«Музыка барыбытыгар» бырайыак сүмэтэ туохха сытарый?

Ааспыт нэдиэлэҕэ Ил Түмэҥҥэ «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр «Музыка барыбытыгар» бырайыак — оҕону эрдэттэн музыкальнай иитии төрүтэ» диэн тиэмэҕэ «төгүрүк остуол» буолан ааспыта. Тэрээһини парламент наукаҕа, үөрэххэ, культураҕа уонна сонуну киэҥник тарҕатар ситимнэргэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина григорьева салайан ыытта. «Төгүрүк остуолга» норуот депутаттара, култуура эйгэтин үлэһиттэрэ, музыка учууталлара, иитээччилэр уонна улуустартан бэрэстэбиитэллэр кыттыыны ыллылар.

Мууһурбут сүрэҕи музыка эрэ…

Биллэрин курдук, ити бырайыагы үс сыл анараа өттүгэр өрөспүүбүлүкэбит бастакы Президенэ михаил николаев көҕүлээбитэ. «Музыка барыбытыгар» бырайыак сүмэтэ туохха сытарый? Күндү ааҕааччыларым, мантан аллараа бу ыйытыыга хоруй биэрэргэ кыһаллыам. Сайдыылаах, дьалхааннаах үйэҕэ киһи ис туруга олус улахан суолтаны ылар. Ол курдук, бөҕө-таҕа доруобуйалаах, ис туруктара, куттара-сүрдэрэ күүстээх, киэҥ көҕүстээх, холку эрэ дьон астына-дуоһуйа олорор кэмнэрэ кэллэ. Этэргэ дылы, өй-санаа тэтимнээхтик сайдар, оттон эт-сиин, ис турук мөлтүүр. Кистэл буолбатах, билиитээҕэркөрүүтээҕэр психологическай, духуобунай турук ордук сыаналанар буолла. Ордук үлэ көрдөөччүлэр ити туһунан үчүгэйдик билэр буолуохтаахтар. Үлэ биэрээччи биллэриитигэр, бастакы уочарат үлэһиккэ ирдэбилэ, «стрессоустойчивость». Үөһэ этэн аһарбытым мантан ырылыччы көстөн кэлэр. Маны таһынан Интернет, компьютер үйэтигэр
оҕо, эдэр киһи виртуальнай эйгэҕэ абылатара, мөкү санаа хамначчыта буолара эмиэ баар суол. Дьиҥ олохтон-дьаһахтан тэйэр, майгыта-сигилитэ алдьанар, айар-тутар дьоҕура сарбыллар. Кэрэни кэрэхсээбэт буолан эрэбит. Урукку өттүгэр оҕону сырдыккаүтүөҕэ иитэр эбит буоллахпытына, билигин элбэх ийэттэн «оҕобун билиҥҥи түһүүлээх-тахсыылаах олоххо сөбө суохтук наһаа көнө гына ииппиппин» диэн хомойбут курдук саҥаны элбэхтик истиэххэ сөп. Төрөппүт үгүстүк оҕотун этиһэри кытары этиһэн, охсуһары кытары охсуһан ис, уочаракка турбакка, быһалыы киирэ сатаа диэн иитэрин-үөрэтэрин элбэҕи көрөбүт. Автобуска инники олбохторго оскуола үөрэнээччилэрэ, ыччат, эр дьон олорор буолаллар, төһө даҕаны тоҥхойо кырдьыбыт киһи киирдин, туран биэрбэттэр. Төннүү, кэхтии буолбатах дуо?! Музыка, ырыа-тойук ханнык баҕарар киһи кутунсүрүн күүһүрдэригэр, ис туругун чөллөрүтүнэригэр, олоҕун оҥостунарыгар биир күүстээх ньыманан буолар. Саха сирин олохтоохторо, бары ытыктыыр киһибит Михаил Николаев «Музыка барыбытыгар» бырайыагын сүмэтэ манна сытар дии саныыбын. Туох барыта уларыйа-тэлэрийэ турар дьалхааннаах кэмҥэ чөл туруктаах, бөҕө куттаахсүрдээх, үрдүк култууралаах, кэрэни-үтүөнү кэрэхсиир ыччаты иитэн таһаарыыга, духуобунай, сиэр-майгы кризиһиттэн, оборчотуттан босхолонорго ити саҥа сүүрээн далаһанан буолуохтун. Сүрэх мууһуруутун, санаа тыйыһырыытын музыка эрэ кыайар кыахтаах.

Эһигиттэн ураты ким да…

«Төгүрүк остуолга» оҕо искусствотын оскуолаларын истэринэн эбии миэстэлэр арыллыбыттарын, хас сыл ахсын музыкальнай тэриллэри атыылаһыыга үп-харчы көрүллэрин тустарынан этилиннэ. Ол курдук, тустаах бырайыагы олоххо киллэриигэ 2013 сылга – 1,95 мөл. солк., 2014 сылга – 4,50 мөл. солк., 2015 сылга – 10,65 мөл. солк. көрүллүбүт. Саҥа сүүрээн киириитигэр ханнык кыһалҕалар бааллара эмиэ таарылыннылар. Бастатан туран, музыкальнай оскуолалар аҕыйахтара. Иккиһинэн, кадр боппуруоһа. Үсүһүнэн, музыкальнай тэриллэр тиийбэттэрэ. Төрдүһүнэн, мөлтөх материальнай-техническэй база. Ол эрээри бырайыак олоххо киириэҕиттэн ылата өрөспүүбүлүкэбитигэр балайда хамсааһын тахсыбыт. Ол курдук, 1425 музыкаҕа уһуйааччы идэтин үрдэтиммит, аныгы технологиялары туһана
үөрэммит. Музыкальнай тэриллэри атыылаһыыга попечителлэр оруоллара улахана тэрээһиҥҥэ ахтылынна. Ол курдук, «РИК» ААО, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Бэдьимэ орто оскуолатын выпускниктара, Чурапчы улууһун олохтооҕо Петр андросов, Үөһээ Бүлүү баһылыга Владимир Поскачин бырайыак олоххо киириитигэр күүс-көмө буолбуттар. Муниципальнай тэриллиилэр эмиэ туора турбаттар эбит. Ол курдук, кинилэр бу сыалга 7 мөл. солк. тыырбыттар.
Саамай улахан үлэни бастакы президеммит төрөөбүт-үөскээбит улууһа, хаҥаластар, ыыппыттара «төгүрүк остуолга» бэлиэтэннэ. Бу туһунан улуустааҕы үөрэх управлениетын начальнига елизавета мартынова кэпсээтэ. Тэрээһин кыттыылаахтара музыканан дьарыктанар оҕолор эмоциональнай өттүнэн арыллалларын, тэһийэн-тулуйан уһуннук биир сиргэ олорор, болҕомтолоох буолалларын туһунан бэлиэтээтилэр. Дьокуускай куорат поликлиникатыгар, аэропортка оркестр ансамбла оонньоон үгүс киһини соһуппута. Итинниги күүппэтэх дьон-сэргэ, кырдьык, соһуйбуттара. Бу көстүү үтүө үгэскэ кубулуйуоҕа дии саныыбын. «Төгүрүк остуолга» кыттыыны ылбыт педагогическай наука доктора, Москватааҕы судаарыстыбаннай педагогическай университет профессора, Россиятааҕы музыканан иитии уопсастыбатын президенэ, «Музыка барыбытыгар» бырайыак научнай-методическай сүбэтин бэрэссэдээтэлэ эдуард Абдуллин этиитэ мустубут дьон болҕомтотун тардыан тарта. Кини болҕомтотун норуот депутаттара кыттыыны ылбыт тэрээһин бастакы чааһа ордук тарпытын туһунан эттэ. Эдуард Борисович: «Музыкаҕа дьиҥ судаарыстыбаннай интэриэстээх
дьаһалга сылдьыбатаҕым ыраатта. Бу олус үчүгэй. Саха сирэ оҥоро сылдьар дьыалата — бу бөдөҥ музыкальнай эрэ буолбакка, социальнай-политическай сорук. Манныгы Россияҕа эһигиттэн ураты ким даҕаны оҥорбот. Кистээбэккэ эттэххэ, университеппынааҕар үгүс бириэмэбин эһиэхэ, Саха сиригэр, аныыбын. Дьылҕам ыйааҕа буоллаҕа. «Музыка барыбытыгар» саҥа бырагырааманы оҥорорбутугар үгүс сырабытын уурбуппут. Аҥаардас
музыканы, ырыаны истии кыһалҕаны быһаарбат. Хас биирдии оҕо музыканы интэриэһиргииригэр күлүүһү булуохтаах сорук биһиги иннибитигэр турбута. Ити бырагырааманы олоххо киллэрии болдьоҕо миигин соһутар. Саха АССР тэриллибитэ 100 сылыгар, 2022 сылга диэри докумуон олоххо киириэхтээх. Олус кылгас болдьох. Музыкальнай оскуолалар ахсааннара элбиэн наада. Музыкальнай оскуола – педагогическай училище – үрдүк үөрэх диэн быстыбат ситим баар буолуохтаах. Учууталлар квалификацияларын үрдэтиигэ болҕомто ууруллуохтаах», – диэн эттэ. Кини музыка учууталларын маассабайдык бэлэмнээһин наадатын ыйда. Этиитин түмүгэр профессор Саха сиригэр оҕону иитиигэ оҥорор үтүө дьыалатын үрдүктүк сыаналыырын, сүгүрүйэрин бэлиэтээтэ. «Төгүрүк остуол» сүбэлээһинин дьүүллэһэргэ депутат елена Голомарева музыкальнай оскуолалар бары улуустарга баар буолаллара ситиһиллиэхтээҕин, тустаах бырайыак хас биирдии ыал аанын тоҥсуйуохтааҕын туһунан эттэ. Кини бырагыраама олоххо киириитин хаамыытын кэтиир, хонтуруоллуур оробуочай бөлөх тэриллэрэ наадатын ыйда. Эдуард Абдуллин эппиэтинэстээх министерстволары элбэтэр наадатын бэлиэ
тээтэ. Тэрээһин түмүгэр тустаах сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева «Музыка барыбытыгар» бырайыак олоххо киириитэ манна олорооччулартан, хас биирдиибититтэн тутулуктааҕын, парламент өйүүргэ бэлэмин туһунан эттэ. Тустаах бырайыак ис хоһооно дириҥин, туһатын кэм-кэрдии көрдөрүөҕэ дии саныыбын.

Людмила Ноговицына.