Хабаровскай куоракка – Саха сирин бэрэстэбиитэлистибэтэ

Петр уоппускатын кэмигэр аҕыйах хонукка дойдутугар кэлэ сылдьарын истэн, көрсөн Бастайааннай бэрэстэбиитэлистибэ үлэтин-хамнаһын, Хабаровскай куоракка үөрэнэр устудьуоннар тустарынан кэпсэттим. 2009 сыллаахха Өрөспүүбүлүкэ лицейин гуманитарнай кылааһын үрүҥ көмүс мэтээлинэн бүтэрэн баран, Петр Хабаровскайдааҕы судаарыстыбаннай сулууспа Академиятыгар (билигин Россиятааҕы норуот ха­һаа­йыстыбатын уонна судаа­рыстыбаннай сулууспа Акаде­мията) “Менеджмент организации” идэҕэ туттарсан киирбитэ. Устудьуоннуур сылларыгар Саха сириттэн сылдьар ыччат “Хардыы” Ассоциациятын биир тутаах кыттааччытынан буолбута. Онно кини култуурунай-маассабай хамыыһыйа чилиэнэ буоларын быһыытынан, Хабаровскай куоракка саха устудьуоннара ыытар бары тэрээһиннэригэр көхтөөхтүк кыттан, кэлин Ассоциация бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан талыллан эппиэтинэһэ өссө бүк үрдээбит.

— Петр, бастайааннай бэрэстэбиитэлистибэ үлэтин хайысхатын туһунан кылгастык кэпсии түс эрэ.
— Бэрэстэбиитэлистибэ Уһук Илин федеральнай уокурукка Саха өрөспүүбүлүкэтин интэ­риэстэрин туруулуһар. Ону таһынан өрөспүүбүлүкэ уонна федеральнай былаас уорганнара көдьүүстээхтик алтыһыыларыгар бары усулуобуйаны тэри­йиэхтээх. Биһиги баста­йаан­най бэрэстэбиитэл Геор­гий Дмитриевич Никонов салал­татынан үлэлиибит.
— Эн хас биирдии устудьуон курдук, бэрэстэбиитэлистибэни кытта аан бастаан маҥнайгы кууруска үөрэнэ тиийэн баран билистэҕиҥ дии. Онтон специалиһынан хаһааҥҥыттан киирбиккиний?
— Үөрэхпин бүтэрэн баран, бастакы идэбин ылбыт академиябар магистратураҕа “Государственное муниципальное управление” идэҕэ туттарсан салгыы үөрэммитим. Магистратура иккис куурсугар үөрэнэр кэммэр бэрэстэбиитэлистибэҕэ социальнай-политическай уонна тэрээһин боппуруостарга специалиһынан үлэлии киир­битим.
— Оттон эн бу бэрэстэбиитэлистибэ специалиһын быһыытынан үлэҥ-хамнаһыҥ сүрүн хайысхата туох буоларый?
— Бастатан туран, Саха сириттэн ыҥырыллыбыт Уһук Илин сиригэр-уотугар сулууспалыы сылдьар байыаннайдар боппуруостарынан дьарыктанабыт. Биһиги СӨ сулууспалыыр саллааттар ийэлэрин кэмитиэтин кытта ыкса үлэлиибит. Ону таһынан Саха сириттэн үөрэнэр устудьуоннар, ол иһигэр аспираннар, дьыалаларынан дьарыктанабыт. Уһук Илин федеральнай уокурукка киирсэр үөрэх кыһаларын кытта дьыалабыай сибээстэри хааччыйабыт. Хабаровскайга Саха сириттэн үөрэнэ кэлбит устудьуоннары “Хардыы” ыччат общественнай тэриллиитэ түмэр. Мин бу түмсүү үлэтин иһиттэн үчүгэйдик билэрим быһыытынан кинилэргэ куратордыыбын. Үлэбит сүрүн сыала-соруга – саллааттар уонна устудьуоннар интэриэстэрин көмүскээһин, кинилэр кыһалҕаларын бы­һаарарга көмөлөһүү буолар. Маны таһынан дьон туруорсуутунан үлэни ыытабыт.
— Хабаровскайга үөрэнэ тиийбит устудьуоннар ордук туохха кыһалҕаны көрсөллөрүй?
— Араас түбэлтэ буолар… Маҥнай утаа адаптацияларын ааһалларыгар ыарахаттар баар буолуохтарын сөп. Ардыгар устудьуоннар үөрэхтэрин кыайбаттар. Эбэтэр, холобур, наадалаах суһал информация эҥин ситэ тиийбэт түгэнэ баар буолааччы, онтон сылтаан сорох устудьуоннар докумуон хомуйсан Саха сиригэр ыытыыга ыарахаттары көрсөллөр. Уопсайга киириигэ эмиэ ыарахаттар көстөөччүлэр. Маныаха биһиги устудьуоҥҥа хадаатайыстыба суруйан биэриэхпитин сөп.
— “Хардыы” тэриллии, арааһа, бэрэстэбиитэлистибэ үлэтин биир сүрүн күүһүнэн буолара буолуо. Бу туһунан кылгастык кэпсиэҥ дуо?
— Түмсүү актыбыыстара хас чэппиэр аайы бастайааннай бэрэстэбиитэлистибэ дьиэтигэр мустан мунньахтыыллар. “Хардыы” сүрүн састаабыгар уопсайа 30 устудьуон киирэр. Хас биирдии үөрэх кыһатыттан 3-4 устудьуон талыллар. Кинилэр хас да кэмитиэтинэн үлэлииллэр: үөрэх, култуурунай-маассабай, спорт кэмитиэттэрэ уо.д.а. Үөрэх дьылын саҕаланыытыгар сыллааҕы былааннарын торумнаан бэлэмнииллэр. Сыл аайы, үгэс быһыытынан, балаҕан ыйга устудьуоннар уопсай мунньахтара ыытыллар. Онно дойдуларыттан тэлэһийэн, бастакы кууруска саҥа үөрэнэ кэлбит оҕолорго “Хардыы” түмсүү үлэтин-хамнаһын билиһиннэрэбит, Хабаровскай куоракка устудьуон олоҕо хайдах ааһарын туһунан кэпсиибит. Биир тылынан эттэххэ, билсиһии курдук буолар. Хас биирдии үөрэх кыһатыгар курдук күһүн маҥнайгы кууруска үөрэнэ кэлбит устудьуоннары сүрэхтээһин тэрээһинэ ыытыллар. Ону таһынан сыл устата араас хабааннаах куонкурустар, спорт көрүҥнэринэн күрэхтэһиилэр, Кэрэ Куону талар “Мисс Саха-Хабаровск” куонкурус, Саҥа Дьыллааҕы баал, Национальнай бырааһынньыкпыт Ыһыах уо.д.а. тэрээһиннэр устудьуоннар уонна бэрэстэбиитэлистибэ күүһүнэн үрдүк тэрээһиннээхтик ыытыллаллар.
— Хабаровскай куоракка Саха сириттэн ордук ханнык үөрэх кыһаларыгар үөрэнэ тиийэллэр эбитий?
— Ордук элбэх устудьуон Уһук Илин суолунан сибээстэһиигэ судаарыстыбаннай универси­тетыгар, Хабаровскайдааҕы тимир суол тырааныспарын техникумугар, Уһук Илин Судаарыстыбаннай медицинскэй университекка, Уһук Илин биир улахан кыһатыгар – Чуумпу акыйааннааҕы судаарыстыбаннай университекка үөрэнэр. Ону таһынан Россиятааҕы но­руот хаһаайыстыбатын уон­на судаарыстыбаннай су­луус­па Академиятыгар, Хаба­ровскайдааҕы экономика уонна быраап судаарыстыбаннай университетыгар эмиэ аҕыйаҕа суох устудьуон баар. Быйылгы үөрэх дьылыгар Саха сириттэн уопсайа 1200 кэриҥэ устудьуон үөрэнэ сылдьар.
— Бэйэн кэтээн көрөргүнэн, Хабаровскайга сахалары хайдах ылыналларый?
— Саха сирин ыччата Хабаровскайга устудьуоннуур кэмигэр бэйэтин уопсастыбаҕа да буоллун, үөрэххэ да буоллун, үчүгэй эрэ өттүттэн көрдөрөр. Атын омуктар сахалары түм­сүүлээх, актыыбынай уонна үтүө санаалаах дьон быһыытынан билинэллэр. Оҕолор бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннара сүрдээх истиҥ, бары иллээхтэр. Үөрүөх иһин, бэрээдэги кэһии түгэнэ суоҕун кэриэтэ. Биллэн турар, хас биирдии устудьуону харахпыт далыгар илдьэ сылдьарга кыһаллабыт.
— Оттон устудьуоннары таһынан Хабаровскай куоракка олохсуйар сахалар төһө элбэхтэрий?
— Хабаровскайга үөрэнэн, үлэ булан, ыал буолан, дьиэ-уот тэринэн олохсуйа хаалар дьон элбэхтэр. Кинилэр эмиэ бэрэстэбиитэлистибэҕэ хан­нык баҕарар боппуруостаах кэлиэхтэрин сөп.
— Саллааттары кытта үлэни хайдах ыытаҕытый?
— Ыччат министиэристибэтин уонна ийэлэр кэмитиэттэрин бэрэстэбиитэллэрин кытта байыаннай чаастарынан рей­дэлэри оҥоробут. Холобура, Князево-Волконское, Анас­тасьевка, Красная речка уо.д.а. бөһүөлэктэргэ баар байыаннай чаастарга тиийэн саллааттары кытта көрсөбүт. Ону таһынан сылга иккитэ, Аҕа дойду көмүскээччилэрин күнүгэр уонна Кыайыы күнүгэр, устудьуоннары кытта байыаннай чаастарга тиийэн саллааттары эҕэрдэлиибит.
— Хабаровскайга олорбутуҥ уонча сыл буолан эрэр эбит. Эдэр киһи үлэҥ таһынан иллэҥ кэмҥэр тугунан дьарыктанаҕыный?
— Бириэмэм төһө тиийэринэн спорт саалатыгар, кэргэммин кытта киинэҕэ, театрга, быыстапкаларга сылдьарга күһэллэбин. Уопсайынан, аныгы киһи бириэмэни сөпкө аттара үөрэниэхтээх. Оччоҕо эрэ билиҥҥи олох сиэринэн биhиги үөрэҕи, уйгу-быйаҥ олоҕу, үрдүк хамнастаах үлэни ситиhэр, сайдыылаах омуктары кытта тэҥҥэ хаамсар буолуохпут. Сүрүн хоббим – киинэ устуута. 2006 сыллаахха (оччолорго 8 кылааска үөрэнэрим), дойдубар Уус-Алдан Курбуһаҕар доҕотторбун кытта көннөрү камераҕа оскуола олоҕун туһунан кылгас кээмэйдээх киинэлэри устан саҕалаабыппыт. Бэйэбит көмпүүтэрдэрбитигэр таҥан, киэргэтэн биэрэн баран, социальнай ситимнэргэ уган, дьон-сэргэ болҕомтотугар таһаарарбыт. Бу дьарыкпытын быраҕан кэбиспэккэ, киинэ устуутун эйгэтигэр арыый уопутуран диэххэ дуу, 2010 с. “Таптал бэлэҕэ”, 2011 с. “Күн киириэн иннинэ”, 2012 с. “Эдэр сүрэхтэр”, 2015 с. “Истиҥ доҕор” диэн толору метражтаах киинэлэри устубуппут. Билигин, доҕотторбуттан төһө да ыраах сырыттарбын, үлэбиттэн быыс-арыт булан, киинэ сценарийын суруйабын. Оттон Саха сиригэр кэлэ сылдьар кэммэр устууга көмөлөһөбүн. Биһиги киинэ устуутунан эбии дохуот аахсаары буолбакка, хобби быһыытынан дьарыктанабыт. Быйылгы сыл Россияҕа Киинэ сылынан биллэриллибитинэн сибээстээн былааммыт элбэх, үлэ салҕанар!
— Кэпсээниҥ иһин махтал!

Мария ПАВЛОВА.