Үлэбитигэр көмө-тирэх буолар күндү хаһыаппытыгар сурутуоҕуҥ!

Бу күннэргэ хаһыакка сурутуу үлэтэ күүскэ бара турар. Ол гынан баран, дойду үрдүнэн хаһыакка, сурунаалга сурутуу кэлиҥҥи сылларга биллэрдик намтаата. Маныаха төрүөтэ элбэх. Экономикаҕа кириисис ааҥнаан, үп-харчы аҕыйаан, сонуну тарҕатар ньымалар элбээннэр уонна олох тэтимэ түргэтээн, үгэс буолбут сурутуу хампаанньалара чуумпутук ааһаллар.

Ол да буоллар, хаһыат суолтатын өйдүүр дьон баар. Кинилэр “хаһыакка тахсыбыт матырыйаал Интернет ситиминэн элэстэнэн ааһар сонуннартан ураты. Хаһыат дириҥ уонна толкуйдатар матырыйааллардаах. Ону кытта олоххо туһалаах”, — диэн этэллэр. Бу маннык санаалаах киһинэн Амма Болугурун баһылыга, нэһилиэк депутаттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Степан Кузьмин буолар. Болугур нэһилиэгин депутаттара “Ил Түмэн” хаһыат кинилэр үлэлэригэр суолталааҕын өй­дөөн, ыҥырыы таһаарарга санаммыттар. Ол туһунан Степан Николаевич бу курдук кэпсиир:
— Быйыл 15 нэһилиэк депутата талыллан үлэлэрин саҕалаан эрэллэр. Мин бэйэм депутаттар сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлинэн буолабын. Биһиги нэһилиэкпитигэр эдэр дьон, ол иһигэр эр дьон депутатынан үлэлиир баҕалаахтарын кэрэхсии кэпсиибин. Сэтинньи ый ортотугар иккис сессиябыт буолбута. Онно сүрүн боппуруостарбытын көрөн, ырытан, быһаарыы ылынан баран, “Ил Түмэн” хаһыаппытын өйүөххэ диэн санааҕа кэлбиппит. Тоҕо диир буоллахха, бу сыллар тухары биһиги хаһыаты сурутан кэллибит уонна хаһыат биһиги, депутаттар, үлэбитигэр хайдах курдук көмөлөөҕүн билэбит. “Ил Түмэн” хаһыат туох да киэргэтиитэ, эбиитэ-сабыыта, дьону аймыыр сыалтан сурах-садьык курдук сонуну күүркэтиитэ суох дириҥ ис хоһоонноох, ону таһынан киһи күннээҕи олоҕор туһанар информациялаах матырыйааллары элбэхтик бэчээттиир. Биһиги, депутаттар, Арассыыйа, өрөспүүбүлүкэ сокуону оҥорор эйгэтигэр туох уларыйыылар киирэллэрин туһунан үчүгэйдик билиэхтээхпит. Хаһыакка сокуон барылын туһунан буоллун, үлэлиир сокуоннар тустарынан буоллун, туһааннаах дьонтон быһаарыылаах матырыйааллар тахсаллар. Госдума уонна Ил Түмэн эрэ сонуннарын тарҕатар хаһыат диэн сыыһа өйдүүллэр. Хаһыакка өрөспүүбүлүкэ сонуннара хото бэчээттэнэллэр. Ол иһигэр — бырабыыталыстыба үлэтэ. Мин бэйэм суруналыыстар ааҕааччыларга, санаан көрдөххө, “ыарахан” матырыйааллары хайдах тиэрдэллэрин сэргиибин – өйдөнүмтүөтүк уонна чэпчэкитик.
Онон биир сыалы-сору­гу тутуһар дьоммутугар, өрөспүүбүлүкэбит нэһилиэк­тэрин, улуустарын депутаттарыгар Амма Болугурун депутаттарын ааттарыттан этиэм этэ. “Ил Түмэн” хаһыакка суруттарыҥ! Хаһыат биһиги үлэбитин кө­дьүүс­тээхтик тэрийэрбитигэр көмөлөһөр уонна үлэбитин дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсиир.
Степан Николаевич бу санаатын үллэс­тибитин кэннэ, мин ки­ни үлэтин-хамнаһын туһунан ыйыталастым. “Үлэ­бит кэминэн салаллан иһэр. Сессиябытыгар 2018 сыллаах нэһилиэк бүддьүөтүн ылынныбыт. Депутаттар көхтөөхтүк кытыннылар. Ордук тыа хаһаайыстыбатын өрө тардыыга болҕомто уурдубут. Нэһилиэги тупсарыы хайысхатыгар эмиэ үгүс үп көрдүбүт. Былырыын көдьүүстээхтик үбү тыыраммыт, быйыл бөһүөлэк иһигэр 2,5 км суол оҥордубут, уулуссалары лаампаларынан сырдаттыбыт, нэһилиэнньэ 70%-гар уу ситимин киллэрдибит, “оптоволоконнай” Интернет кэллэ. 75 миэстэлээх оҕо саадын тутан, быйыл аһылынна, күһүн кырдьаҕастарга аналлаах гериатрическай балыыһаны аспыппыт. Маннык балыыһа өрөс­пүүбүлүкэ үрдүнэн 2 эрэ баар. Эдэр ыччат квартала тутулла турар. 2016 сылтан эдэр специалистарга 6 дьиэни тутан киллэрдибит. 2018 сылга икки дьиэни тутарга үп көрдүбүт. Баһылык да, депутаттар да норуот итэҕэйэн талбыт дьоно буолаллар. Онон үлэбит төһө кыалларынан норуокка көдьүүстээх буолуохтаах. Маныаха “Ил Түмэн” хаһыаты кытары кыттыһан үлэлиирбит үчүгэй. Биһиги хаһыаттан туһалааҕы билэбит-көрөбүт, оттон хаһыат депутаттар үлэбитин-хамнаспытын сырдатар”.

“Биһиги эмиэ өйүүбүт”

Амма Болугурун баһылыга, нэ­һилиэк депутаттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Степан Кузьмин “Ил Түмэн” хаһыаты өйүүргэ ыҥырыытын атын нэһилиэктэр депутаттара сэргээтилэр уонна эмиэ санааларын этиннилэр.
Бүлүү улууһун Лөкөчөөн уонна Илбэҥэ нэһилиэктэрин депутаттара Анна Доргонова уонна Дарианна Андреева Ил Түмэҥҥэ норуот депутаттарын кытары көрсүһүүгэ кэлбиттэр.

Степан Кузьмин этиитин истэн баран, бу курдук санааларын эттилэр. “Кырдьык, биһиэхэ, саҥа талыллан үлэлээн эрэр депутаттарга, сокуон уонна былаас уорганнарын үлэтин-хамнаһын туһунан билэргэ-көрөргө хаһыат олус туһалаах. Сокуон диэн олохпут буоллаҕа. Бу кумааҕыга эрэ суруллан хаалар докумуон буолбатах. Сокуон олоххо хайдах киирэрин биһиги үчүгэйдик билиэхтээхпит. “Ил Түмэн” хаһыаты дьон официальнай хаһыат дии саныыллара буолуо. Ол эрээри, биһиги ааҕан билэрбитинэн, хаһыакка туһалаах информацияны таһынан, өрөспүүбүлүкэбит култуурунай, спортивнай олоҕуттан суруйуулар элбэхтэр, биллэр-көстөр дьон туһунан сэргэх интервьюлар тахсаллар. Бириэмэни үчүгэйдик уонна көдьүүстээхтик атаарарга сөптөөх хаһыат диибит. Онон нэһилиэк, улуус депутаттарыгар хаһыаты суруттарыҥ диэн ыҥырабыт!”, — диэн эдэр депутаттар этэллэр.

Санаа үллэстиитэ

Лөкөчөөн нэһилиэгин ба­һылыга Анна Доргонова:
— Баппаҕаайы нэһилиэгэ тэриллибитэ 100 сыла буолла. Үбүлүөй чэрчитинэн араас тэрээһиннэр буоллулар. Илбэҥэ уонна Лөкөчөөн кыттыһан Бүлүүгэ, Горнайга кэнсиэр туруорбуппут. Онтон Дьокуускайга биир дойдулаахтарбытыгар ол кэнсиэрбитин көрдөрбүппүт, атыы-эргиэн дьаарбаҥкатын тэрийбиппит, быыстапка туруорбуппут, ону олус астыммыттара.

Историяттан быһа тардан кэпсиир буоллахха, 2017 сыллаахха хас да аҕа уустара холбоон, Баппаҕаайы диэн нэһилиэк тэриллибитэ. Баппаҕаайы ситиһиилэрэ үгүс. 14 Герой-ийэ баар. Ол иһин Илбэҥэҕэ Ийэ скверэ тутуллубута. Лөкөчөөҥҥө нэһилиэк 100 сылыгар сквер тутуллубута. Үлэһит дьоммутугар ураты истиҥ сыһыаммытын биллэрэн Албан аат скверин тута сылдьабыт. Быйыл икки нэһилиэккэ депутаттар талылыннылар. Мин санаабар, нэһилиэктэрин сайыннарыыга саҥалыы көрүүлээх дьон. Билигин сытыытык турар боппуруоһунан оскуола тутуута буолар. Лөкөчөөн оскуолата эргэрэн, саахалланар турукка тиийэн эрэр. Аны өссө биир туруорсарбыт – уот ситимэ. Лөкөчөөн федеральнай трасса таһыгар баар. Баччааҥҥа диэри дизелинэн уоттанан олоробут. Депутаттар уот кыамтатын күүһүрдэр сыалтан үрдүк кыамталаах линияҕа холбонору туруорсабыт. Гаас боппуруоһун эмиэ быһаарсар баҕалаахпыт. Бүлүүгэ уопсайа 8 нэһилиэк гаас утаҕар холбоммокко олорор, ол иһигэр Лөкөчөөн уонна Илбэҥэ. Быйылгы сессияҕа үгүс боппуруостары көрбүппүт. Онно депутаттар этиилээх тахсыбыттара. Ол этиилэрбитин дьүүлгэ киллэрээри Ил Түмэҥҥэ кэллибит.

Баппаҕаайы нэһилиэгин депутата Дарианна Андреева:

— Мин депутатынан быйыл талылынным. Бэйэм М.А.Алексеев аатынан Баппаҕаайы орто оскуолатыгар дириэк­тэринэн үлэлиибин. Баппаҕаайы нэһилиэгэр 11 депутат талыллыбыта. Түөрт хамыыһыйаҕа арахсан үлэлиибит. Мин бүддьүөт боппуруостарыгар хамыыһыйаҕа киирсэн үлэлиибин.
Бу көрсүһүүгэ сүрүн сыалбытынан үлэбитин торумнааһын буолар. Ханнык хайысханы тутуһан үлэлээтэхпитинэ сөптөөх буолуой диэн ыйытыы­га эппиэт көрдүүбүт. Биһиги нэһилиэккэ тыын боппуруоһунан балыыһа тутуута буолар. Баппаҕаайы Бүлүүттэн да, Горнайтан да ыраах сытар. Ол иһин эмп-томп пууна үлэлиирэ булгуччулаах. Балыыһабыт саахалланар туруктаах буолан сабыллыбыта, барыта амбулаторияҕа көһөрүллүбүтэ. Баппаҕаайы учаастактааҕы балыыһата Илбэҥэни эрэ буолбакка, Лөкөчөөнү эмиэ көрөр-истэр. Оттон бу икки нэһилиэккэ хас да сүүс киһи олорор уонна инникитин кэҥиир кэскиллээх нэһилиэктэр. Онон саҥа балыыһа булгуччу наада диибит.
2015 сыллаахха 120 миэстэлээх саҥа оскуола үлэҕэ киирбитэ.Ол эрээри, оскуола эксперименниир бырайыагынан тутуллан, Саха сирин усулуобуйатыгар табыгаһа суоҕа билиннэ. Кыһыннары олус тымныы, алларааттан уорааннаах, оҕо доруобуйатыгар охсуулаах. Үчүгэй сонуммутунан 50 миэстэлээх оҕо саадын дьиэтэ тутуллан үлэҕэ киирээри турара буолар. Инникитин депутаттар бу курдук социальнай эбийиэктэри туруорсууга үлэлиир соруктаахпыт.