30 декабря 2015 в 10:17

Валерий Петров: «Быраас үлэтэ — айар үлэ»

Ааһан эрэр 2015 сыл — медицина, трансплантология салаатыгар бэлиэ дьыл. Ол курдук, ССРС-ка аан маҥнай бүөрү көһөрүү эпэрээссийэтэ ыытыллыбыта — 50, Россияҕа быар трансплантацията оҥоһуллубута — 25 сыллара. Оттон Сахабыт сиригэр 15 сыл анараа өттүгэр аан маҥнай бүөрү көһөрбүттэрэ.

Биһиги Медицина национальнай киинин генеральнай дириэктэрин, Российскай Федерация үтүөлээх бырааһын, транплантолог Валерий Петрову кытта көрсөн кэпсэтэ сырыттыбыт.

Медицина сайдыытын чыпчаала

— Валерий Сергеевич, трансплантология, уорганнары көһөрүү диэн медицина сайдыытын биир чыпчаала буоллаҕа.
— Кырдьык, киһи уорганнарын көһөрүү диэн медицина сайдыытын биир чыпчаалынан буолар. Этэргэ дылы, үгүс киһи үрүҥ тыынын өллөйдөөбүт салаанан буолар.
—Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр бүөрү уонна быары көһөрүү эпэрээссийэлэрэ ыытыллаллар. Итинник көмөҕө наадыйар төһө киһи баарый?
— Медицинскэй кииҥҥэ аан маҥнай бүөрү көһөрүү эпэрээссийэтэ 2001 сыл кулун тутар 27 күнүгэр оҥоһуллубута. Оттон быар эпэрээссийэтэ ааспыт сыллаахтан ыытыллар. Быар көһөрүүтүгэр наадыйааччылар, цирроз ыарыылаахтар 300-тэр, бүөрдээхтэр итинтэн элбэхтэр.
— Сылга ортотунан бүөргэ хас итинник эпэрээссийэни оҥороҕут?
— Сылга саамай элбээбитэ уон итинник эпэрээссийэни оҥоробут. 3-4 эрэ квота көрүллэр. Атын 5-6 эпэрээссийэ ороскуотун төлөбүрдээх медицинскэй өҥөттөн киирбит үптэн-харчыттан сабынабыт.
— Валерий Сергеевич, уорганнары көһөрүү эпэрээссийэтэ төһө уһуннук оҥоһулларый?
— Быары көһөрүү кырата 12 чаас устата ыытыллар. Манна отут киһи кыттыыны ылар. Оттон бүөрү көһөрүү эпэрээссийэтэ 5 чаастан итэҕэһэ суох барар. Бу эпэрээссийэҕэ барыта сүүрбэ эмчит кыттар.
— 2001 сыллаахха бастакынан бүөрдэрин уларыттарбыт Амма уолаттарын, Тимофей уонна Сергей Константиновтар доруобуйаларын туруктара билигин хайдаҕый?
— Уолаттар доруобуйаларын туруктара үчүгэйдэр.
— Донортан ылыллыбыт уорганнаах дьон төһө өр олороллоруй?
— Үйэлэрин уһааһына организмнарын туругуттан уонна уорганы көһөрүү эпэрээссийэтэ төһө уһуннук барбытыттан тутулуктаах. Маннык эпэрээссийэлэммит дьон үйэлэрин-саастарын тухары эмп иһиэхтээхтэр. Биһиги дьоммут үчүгэй буоллубут дии санааннар, эмтэрин тохтотон кэбиһэллэр. Хайдах харыстаналларыттан эмиэ үйэлэрэ уһуура улахан тутулуктаах.
— Валерий Сергеевич, оҕолорго трансплантацияны оҥоруу ордук уустук буолуо дии.
— Уустугунан уустук эрээри, биир үчүгэйдээх. Оҕолор таба эмтэннилэр да, үүнэн иһэр организм үтүөрэр аакка барар. Үтүөрэллэрэ олус түргэн.

Өлбүт киһи уорганын ылыы

— Билиҥҥитэ биһиэхэ аймахтыы эрэ уорганнары көһөрүү кыаллар дии. Өлбүт киһиттэн уорганнарын ылыы хаһан эмэ кыаллыа, ситиһиллиэ дуо?
— Оннук. Бүөрү уонна быары хаан-уруу аймахтарыттан ылан көһөрөбүт. Ол эрээри көһөрүүгэ сөп түбэһэр доруобуйалаахтар, уорганнаахтар олус аҕыйахтар.
Өлбүт киһиттэн уорганнарын ылыы улахан кыһалҕалаах. Тоҕо диэтэргин, чугас дьоно: «Уорганын ылаары эмтээбэтилэр», — диэхтэрин сөп. Ити сыыһа, сымыйа өйдөбүл. Мэйиитэ өлбүт киһини үчүгэйдик эмтээҥҥин, уорганнарын чөлүнэн хаалларыахтааххын. Эмтээбэккэ сытыардахха, ол уорганнара эмиэ аккаастыыллар. Ол курдук, төбөлөрүн эчэппит эбэтэр төбөлөрүгэр искэннээх дьону кыһаллан эмтээтэххэ эрэ, уорганын ылар кыахтанаҕын. Биир киһиттэн 5-6 уорганы ылыахха сөп.
Киһи мэйиитэ өллөҕүнэ, сокуон быһыытынан өлбүтүнэн ааҕыллар.
Хирурдарбыт 2010 сыллаахха мэйиитэ өлбүт киһиттэн уорганнарын ылыыга үөрэммиттэрэ. Ити хайысханан хас сыл ахсын үөрэнии салҕанар. Россия дьонун-сэргэтин менталитета итиннэ бэлэмэ суох буоллаҕына, биһиги Сахабыт сирин олохтоохторун ментальностара, этэргэ дылы, икки төгүл бэлэмэ суох. Онон хирурдарбыт үөрэммиттэрин, ылбыт билиилэрин практикаҕа тутта, киллэрэ иликтэр.
Маны ситиһэрбитигэр нэһилиэнньэҕэ күөх экранынан, араадьыйанан уонна хаһыаттарга суруйан, улахан өйдөтүү үлэтэ ыытыллыахтаах. Итини таһынан анал психологическай көмө сулууспата үлэлиирэ наадалаах.
— Олох соторутааҥҥа диэри оннооҕор өлбүт дьоммутун арыйтаран көрдөрөрү, экспертиза ыыттарары сөбүлээбэт этибит. Ити син кыалынна. Биир эмэ киһи ити эпэрээссийэ суолтатын өйдөөн, саҕалыыра буоллар, психологическай мэһэйи төлө көтүөхпүт этэ дии санаабаккын дуо?
— Кырдьык, саҕалааһын баар буоллаҕына, батыһыннарыылаах буолар. Өрөспүүбүлүкэбитигэр маннык практика олоххо киирдэҕинэ, төһөлөөх элбэх киһи олохторо уһуох этэй?
Менталитеппытын төрдүттэн уларытыахпытын наадалаах. Бүөр аҥаара, оттон быар сорох чааһа ылыллар буоланнар, хаама сылдьар дьон киэнинэн эпэрээссийэ оҥоһуллуон сөптөөх. Оттон сүрэх — соҕотох уорган. Онон мэйиитэ өлбүт киһиттэн эрэ ылыллар. Ментальноспытын уларытан, мэһэйи төлө көттөхпүтүнэ, сүрэхтэрэ бүппүт дьоммут да олохторо уһуур кыахтаах. Дьон-сэргэ бу суолталаах боппуруоһу өйдүөн наада. Наһаа да сотору буолбатар, биһиэхэ да сүрэҕи көһөрүү эпэрээссийэтэ ыытыллара ситиһиллиэ этэ дии саныыбын. Улахан үтүө дьыала оҥоһуллуо этэ.
— Валерий Сергеевич, өлбүт киһи уорганнарын ылары ситистэхпитинэ, биһиэхэ трансплантация ахсаана сылга ортотунан хаска тиийиэн сөптөөҕүй?
— Итини ситистэхпитинэ, сылга ортотунан отучча эпэрээссийэни оҥоруохпут этэ дии саныыбын.

Саҥа сокуон уратыта

— Биллэрин курдук, Госдумаҕа Федерация Сэбиэтин экономическай политикаҕа кэмитиэтин чилиэнэ Антон Беляков трансплантологияҕа аналлаах сокуон барылын бэлэмнээн киллэрбитэ. Бу барыл урукку үлэлии турбут сокуонтан туох уратылааҕый?
— 1992 сыллаахха ылыллыбыт «О трансплантации органов и (или) тканей человека» диэн сокуонунан өлөр турукка киирбит киһиттэн уорганын ылыыга урууларыттан-аймахтарыттан көҥүл ылар туһунан этиллибэт. Оттон саҥа сокуон барылыгар дойду олохтоохторун пааспардарыгар «өлбүтүн кэнниттэн уорганнарын донордыырга сөбүлэҥ» диэн саҥа строканы киллэрэр туһунан суруллубут. Маннык холобурдар Францияҕа, Данияҕа, Бельгияҕа, Финляндияҕа, Италияҕа, Норвегияҕа уонна Швецияҕа бааллар.

Олохпутун уһатар дьоммутун

— Валерий Сергеевич, олохпутун уһатар дьону, эмчиттэри, медицинаны намтата тутуу баар суол. Итиннэ эн туох санаалааххыный?
— Эмчит уонна ыарыһах биир тылы буллахтарына эрэ, туох эмэ ситиһиллэр. Билигин дойдубутугар доруобуйа харыстабылын наһаа түһэрдилэр. Дьон-сэргэ эмчиттэри туохха да холообот буоллулар.
Мин маны улахан политическай оонньуу быһыытынан көрөбүн. Америкалар схемалара. Ол курдук, ити судаарыстыба Сэбиэскэй Союһу ыһан баран, аны Россияны ыһыахтаахпыт диэн сорук туруоруммуттара. Итини ситиһэллэригэр, биир хайысханан доруобуйа харыстабылын ыһарга холонуу буолар. Онно киирэн биэриэ суохтаахпыт.
Ыарыһахтары көмүскүүр улахан общественнай тэрилтэлэр бааллар. Кинилэр үгүстэрэ тас дойдулартан үбүлэнэн олороллор. Олор күөртүүллэр.
Дьиҥэ, быраас үлэтэ, киһини эмтээһин диэн — айар үлэ. Доруобуйа харыстабылын намтата тутууттан, эдэр эмчиттэрбит олох хаа иһигэр сылдьар курдук буоллулар. Сокуоҥҥа, стандартка ыйыллыбыты эрэ оҥороллор. Кыайан аһыллан айымньылаахтык үлэлээбэттэр. Бу проблема быһаарыллара, көнөрө элбэх сылы эрэйэрэ буолуо.

Биһиги өрөспүүбүлүкэбит хаалсыбат

— Хас региоҥҥа трансплантация оҥоһулларый? Бу хайысхаҕа Москваттан ураты саамай сайдыылаах субъект ханнык дии саныыгыный?
— Россияҕа 35 региоҥҥа эрэ уорганнары көһөрүү эпэрээссийэтэ ыытыллар. Оттон биһиги өрөспүүбүлүкэбит сэттис миэстэҕэ сылдьар. Биһиги курдук кыра регионнарга бу хайысха суоҕун кэриэтэ.
Дьиҥэ, доруобуйа харыстабылыгар биһиги субъекпыт курдук үрдүк таһымнаах медициналаах регион аҕыйах. Биһиги курдук үгүс оборудованиелардаах, саҥа технологияларынан үлэлиир регионнар аҕыйахтар. Медицинскэй кииммитигэр үгүстэр ымсыыраллар. Ыыппыт үлэлэрбит түмүктэринэн атын регионнартан хаалбаппыт.
Практикалара элбэх, талан ылар кыахтара улахан мөлүйүөнтэн тахса нэһилиэнньэлээх куораттар бу хайысхаҕа ситиһиилээхтик үлэлииллэр. Волгоградскай уобалас олох үчүгэй. Кэлиҥҥи кэмҥэ Новосибирскай куорат үчүгэйдик үлэлиир. Бу куораттан хирурдар биһиэхэ кэлэн көмөлөһөөччүлэр.
— Валерий Сергеевич, бу медицинскэй киин тутуллубута, трансплантология сайдыытыгар улахан оруоллаах буолуо дии саныыбын.
— Сөпкө этэҕин. Медицинскэй киин тутуллубатаҕа буоллар, итинник эпэрээссийэлэр оҥоһуллар кыахтара суох буолуо этэ. Бу баараҕай тутуу үлэҕэ киирэн, доруобуйабыт харыстабылыгар улахан үүнүүнү-сайдыыны аҕалла.
— Валерий Сергеевич, кэпсээниҥ иһин махтанабын.

Людмила НОГОВИЦЫНА кэпсэттэ.