Спорт тоҕо политикаҕа кубулуйда?

Юрий Баишев, Ил Түмэн дьиэ кэргэн, оҕо аймах, ыччат дьыалаларыгар, чэгиэн-чэбдик олоххо уонна спорка сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ:

– Бастатан туран, бу политическай матыыптаах. Тоҕо диэтэр, допины бары дойду барыта туһанар. Манна спортсмен буруйа суох. Чуолаан туттубут киһи накаастаныахтаах. Оттон аналиһы икки сылы быһа тутан баран, допинг көһүннэ диэн кэлин кэлэн аахсар сыыһа. Кыайбыт киһиттэн тута анализ ылан быһаара охсор кыахтара суох буоллаҕай. Ити аата уһатан-кэҥэтэн бизнес оҥостоллор. Ити тэрилтэ олох куһаҕаннык үлэлээн кэллэ. Иккиһинэн, итинник быһаарыы ылыллыбытын кэннэ Арассыыйа спортсменнара уопсай олимпийскай былааҕынан кытталлара сөп. Спортсмен үйэтэ кылгас. Сыранысылбаны бараан, олохторун анаан баран, ону толуйуохтарын наада. Арассыыйаҕа сүрдээх кытаанах миэрэ ылылынна. Мантан инньэ спортсмен допинг туттар түгэнигэр бэйэтин эрэ иннигэр буолбакка, бүтүн дойдутун иннигэр толору эппиэтинэс ылынар. Онон, мин санаабар, сааһыланарга, бэрээдэктэнэргэ бу төһүү буолара чуолкай.

Георгий Балакшин, спорт миниистирэ, 2008 с.Олимпиада боруонса мэтээлин призера:

– Арассыыйа хамаандатын дисквалификациялааһын, биллэн турар, политика көстүүтэ. Ол гынан баран биһиги спортсменнарбыт нейтральнай былааҕынан Олимпиадаҕа кыттар буоллулар. Бу куһаҕана суох. Тоҕо диэтэргит, быһа быраҕан көрдөххө, спортсмен 70 – 80 % эрэ үйэтигэр Олимпиадаҕа биирдэ кыттар чиэскэ тиксэр. Онтон 20% – иккитэ-үстэ кыттыан сөп. Онон дойду аатыттан да буолбакка, Олимпиада уотун көрүү хас биирдии спортсмеҥҥа улуу дьол дии саныыбын.

Иннокентий Григорьев, Ил Түмэн депутата, Манчаары Баһылай аатынан спорт национальнай көрүҥнэрин өрөспүүбүлүкэтээҕи Киинин дириэктэрэ:

– Олимпийскай оонньуулары политикаҕа киллэрэннэр, Арассыыйа хамаандатын оонньуулартан туората сатыыллар. Куомуннаһыы систиэмэтэ үлэлии турар быһыылаах. Биһиги спортсменнарбыт нейтральнай былааҕынан киирэр буоллулар. Атын дойдулары кытта тэҥнээн көрдөххө, Арассыыйаҕа сыһыан чыҥха атын. Ол курдук атын дойдуларга эҥин араас сымнатыы бөҕө оҥоһуллар, холобур, араас хроническай ыарыылаах спортсменнар ханнык баҕарар эми туттар бырааптаахтар. АХШ, Норвегия, Швеция спортсменнара бэл морфийы
тутталлара биллэр. Оттон биһиэхэ аҥаардас анализ пробиркатынан эрэ көрөн, тугу да туттубуттарын быһаартарбакка эрэ, хааннарыгар туох эрэ баар диэн, сыыйаллар. Бу сыыһа. МОК итинник санкция оҥорон, олимпийскай идеологияны элбэх дьон хараҕар хараардар. Итинник Арассыыйаҕа киирбит буоллаҕына, бу ханнык баҕарар атын дойдуну хаарыйыан сөп. Онон аан дойду спортсменнара бүттүүн маннык дьайыыны утарсыахтарын, түмсүөхтэрин наада. Уопсайынан даҕаны, спортивнай киирсии интэриэһинэй буолуохтаах. Күүстээх хамаанда туораатаҕына, кыайыылаах да улаханнык астыммата чуолкай дии саныыбын.

Егор Иванов, СГТХА 4 кууруһун устудьуона:

– Мин спорду кыра эрдэхпиттэн сэргиибин. Ордук футболу көрөбүн, биһиэннэриттэн “Зенит” хамаандатыгар ыалдьабын. Арассыыйа хамаандатын допинтан сылтаан Олимпиадаҕа киллэрбэтэхтэриттэн кыһыйбытым аҕай. Мин санаабар, спортсмен бэйэтэ да өйдүөхтээх буоллаҕа дии, чиэһинэйдик кыайбыт санааҕа да үчүгэй ини. Саамай кыһыыта диэн, итиннэ ыраас спортсменнар кыайыыттан маталлар. Чахчы допины туттубут спортсмены сууттаан иһиэххэ наада, үйэтин тухары кыттыбатын курдук. Оттон атыттары тыытар сыыһа. Ити төрдө-төбөтө харчыга сытар. Аҥаардас мэтээл дуу, мүһэ дуу биэрэллэрэ буоллар, ким да допиннана оонньуо суох этэ.

Андрей Сазонов, биэнсийэлээх:

-Сэбиэскэй Сойууска кытары туттар этилэр. Оччолорго дойду аата-суола инники күөҥҥэ сылдьара. Билигин дойду туһа буолбакка, бэйэ туһугар буолбут. Мэтээл ылбыт киһиэхэ босхо дьиэ, даача, массыына, мөлүйүөнүнэн харчы. Ол иһин доруобуйаларын да кэрэйбэккэ, ити күүстээх дьааты тутталлар. Омуктарыҥ доруобуйаларын көрүнэллэр уонна кинилэргэ барыта баар буоллаҕа дии. Туттар да буоллахтарына, биһиэнинээҕэр сүүс төгүл ордук препараты тутталлар ини – ханнык да анализка көрдөрбөт эҥин, онтон да атын албастара элбэх. Мин санаабар, аймалҕаны тардааччылар эрдэттэн бэлэмнэнэн баран айдааны тардаллар.

Мария Кириллина, “Елена” ХЭТ тэрилтэ үлэһитэ:

-Мин ити туһунан аан бастаан Интернет ситимигэр аахпытым. Арассыыйалар допины тутталларын утаран диэн ис хоһоонноох этэ. Итиннэ маннык ыйытыы үөскүүр: аан дойдуттан хайа эмэ дойду бу курдук дьыалаҕа эриллэн, итинник ыар дьүүлүнэн сыыйыллыбыттааҕа дуу, суоҕа дуу? Биллэн турар, допины туттуу куһаҕан! Чиэһинэйэ суох киирсии, төһө да “на войне все средства хороши” диэтэллэр, төрдүттэн сыыһа. Онон итиннэ спорт эрэ буолбакка, политика мөккүөрэ быһаччы көстөр диэн этиини кытта бүүс-бүтүннүү сөпсөһөбүн. Нейтральнай былааҕынан киирсэллэригэр сүрэхтиин-быардыын ыалдьабын.

Степан Кузьмин, Амма улууһун Болугур нэһилиэгин баһылыга:

-Аан дойдутааҕы олимпийскай кэмитиэт (МОК) быһаарыыта миигин улаханнык соһуппатаҕа. Барыта эрдэттэн быһаарыллан турара биллэр этэ. МОК хас хамсаныыта барыта, ол курдук, биһиги спортсменнарбытын туоратарга туһуламмыт хамыыһыйа үлэтэ, араас дакылааттара уонна да атын дьайыылара барыта эрдэттэн бэлэмнэммит сценарий буолар. Билигин ити дьэҥкэтик көһүннэ. Бу биһиги дойдубутугар олус кытаанах миэрэ. Бэйэм спортсмен этим, онон түүннэри-күнүстэри утуйар уугун умнан туран бэлэмнэнии, эти-хааны, сыранысылбаны бараан туран эрчиллии хайдах курдук киһи доруобуйатыгар охсуулааҕын эт хааммынан билэбин. Спортсменнар бу Олимпиадаҕа кыттар сыалтан төһөлөөх бириэмэни бараабыттара, доруобуйаларын айгыраппыттара буолуой? Спортсмен хараҕынан көрдөххө, биһиги спортсменнарбыт төһөтүн да иһин Олимпиадаҕа кытталларыгар, мэтээлгэ тиксэллэригэр ис сүрэхпиттэн баҕарабын, тоҕо диэтэр – бу спортка саамай үрдүкү наҕараада, чиэс буолар. Оттон ыалдьааччы өттүттэн дойдубун кытта биир санаанан салайтарабын: чиэһинэй дьону Сочи мэтээлиттэн матарбыттара, Олимпиадаҕа кыттаары сылдьар спортсменнарбытын туораппыттара төрдүттэн сыыһа. Ол иһин нэһилиэнньэ итини сытыытык утарсара оруннаах. Бу уустук быһыыга-майгыга дойдубут спордун өрө тутааччылары, ыалдьааччылары түмсүҥ, спортсменнарбытын өйүөҕүҥ диэн ыҥырыам этэ!

Вячеслав Макаров, РФКП политическай партия Саха Өрөспүүбүлүкэтинээҕи салаатын иккис сэкирэтээрэ:

-Олимпийскай оонньуу — ил-эйэ төрдө. Олимпиаданы тэрийии араас норуот, ыччат түөрт сылга биирдэ түмсэн, спорт күрэхтэһиитин нөҥүө этхаан, өй-санаа, быһыы-майгы өттүнэн сайдыытын кэрэһилиир, Аан дойду бары норуоттарын икки ардыларыгар итэҕэйсиини, үтүө сыһыаны олохтуур аналлаах, сир үрдүгэр дьон-сэргэ бигэ туруктаах, истиҥ сыһыаннаах буоларын ситиһэр сыаллаах. МОК чиэһинэйи түстээтэҕим аатыран, ыраас сигилинэн сирэйдэнэн, ньүдьү-балайдык быһыыланна, биһигини маннык аан дойду улуу бырааһынньыгыттан матарар соруктаах. ССРС саҕана спорт биһиги дойдубутугар силигилээн турбута. Ити кэмҥэ сүүс тыһыынчаттан тахса аан дойду таһымнаах чемпиону таһаарбыппыт. Билигин да бу үтүө үгэһи салҕаан, Арассыыйа киэҥ киэлитигэр араас норуот түмсэн, эйэлээх олоҕу тутар, кыайыыны уһансар. Биһиги ситиһиибит төрдө итиннэ сытар. Ону хараардар, сымсатар ымсыы санаа норуоту угаайыга уга сатыыр, кыайыыга дьулуурбутун харгыстыыр. Кыайыыбытхотуубут кинилэргэ кутталы, өстүйүүнү үөскэтэр. Ол иһин спортсменнарбытын туоратар, Олимпийскай кэмитиэти дисквалификациялыыр.

Николай Бястинов, суруналыыс, спортивнай комментатор:

-Арассыыйаны утары политическай үлэ бара турар. Итиннэ киһи соһуйара суох. Рио-де-Жанейроҕа эмиэ чэпчэки атлеттары киллэрбэтэхтэрэ, оттон параолимпиецтары букатын да чугаһаппатахтара. Аны кыһыҥҥы спортка эмиэ биир оннук хартыына буолла. Биһиги дьолбутугар, допиҥҥа тутуллубатах дьон барар буолла. Ол аата дойдубут былааҕа суох, кыайдахпытына да, гимн тыаһаабат, аҥаардас олимпийскай эрэ форманан киирэбит. Төһөтүн да иһин, кылаабынайа, спортсменнар кыттар кыахтаннылар. Токиоҕа буолуохтаах 2020 сыллаах Олимпиада эмиэ кутталы үөскэтэр — төрүт да кытыарымыахтарын эмиэ сөп. Маны ааһан, салгыы Олимпиадаҕа букатын да кыттыбат “чиэскэ” тиксиэххэ сөп. Бу барыта Америка уонна Арассыыйа сыһыаннарын дьайыыта. Аҕыс сыл анараа өттүнээҕи атааннаһыыны эргитэн аҕалан, хос-хос “тымныы сэриини” көбүтэ тураллар. Допинг — ити сылтах. Атын да сайдыылаах державалар, холобурдаатахха, астмалаахпыт диэн ыспыраапка аҕалаллар. Ону эмтиибит диэн ааттаан допины тутталлар. Тоҕо эрэ ону көҥүллүүллэр. Оттон биһиги спортсменнарбыт оҕоҕо да буортута суох битэмиин истэхтэринэ, иҥнэн тураллар. Хаһыстахха хасыһан иһиэххэ сөп, буулаатылар да буулууллар. Ити политика. Кыһыыта диэн итиннэ туох да сыһыана суох, кыайыыга дьулуурдаах, олохторун спорт эйгэтигэр анаабыт дьон улахан охсууну ылар. Биһиги өрөспүүбүлүкэбититтэн 2016 сыллаахха чэпчэки атлетикаҕа Сардаана Трофимова барыахтаах этэ. Кини, мин санаабар, кыаҕын толору туһаммакка сылдьар. 2020 сыллаахха барара эмиэ биллибэт. Параолимпиадаҕа Саха сириттэн 4 спортсмен: Владимир Балынец, Анастасия Диодорова, Степанида Артахинова, Алена Дмитриева бэлэмнэнии бөҕөнү бэлэмнэнэн баран, Олимпиадаттан маппыттара… Спортсмен бириэмэтин таба туһаммата да, салгыы ханнан хаалыан, кыаҕын сүтэриэн сөп.

Ирина ХАНДЫ ыйыталаста.