Мастаахха сүөһү иитэр эдэр ыал

Эдуард уонна Христина Захаровтар, үгүс ыччат курдук, Дьокуускайга үөрэнэн идэ ылбыттара. Ол эрээри киин сиргэ олохсуйбатахтара. Билигин иккиэн Мастаахха үлэлииллэр. Эдуард Музыка үрдүкү оскуолатын бүтэрбитэ. Хомойуох иһин, үөрэҕин салгыы үрдэтиммэтэҕэ. Ол да буоллар, Мукучутааҕы оҕолорго аналлаах искусство оскуолатын Мастаахтааҕы филиалыгар уһуйааччынан үлэлии сылдьар. Кини иитиллээччилэрэ – “Кустукчаана” ырыа ансаамбылын оҕолоро – былырыын “Көмүс дорҕоон” VI өрөспүүбүлүкэтээҕи эдэр талааннар куонкурустарыгар “Бастыҥ вокальнай ансаамбыл” номинацияҕа тиксибиттэрэ. Эдуард Иванович быйыл ансаамбылын “Кыһын Саха сириттэн саҕаланар” III регионнааҕы куонкурус-фестивальга кытыннара аҕалбыт. Христина Дьокуускайдааҕы сервис технологическай техникумугар үөрэнэн экскурсовод уонна официант идэлэрин ылбыт. Захаровтар дьиэ кэргэн икки кыыс оҕолоохтор. Улаханнара Анна 7-с кылааска, кыра кыыс Сахая бэһис кылааска үөрэнэллэр.

Сүөһү иитиитинэн дьарыктанар санаа сыыйа-баайа үөскээбит. Христина төрөппүттэрэ олохторун тухары сопхуоска үлэлээбиттэр, ийэтэ – ыанньыксытынан, аҕата – тырахтарыыһынан. Сотору­тааҕыга диэри хаһаайыс­тыбаларын бэйэлэрэ көрөн-истэн олорбуттар, онтон сааһыран истэхтэрин аайы ыарырҕатар буолбуттар. Ол иһин, оҕолор дьоннорун дьыалаларын салгыырга быһаарыммыттар. Билигин Захаровтар 30-тан тахса сүөһүлээхтэр, 16 ыанар ынахтаахтар уонна биэс сылгылаахтар. Быйыл «Туймаада-Лизинг» хампаанньаттан кредит ылан 50 миэстэлээх аныгылыы, сэндвич-панеллартан турар каркастаах хотон туттан саҕалаабыттар. Ол эрээри, үп-харчы тиийбэккэ, тутуу үлэтэ түмүктэммэтэх. Ол оннугар эдэр ыал саҥа дьиэҕэ киирэн малааһыннаабыттар. Дьиэлэрин «2014 – 2017 сылларга уонна 2020 сылга диэри кэмҥэ тыа сирин туруктаах сайдыыта» федеральнай тус сыаллаах бырагыраама чэрчитинэн СӨ тыа хаһаайыстыбатын Министиэристибэтэ көрбүт субсидиятын туһанан туттубуттар эбит.

Биирдиилээн олорор дьиэ тутуутугар федеральнай бырагыраама өрөспүүбүлүкэҕэ тохсус сылын үлэлиир. Бу кэм иһигэр 1829 дьиэ тутуллубутуттан 950 – эдэр үлэһиттэргэ. Маныаха специалист бэйэтэ дьиэ сыанатыттан 30% төлүүр, хаалбыт суумата – 40% федеральнай уонна 30% өрөспүүбүлүкэтээҕи бюджеттартан төлөнөр. Эдэр специалистартан аграрниктар эрэ буолбакка, быраастар, учууталлар эмиэ дьиэ туттар кыахтаахтар.
2015 сылга 23 760 кв.м уопсай иэҥҥэ барыта 330 сибидиэтэлистибэ бэриллибит. Барыта 463,478 мөл. солк., ол иһигэр федеральнай бюджеттан – 151,261 мөл. солк., өрөспүүбүлүкэ бюджетыттан – 150,0 мөл. солк. көрүллүбүт уонна туттааччылар бэйэлэрин үптэрэ – 162,217 мөл. солк. Быйыл сэтинньи ый саҕаланыытыгар диэри 17 935 кв.м иэннээх 247 дьиэ үлэҕэ киирбит.
«Мин кэтэх хаһаайыстыбата суох хайдах да сатаммаппын. Аҕыйах сылынан оҕолорбут устудьуоннуу барыахтара, аҥардас биир хамнаска биһиги кинилэри сатаан үөрэттэриэхпит суоҕа дии саныыбын. Уонна оттон эппит-үүппүт бэйэбит киэнэ, сүөгэй, арыы…ама, бу куһаҕан дуо?! – диэн санаатын үллэстэр Христина. – Биһиги эт-үүт хайыс­халаахтык үлэлиибит. Үүтү дуогабардаһан “Унаардаах” ТПК туттарабыт. Сайынын сайылыкка көһөн тахсабыт. Үүтүнэн арыы оҥорон булууска ууран хаһаанабыт. Күһүн сайылыктан киирэн баран бородууксуйабытын батарыыны саҕалыыбыт. Эти киилэтин 400 солк. атыылыыбыт».
Захаровтар дьиэ кэргэн киллэрбит харчыларын барытын сайдыыга ыыталлар. Эһиил хотоннорун тутуутун бүтэрэр былааннаахтар. Муостатын тэлгээһин уонна кыра быстах үлэ хаалбыт. Түөрт сылынан сүөһү төбөтүн 50-ҥа тиэрдэр баҕалаахтар. “Государство өттүттэн көмөҕө олус эрэнэбит. Биһиги баһылыкпыт Аркадий Гурьев, улуус баһылыга Игнатий Спиридонов, ТХУ начальнига Айсен Татаринов биһигини куруук өйүүллэр. Быйыл сайын ТХМ тыа сирин сайыннарыыга Департаменын салайааччыта Николай Петров кэлэ сылдьыбыта биһиэхэ олус туһалаах буолла. Киниттэн министиэристибэ ыытар куонкурустарын, граннарын туһунан элбэҕи билбиппит. Быйыл докумуоммутун сыыһа толорон “Эдэр фермер” граҥҥа кыттыыттан туораан хаалбыппыт. Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин ирдэбилинэн граҥҥа БФХ эрэ кытталлар эбит, оттон биһиги маны билбэт буоламмыт, ИП курдук оҥостубуппут. Бааһынай хаһаайыстыбаларын төрүтүгэр дьиэ кэргэн сүөһү иитэр фермаларын сайыннарыы диэн эмиэ биир суолталаах грант баарын туһунан биллибит.
Ол эрээри бу сүрүн кыһалҕа буолбатах дииллэр Захаровтар. «Биһиги хаһаайыстыбабытын тэнитэрбитигэр оттуур ходуһа тиийбэт. Урукку киэҥ нэлэмэн алаастар билигин уу анныгар сыталлар. Биллэрин курдук, ынах үүтэ – тылыгар. Сири түүлэһэн элбэх сүөһүнү сатаан туппаккын. Дьон эти 400 солк. атыылаһары ыарырҕатар. Өскөтүн, атыылаһар оппут эбэтэр ходуһа арендатын сыанатын учуоттаан, эт сыанатын өссө үрдэттэхпитинэ? Аҥардас сэлээркэҕэ уонна бензиҥҥэ харчы баранар. Бу, арааһа, биһиги саамай улахан кыһалҕабыт. Сирдэри чөлүгэр түһэрэллэрэ буоллар, тыа хаһаайыстыбатынан элбэх киһи дьарыктаныа этэ», — дииллэр хаһаайыттар.
Бу тылларынан эдэр дьиэ кэргэн Захаровтары кытта кэпсэтиибит түмүктэммитэ. Салгыы төрөппүттэрин дьыалаларын утумнаан сүөһү иитиитинэн дьарыктанар баҕалара сүппэтэ буоллар дии саныыбын.

Татьяна ВАСИЛЬЕВА.
Дьокуускай-Мастаах-Дьокуускай.

Мария ПАВЛОВА тылбааһа.