Саха сиригэр туризм сайдар саҕахтара

Судаарыстыба көмөтүнэн

СӨ предпринимательство дьыалаларыгар уонна туризм сайдыытыгар министиэристибэтэ иһитиннэрэринэн, 2015 сылга Саха сиригэр 146 тыһ. Россия дьоно уонна 4,7 тыһ. кэриҥэ омук сирин дьоно кэлэ сылдьыбыт. Маныаха, министиэристибэ статистикатын ыллахха, турист ахсаана сыыйа үрдүүр. 2012 сылга, холобур, Саха сиригэр Россияттан 142 тыһ. киһи кэлэн барбыта, 2013 сылга – 143, 2015 сылга — 146 тыһ. Ыраах омук дойдуларыттан ыалдьыттар ахсааннара эмиэ кыралаан улаатар. «Бүтэһик алта сыл иһигэр судаарыстыба сөптөөх политиканы ыытан, турист ахсаана 9% элбээтэ, туризмтан үп-харчы киириитэ 2,5 төгүл үрдээтэ”, – диэн министиэристибэ 2015 сыллааҕы отчуотугар сурулла сылдьар.
Саха сиригэр туризм сайдыыта судаарыстыба ыытар политикатын биир сүрүн хайысхатынан буолар. Туризм салаатыгар өрөспүүбүлүкэ политиката 2025 с. диэри туриндустрия сайдыытын Стратегиятыгар, Суол картатыгар (былааҥҥа) уонна «СӨ-гэр 2012-2017 сс. ис уонна тастан киирии туризмын сайдыыта» судаарыстыбаннай программаҕа олоҕурар. Программа чэрчитинэн тустаах министиэристибэлэр үлэлээн кэллилэр. Бу программа олоххо киириитин Ил Түмэн тустаах кэмитиэтэ сүрүннүүр.
Ону толорооччуларынан өрөспүүбүлүкэ биэдэмистибэлэрин таһынан муниципальнай тэриллиилэр эмиэ буолаллар. Кинилэртэн 12 оройуон ордук актыыбынайдык үлэлиир: Хаҥалас, Нам, Горнай, Мииринэй, Сунтаар, Амма, Өймөкөөн оройуоннара уо.д.а. Итинник бииргэ үлэлээһин түмүгэр 11 муниципальнай туристскай-рекреационнай кластер (ТРК) тэриллибитэ, ол иһигэр икки федеральнай суолталаах.
Тустаах министиэристибэ салайааччыта Екатерина Кормилицына кэпсииринэн, үлэ үс хайысхаларынан барар: туристическай өҥөлөр хаачыстыбаларын үрдэтии, тас ырыынактарга туристическай бородууктаны таһаарыы, ону сэргэ аныгы туристическай-рекреационнай кластердары тэрийии. «Санкциялар баалларын үрдүнэн, биһиги туристары сүтэрбэппэтигэр ити ырыынак кыах биэриэҕэ. Ол эрээри омук дьоно биһиэхэ кэлэллэрин туһугар интэриэһинэй этиилэр уонна хаачыстыбалаах инфраструктура наадалар, ону билигин үөскэтэргэ дьулуһабыт”, – диэн  миниистир Екатерина Кормилицына кэпсиир.

Хайдах сайыннарыахха?

Судаарыстыба бас билэр, Георгий Куркутов салайааччылаах “Якутия” национальнай туристическай хампаанньа балачча таһаарыылаахтык үлэлиир. Хампаанньа этнокультурнай туризмҥа болҕомтону уурар. Дьоҥҥо-сэргэҕэ саха омугун ураты культуратын көрдөрөн, Ыһыахха сырытыннаран, ырыынакка ураты миэстэлээх. Ону тэҥэ, хампаанньа промышленнай туризм диэн саҥа хайысханы баһылаан, «бриллиантовай туурдары» тэрийэр.
Ол эрээри, ырыынакка сүрүн оруолу биирдиилээн чааһынай тэрилтэлэр ылаллар. “Саха Сатал”, “Нордстрим”, “Ленатурфлот”, ISE Yakutia, “Орто дойду” туризм хампаанньалара биир кэм үлэлии олороллор.
Тас ырыынакка Өлүөнэ очуостара, Тымныы полюһа, ыһыах, Ирбэт тоҥ саарыстыбата уо.д.а. ордук сэҥээрини ылаллар, диэн туризм эйгэтигэр биир күүстээх уонна өр үлэлээбит Болот Бочкарев кэпсиир. Уруккута суруналыыс, дипломатическай үлэһит, билигин “Visit Yakutia” ХЭТ салайан үлэлэтэр.
Болот Бочкарев бэйэтэ урут-уруккуттан Саха сирин араас муннуктарыгар сылдьыбыт, кэрийбит киһи буоларын быһыытынан, билбитин-көрбүтүн Интернет ситимигэр кэпсиир. Ол курдук, AskYakutia.com, eYakutia.com, YakutiaPhoto.com, VisitYakutia.com сайтары үлэлэтэр. Болот Бочкарев тэрилтэтэ кыһыннары-сайыннары туристары көрсөргө бэлэм. Сайынын омук уонна Россия туристарыгар балыктааһыны, отоннооһуну, Өлүөнэ очуостарыгар айаны тэрийэр, кыһынын Дьокуускай-Өймөкөөн-Магадан суолунан айаннатар, кыһыҥҥы Дьокуускайга, Өймөкөөҥҥө сырытыннарар. Ону тэҥэ, табанан, ытынан хатааһылыан баҕалаахтарга сынньалаҥы эмиэ тэрийэр. Саха сиригэр кэлэр экспедициялары, суруналыыстары, учуонайдары кытта үлэлэһэр. Биллэн турар, омуктары арыаллыыр суоппардар, тылбаасчыттар бу тэрилтэттэн хамнастанан олороллор.
Туризм эйгэтин сайыннарыыга Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет үлэтин саҕалаата. Биллэн турар, каадыр боппуруоһа сытыытык турар. Онон сиэттэрэн, федеральнай университет туризм эйгэтигэр анал идэлээх дьону үөрэтэн таһаарар.
Университет географияҕа кафедратын доцена, педагогическай наука кандидата Светлана Иванова ааспыт сылга Польша студеннарыгар «Саха сирэ – Магадан» туристическай маршрут оҥорон үлэлэттэ. Быйыл университет студеннара хардарыта Г.Коллонтай аатынан Краковтааҕы тыа хаһаайыстыбатын институтугар тиийэн үөрэнэн, туризм эйгэтэ хайдах үлэлиирин билсэн кэллилэр.
“Сахабыт сирин айылҕата, киэҥ нэлэмэн сирэ-уота, тымныыта, ырааҕа кэрэхсэтэр. Омук дьонугар Саха сиригэр барыта сонун, ураты. Ону тэҥэ, Саха сирин норуоттарын культурата баай, ураты буолан, чинчийээччилэргэ эрэ буолбакка, көннөрү дьоҥҥо эмиэ интэриэһинэй, – диэн Светлана Иванова кэпсиир. – Иккиһинэн, биллэн турар, биһиги уратыбыт — тымныыбыт, кыһыммыт. 50 кыраадыс тымныыга хайдах эбитий, диэн санаанан салайтаран Саха сиригэр кэлэр дьон элбэх. Польшаҕа сырыттахпытына Өймөкөөнү, Үөһээ Халыманы дьон ордук сэҥээрэр эбит диэн, турфирма үлэһиттэрин кытары кэпсэтэн билбитим».
Бу сайын Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Польшаны кытта бииргэ үлэлээһинин салҕаан, Саха сирин соҕуруу өттүгэр уонна Хотугу Байкалга туристическай маршруту былаанныыллар.

Туох мэһэйдиир?

Туризм салгыы сайдыаҕын туох мэһэйдиирий? Министиэристибэ бэйэтэ билинэринэн, «туристар ахсааннара өссө элбиирин туһугар өрөспүүбүлүкэҕэ киһини тардар бырайыактары таһынан үчүгэй суол-иис уонна табыгастаах инфраструктура бааллара ирдэнэр”.
«Дьону кытта кэпсэтииттэн сылыктаатахха, Саха сиригэр туристыы кэлэр олус сыаналаах буолан тахсар. 100000 солкуобайы төлөөн туран, Өймөкөөҥҥө 3-4 күн баран кэлэри мээнэ киһи уйуммат. Онон омук дьонун баай эрэ өттө Саха сиригэр кэлэр кыахтаах. Ити маассабай туризм сайдыытыгар тиэрдибэт. Ону тэҥэ, суол-иис инфраструктурата мөлтөҕө, Интернет нөҥүө билиэти атыылаһар күчүмэҕэйэ биһиги республикабытыгар туризм сайдыытын эмиэ атахтыыр», – диэн ХИФУ доцена Светлана Иванова санаатын үллэстэр.
Итини сэргэ туристическай бизнес өҥөлөрүн бэрээдэктээһиҥҥэ үлэ барыахтааҕын судаарыстыба уонна ырыынак бэрэстэбиитэллэрэ өйдүүллэр. Анал порталга ити өҥөлөрү иһитиннэрэр база оҥоһулунна. Кэнэҕэс ити портал Ростуризм үлэҕэ киллэрэр национальнай турпорталын сорҕотунан буолуоҕа. Суолу ыйааччы уонна туристическай каталогтар 5 тылынан: нууччалыы, английскайдыы, кытайдыы, кэриэйдии, дьоппуоннуу тылларынан оҥоһулуннулар. Маннык тылларынан таһаарыы түбэһиэхчэ буолбатах. Саха сиригэр туристар сүрүннээн Азия-Чуумпу акыйаан регионуттан кэлэллэр.
Иһитиннэрэр-өйдөтөр үлэ күүскэ барыахтаах, диэн ХИФУ доцена Георгий Горохов сөбүлэһэр: «Саха сиригэр туризм баар диэн улахан үлэ барыахтаах. Уопсайынан, Саха сирэ баарын биллэрэн, аан дойду үрдүнэн информационнай үлэ барыахтаах. Биллэн турар, онуоха бириэмэ, харчы, үлэ наада. Сыыйа үлэ бардаҕына, Саха сирин туһунан элбэх дьон билэн, кэлэр-барар буолуохтара».
Онон судаарыстыба көмөтүнэн, туристическай ырыынак бэрэстэбиитэллэрэ Саха сиригэр турист ахсаана элбиирин туһугар бииргэ үлэлииллэр. Онуоха элбэх хайысхалаах үлэ барыан наадата, ырыынак өссө да туола илигэ, инникитин кэскиллээх хайысха буолара өйдөнөр.