Эдьигээҥҥэ элбэх функциялаах доруобуйа киинэ тутулунна

«Үтүө дьыалалар» программа чэрчитинэн тутуллубут сабыс-саҥа икки этээстээх дьиэҕэ оптика отделлаах муниципальнай аптека, тренажер саалата уонна массаж кабинета бааллар. Саҥа тэрилтэни медтехниканан хааччыйыыга ыйааһыннаах кылаатын «Нижнеленскэй» хампаанньа киллэрдэ. 1986 сылтан муниципальнай аптека директора, СӨ фармациятын туйгуна Соловьева Саргылаана Васильевна кэпсээбитинэн, Эдьигээҥҥэ аптека аан бастаан 1947 сыл бэс ыйыгар аһыллыбыта. Ол кэмҥэ оһоҕунан оттуллар кыра дьиэҕэ олохсуйбута. 60-с сылларга аптеканы Москватааҕы экспедиция урукку дьиэтигэр көһөрбүттэрэ. Бириэмэ аастаҕын аайы ити дьиэ туруга мөлтөөбүтэ, онон директор саҥа дьиэни тутар туһунан боппуруоһу биир эрэ сыл туруорсубатаҕа. Арктика оройуонугар нэһилиэнньэлээх пууннары эминэн хааччыйар, регионнааҕы уонна федеральнай чэпчэтиилээх программаларынан үлэлиир муниципальнай аптека суох буолара хайдах да сатаммат. Итини өйдөөн, Мандаров Алексей Егорович баһылыктаах оройуон администрацията элбэх функциялаах киин тутуута «Үтүө дьыалалар» программаларыгар киирэрин уонна үбүлэнэрин туһугар улахан тэрээһин үлэни ыыппыта. Бу дьиэни Слепцов Юрий Александрович салайааччылаах «ЖиганскСтрой» олохтоох тэрилтэ тутта. «Тыа сиригэр кылаабынайа – нэһилиэнньэ доруобуйата, ыарыылары сэрэтии. Онон биһиги эминэн хааччыйыыны сэргэ олохтоохтору чэбдигирдэр уонна өҥөлөрү оҥорор былааннаахпыт. Ордук орто уонна аҕа саастаах дьахталларга анаан. Кинилэр чэгиэн-чэбдик буолалларыттан дьиэ кэргэттэр олохторун уйгута, биһиги оҕолорбут доруобуйалара тутулуктаах», — диэн ааҕар Саргылаана Васильевна.

Интернат-дьиэҕэ – баанньык

Элбэх функциялаах киин аһыллыытын таһынан народнай депутат Иван Андреев Эдьигээн бөһүөлэгэр баар кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр улуустар икки ардыларынааҕы интернат-дьиэлэригэр сырытта. Бу социальнай хааччыйыы тэрилтэтигэр билигин 89-гар диэри саастаах 53 киһи олорор. Кинилэр өрөспүүбүлүкэ араас улуустарыттан кэлбиттэрэ. Үгүстэрэ бэйэлэрин көрүнэр кыахтара кыра эбэтэр ончу суох, доруобуйаларын туругунан киһи көрүүтүгэр-истиитигэр наадыйаллар.
Интернат таас дьиэтэ 2009 сыллаахха тутуллубут, толору хааччыллыылаах. Манна кырдьаҕастарга медицинскэй-социальнай өҥөлөр толору оҥоһуллаллар. Ону таһынан хас биирдии киһи иллэҥ кэмигэр таптыыр дьыалатынан – кинигэ ааҕар, остуол оонньууларынан, айар үлэнэн дьарыктанар, үлэнэн эмтэнэр кыахтаах. Итини сэргэ манна мэлдьи олорооччуларга усулуобуйа дьиэтээҕигэ ордук чугаһатыллыбыта ирдэниллэр, ол эбэтэр кинилэр соҕотохсуйууттан, үөрэммэтэх сирдэригэр, дьонноругар кэлэн, стресскэ сылдьаллар.
Ньиэрбэ тыҥааһынын, сылайбыты суох оҥорууга үйэлэр тухары саамай тииһимньилээх ньымалартан биирдэстэринэн баанньыкка сылдьыы буолар. Эдьигээн интернат-дьиэтигэр урукку өттүгэр маннык суоҕа. Тэрилтэ бэйэтэ баанньык туттар кыаҕа суоҕа, онон директор Марина Иннокентьевна Дьяконова народнай депутат, «Нижнеленскэй» ААО генеральнай директора Иван Иванович Андреевтан көмө оҥороругар көрдөспүтэ. Онон ааспыт сайын «Нижнеленскэй» ААО хампаанньа өйөөн, бу социальнай суолталаах дьыалаҕа спонсор быһыытынан көмө оҥорон, баанньык тутуллубута, кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр дьиэлэрин олохтоохторо паарданар, доруобуйаларын туругун бөҕөргөтөр кыахтаннылар. Билигин соҕотох кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр интернат-дьиэҕэ олорор усулуобуйалара быдан тубустулар диэххэ сөп.

Хоту сир оҕолоро роботтары айыахтара

Оскуолаларга депутат көҕүлээһининэн робот техникатын куруһуоктарын үлэлэтиигэ үөрэх бырайыага сыыйа-баайа өрөспүүбүлүкэ 5 арктикатааҕы улуустарыгар – Анаабырга, Булуҥҥа, Эдьигээҥҥэ, Өлөөҥҥө уонна Эбээн-Бытантайга олоххо киирэн эрэр. Сүрүн сыал-сорук – робот техникаларынан эбии дьарыктаныы, роботтары оҥорор эдэр конструктордар фестивалларын кыттыы нөҥүө оскуола үөрэнээччилэрин техническэй айар үлэҕэ тардыы, точнай наукаларга интэриэстэрин уонна дьоҕурдарын сайыннарыы буолар. Киин оройуоннар оскуолаларыгар робот техникатынан үгүс оҕо умсугуйан дьарыктанар. Оттон Арктика оройуоннарыгар информатика учууталлара, компьютер программаларын билэр специалистар тиийбэттэринэн, туһааннаах техническэй хааччыйыы суоҕунан бу үөрэтии туһаайыытын уонна оҕолор сайдыыларыгар моһолунан буолар. «Биһиги оскуолалары робот техникатынан көннөрү хааччыйарбыт ситэтэ суох. Кинилэр төһө да аныгы буолбуттарын иһин, специалист, сөптөөх база суох түгэнигэр, туһалара суох», – диэн ааҕар генеральнай директор. Онон Иван Иванович көҕүлээһининэн, бу кэнники икки сыл устатыгар баһылыктары, үөрэх управлениетын начальниктарын кытта, роботтары оҥорууга оҕолору эбии дьарыктыан баҕалаах специалистары талыыга уонна бэлэмнээһиҥҥэ элбэх өрүттээх үлэ барар, программалааһыҥҥа анаан аныгы компьютер техникатынан хааччыйыы боппуруостара, о.д.а. быһаарыллаллар. Техническэй сайдыы түргэтиир. Интеллектуальнай роботтар олохпут бары эйгэтигэр өтөн киирдилэр. Дьиэлэргэ «өйдөөх» олох-дьаһах прибордарынан, оннооҕор киһи оператор эрэ быһыытынан кыттыытын ирдиир, бэйэлэрэ быылы ыраастыыр пылесостарынан, банкоматтарынан, манипулятордарынан уо.д.а. техниканан билигин кими да сөхтөрбөккүн. Арктикаҕа ити саҥа техническэй тэриллэр үгүстэрэ төһө да бытааннык тиийэллэрин иһин, онуоха, холобур, ыраах сыталларын уонна тырааныспар тиийбэтин курдук олохтоох төрүөттэр бааллар, Арктика оройуоннарын оҕолоро кэнэҕэс киһи олоҕун ханнык баҕарар, оннооҕор саамай үрдүк технологиялаах эйгэлэригэр сөптөөх үөрүйэхтэнэллэрин туһу­гар, кинилэр Россия атын регионнарыгар баар биир саастыылаахтарын кытта тэҥ таһымҥа сайдыахтаахтар.
Катаконов Николай Михайлович, Эдьигээн оройуонун Кыстатыам сэлиэнньэтин аҕыйах комплектаах оскуолатыгар робот техникатын куруһуогун салайааччыта:
— Биһиги куруһуок­путугар 10-тан тахса оҕо дьарыктанар. Оҕолорбут наһаа элбэҕэ суохтар. Комплектар эргэрбиттэрин да иһин, кинилэр араас моделлары хомуйалларын олус сөбүлүүллэр. Мин сүрүн идэм – радиофизика уонна электроника. Онон робот техникатыгар оҕолору кытта үлэлиирбэр уустуктар суохтар.
Иванов Андрей Владимирович, технология уонна черчение учуутала, Эдьигээн орто оскуолатыгар робот техникатын куруһуогун салайааччыта:
— Эдьигээҥҥэ оҕолору эбии үөрэхтээһин Киинигэр роботтарынан номнуо үһүс сылын дьарыктаналлар. Ааспыт сылга оройуон күрэхтэһиитигэр биһиги оскуолабыт оҕолоро кыайбыттара. Ол аата, интэриэс баар. Мин бэйэм манна олоро, үлэлии Нам оройуонуттан көһөн кэлбитим. Антах оҕолору кытта робот техникатынан дьарыктаммытым. Ол иһин ааспыт сылга оскуола иһинээҕи методхолбоһукка робот техникатыгар бэйэм бырайыакпын көмүскээбитим. Билигин куруһуокпар номнуо 5-6 кылаас 15 үөрэнээччитэ дьарыктанар. Теорияны үөрэтииттэн саҕалаатыбыт, ол кэннэ сыыйа-баайа үөрэх программатыгар баар роботтары хомуйан барыахпыт. Оттон ити билиилэри ылан баран, оҕолор бэйэлэрэ моделлары айыахтарын сөп. Комплектар иһин депутаппытыгар Иван Иванович Андреевка, «Нижнеленскэй» хампаанньаҕа улахан махталбытын тиэрдэбит. Билигин Эдьигээн оҕолоро сайдалларыгар эбии кыах үөскээтэ. Набордар үчүгэйдэр, аныгылар, оҕолору үөрэтиигэ анаан туһаайыллыбыттар. Кыһаллан үлэлии сатыахпыт.

Сардаана Сивцева суруйуута тылбаастанан тахсар.