Инниҥ диэки киэҥник хардыылаа

Сэбиэскэй былаастан аккаас­танан, ханнык уопсастыбаҕа олорорбут биллибэт кэмигэр хаһыат үлэһиттэрэ айар үлэлэрин таһынан үп-харчы көрдөөһүнүнэн, араас өрүттээх хаһаайыстыбаннай үлэнэн дьарыктанар буолбуттара. Билиҥҥи эдэр специалистар оройуоннарга оччо-бачча баҕаран туран үлэлии сатаабаттар, хайдах эрэ киин сиргэ тардыһаллара үгүс.
Мин бүгүн кэпсиэхпин ба­ҕарар киһим — биир идэлээҕим, түөрт уонтан тахса сыл устата төрөөбүт оройуонун хаһыатын бэрийэн кэллэ. Оччолорго саҥа үлэлээн-хамсаан эрэр, сытыы-хотуу, кэлбит-барбыт, оройуоҥҥа, республикаҕа туох буола турарын билбит, истибит орто анал үөрэхтээх, олохтоох тыллаах-өстөөх уолчаан редакцияҕа үлэлээн барбыта. Оройуоннар хаһыаттара бука бары олохтоох партийнай тэрилтэ салалтатынан үлэлииллэрэ, онон редактор хаһыакка үлэһити партия райкомунан сөбүлэһиннэрэн эрэ баран үлэҕэ ылара, туһунан бирикээскэ илии баттыыра. Ол курдук Аркадий Октябрьевич Алексеевы редактор үлэҕэ ыларыгар тыа хаһаайыстыбатын сүрүннээн сырдатарыгар эппитэ. Уус-Алдан оройуона тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар, онон совхозтарга сүөһү, сылгы туруга, оттооһун, ыһыы, ордук бурдугу, хортуоппуйу, хаппыыстаны үүннэрии курдук боппуруостары сырдатыахтааҕа. Үлэҕэ баар итэҕэһи чуолкайдык, аадырыстаан, ким сирэй эппиэттээҕин ыйан суруйара ирдэнэрэ. Хаһыакка кириитикэ таҕыстаҕына оройуон салалтата хайаан да болҕомтотун уурара.

Эдэр үлэһит Аркадий Алексеев редакциятыгар эрдэ кэлэн, машинисткаҕа биэрээри бэрт ыраас, кырасыабай буочарынан суруйан бытыгыраппытын остуолугар уурара. Кини оҥостон олорон киэҥник, дьоһуннаахтык, бар дьоно астыналларын курдук, биир балаһаны барытын тиирэ тэбэр суруйууларынан биллэн барбыта. Нэдиэлэ үс күнүгэр тахсар хаһыакка А.Алексеев диэн автор суруйуутун дьоно-сэргэтэ сөбүлээн уонна уура сылдьан ааҕаллара. Аркадий оскуолаҕа үөрэнэ сылдьыаҕыттан сахалыы бэрт ыраастык, чуолкайдык, ылыннарыылаахтык, сыыһата-халтыта суох суруйарынан биллэрэ.
Редакция коллектива Аркадий Октябрьевиһы эппиэттиир сэкирэтээринэн анаабыта. Бу эмиэ улахан суолталааҕа — кини тэрээһиннээх уонна ирдэбиллээх этэ. Редакторы сорох күн адьас да көрбөт этилэр. Редактор партия райкомун сорудаҕынан араас үлэни толороро, ол курдук, партийнай, хаһаайыстыбаннай, профсоюзнай үлэлэри бэрэбиэркэлиирэ, араас өрүттээх мунньахтарга сылдьара, маны таһынан аата-ахсаана биллибэт хамыыһыйаларга кыттара.
Маннык түгэннэргэ редакция үлэтин сүрүннээччи—эппиэттиир сэкирэтээр. Кини сарсыҥҥы, онтон кэлэр нүөмэрдэргэ былаан быһыытынан тахсыахтаах матырыйааллар машинкаҕа бэчээт­тэммиттэрин кэннэ кө­рөн, көннөрөн, ардыгар эбэн, көҕүрэтэн бэчээккэ ыытарга бэлэмниэхтээх. Эппиэттиир сэкирэтээр хаһыат хас биирдии балаһата туспа көстүүлээх — ааҕааччы болҕомтотун тардар рубрикалардаах буоларын оҥорооччу, тэрийээччи, дьаһайааччы, ситэрээччи. Маны таһынан хаартыскалар ааҕааччыны тардыахтаахтар, хас биирдии матырыйаал төбөтө (заголовога) тус-туспа шрифтэринэн талыллыахтаах уонна чуолкай, харахха быраҕыллар буоларын ситиһиэхтээх. Маны барытын Аркадий Алексеев бэркэ табыллан оҥороро.
Дьыл-күн уларыйан, оройуон хаһыатын редакторынан кими аныыбыт диэн боппуруос турбута. Оройуон салалтата хас да күн толкуйдаабыта. Атын сиртэн киһини аҕаллахтарына, хас сыл үлэлиэ биллибэт, өссө дьиэ-уот боппуруоһун быһаарыахха наада. Атын оройуон киһитэ олохтоохтору кытта билсиһиэр диэри күнтэн күн ааһар, онон бу үлэҕэ буспут-хаппыт, бигэ тыллаах, олохтоох балаһыанньаны лаппа үчүгэйдик билэр, дьиэлээх-уоттаах Алексеев Аркадий Октябрьевичка тохтоон, ыҥыран кэпсэппиттэрэ уонна түмүгэр оройуонун хаһыатын редакторынан анаабыттара.
Аркадий Октябрьевич ре­дакторынан ананаат, коллективын түмэн сүбэлэспитэ: хаһыаппытын өссө хайдах үчүгэй оҥоробут, ааҕааччыларбыт эбии суруталларыгар туох саҥаны тобулабыт, сонун тиэмэни арыйабыт, нэһилиэнньэ ханнык боппуруоска болҕомтотун уурарый диэн уо.д.а. боппуруостары сиһилии кэпсэтэн, тустаах боппуруостарынан хас биирдии айар үлэһиккэ эппиэтинэһи сүктэрэргэ быһаарсыбыттара.
Редакцияҕа бары талбыт курдук суруксут дьон түмсүбүт кэмнэрэ этэ, өссө эбиитин оройуон үөрэхтээх дьонун ортотугар биллэр, бэрт үгүһү аахпыт, төбөтүгэр тута сылдьар, хаама сылдьар “энциклопедия” — Иннокентий Ильич Сыроватскай үлэҕэ кэлбитэ уонна эппиэттиир сэкирэтээр миэстэтигэр лаглас гына түспүтэ. Кини ити миэстэҕэ кэлбитин бары үөрэ-көтө сөбүлээбиттэрэ. Уус-Алдан оройуонун хаһыата сыллата суруйуута өссө тупсан, тыла-өһө тупсаҕайынан оройуон дьоно сөбүлээн ааҕар хаһыаттара буолан испитэ. Хаһыат үлэтин тупсарыыга туох-ханнык иннинэ айар үлэһиттэр түмсүүлээхтэрэ, биир санаанан, эрдэттэн кэпсэтэн, быһаарсан, оҥостубут былааннарынан үлэлээһиннэрэ үгүһү быһаарбыта. Айар үлэһиттэр бэйэлэрин икки ардыларыгар хайдах эрэ куоталаһар курдуктара, дьон-сэргэ сэҥээрбит нүөмэрэ таҕыстаҕына бары үөрэллэрэ уонна өссө эбии тугу оҥоруохха, суруйуохха диэн толкуйдууллара.
Уус-Алдан оройуонун хаһыатын үлэтин тупсарыыга, ордук тылын-өһүн табыгастаахтык туттууга, истиилин, грамматикатын тупсарыыга Саха государственнай университетын учуонайдарын көрдөһөн, ырытыы оҥотторон бары түмсэн олорон истибиттэрэ. Тылы билэр дьону кытта атах тэпсэн олорон кэпсэтиилэрэ үлэлэригэр туһаны эрэ аҕалбыта.
Оройуон хаһыатын үлэ­һиттэрэ республикатааҕы куонкурустарга көхтөөхтүк кыттан барбыттара. Үгүстэр араас ааттаах-суоллаах номинацияларга кыайыылаах буолан, лауреат аатын ылан харахтара чаҕылыйбыта. Ити араас өрүттээх куонкурустарга кыттыыны редактор Ар­кадий Октябрьевич көҕүлүүрэ уонна анал тиэмэлэринэн суруллубуту бэрт чуолкайдык аттаран, хомуйан паапкаҕа тиһиллибитин коллективка дьүүллэһэн түһэрэрэ. Оро­йуон “Мүрү саһарҕата” хаһыата республикаҕа биир бастыҥнар ахсааннарыгар киирэн коллективы өрө күүрдүбүт түгэннэрдээҕэ.
Уус-Алдан оройуонун ха­һыатыгар үлэлээбиттэр, этэргэ дылы, айар үлэ үөрүүтүн-хомолтотун, сүүрүүтүн-көтүүтүн, түүннэри-күнүстэри өҥүрүк күйааһы, томороон тымныыны, хаары-ардаҕы аахсыбакка сылдьыбыттарын умна илик буолуохтаахтар. Билигин республика дьоно бэркэ сэргээн ааҕар журналистара үүммүттэрэ. Кинилэр ортолоругар Саха норуодунай поэта буолбут Иван Мигалкин, талааннаах прозаик, “Чолбон” сурунаал кылаабынай редактора Данил Макеев бааллар. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьыаҕыттан бэрт үгүһү суруйбут “Үйэ” сурунаал кылаабынай редактора Николай Кривошапкин өссө студенныы сылдьан республикатааҕы куонкуруска кыттан лауреат буолбута. Парламент «Ил Түмэн” хаһыатын биир сүрүн үлэһитэ Людмила Ноговицына бэрт тахсыылаахтык үлэлииринэн биллэр, “Саха бэчээт” биир отделын салайааччыта Лира Яковлева, спортивнай журналист, “Дьулурҕан” сыһыарыы редактора Петр Павлов курдуктар үүнэн, сайдан тахсыбыттара. Республика журналистарын Союһун бэрэссэдээтэлэ Галина Бочкарева эдэр сааһыгар Уус-Алдан оройуонун хаһыатыгар үлэлээн, буһан-хатан киэҥ аартыкка тахсыбыта. Билигин Галина Алексеевна республика үрдүкү салалтатыгар биллэр, улахан айар союһу ситиһиилээхтик салайарынан киэҥ Россияҕа биһирэнэр. Оро­йуон аҕа баһылыга Алексей Федотов, республика идэлээх союзтарын бэрэссэдээтэлэ Николай Дегтярев, о.д.а. араас кэмнэргэ манна үлэлээн бөрүөлэрин сытыылаабыттара.
Өр сылларга Аркадий Октябрьевич коллективын бэрт сатабыллаахтык салайан, дьаһайан “Мүрү саһарҕата” республикаҕа тарбахха баттанар, биһирэнэр боччумнаах хаһыатынан буолар. Редактор А.Алексеев суох кэмигэр кини доҕоро, коллегата уонна эппиэттиир сэкирэтээр Иннокентий Ильич Сыроватскай көрөр-истэр, сүрүннүүр, дьаһайар. Бары биир санаанан үлэлээһиннэрэ үтүө өрүттэрдээх. Хаһыат коллектива хаһаайыстыба быһыытынан үчүгэй туруктаах уонна типографияны кытта холбоһон билиҥҥи кэм кыаҕынан бэйэлэрин сөпкө дьаһанан олороллор, иэс-күүс суох, хамнастара кэлэр.
Аркадий Октябрьевич нэ­һилиэнньэҕэ ытыктанар киһи. Кини хас эмит төгүл Дүпсүн нэһилиэгэр, Бороҕон бөһүөлэгэр, оройуон сэбиэтигэр депутатынан талыллан, бар дьонун үрдүк итэҕэлинэн туһаммыта, өссө үлэлии-үлэлии салгыы үөрэнэн үрдүк үөрэх дипломун туппута. Айымньылаах үлэтин тэрийэрин, дьаһайарын, саҥаны тобуларын, олохтуурун үрдүктүк сыаналаан Алексеев Аркадий Октябрьевичка Уус-Алдан оройуонун Бочуоттаах гражданинын, Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитин үрдүк ааттара иҥэриллибитэ. Кэргэнэ Наталья Петровналыын үс кыыс оҕолоохтор, сиэннэрин көрөллөр, үөрэтэллэр, дьоллоноллор. Быйыл Аркадий Алексеев 60 сааһын туолла. Кинини ким да сааһырбыт киһи диэбэт, сырыыны кыайар, кэлэрэ-барара сыыдам, үлэтигэр былаана үгүс, санаата күүстээх, өссө саҥаны тобулан үлэлииргэ дьулуһар.
Түмүкпэр коллегам, саха биир чулуу киһитэ, биллиилээх журналиһа Аркадий Октябрьевичка анаан этэбин: сүрэҕиҥ тэбэрин тухары инниҥ диэки киэҥ-киэҥник хардыылаа, толкуйуҥ туоларыгар, былааныҥ ситэригэр күүскэ дьулуһаргар баҕарабын.

Иван БОРИСОВ,
ветеран-журналист.