Саха сириттэн сэлии муоһа — байыаннай музейга

Бу сэлии муоһун 1969 сыл сааһыгар Уомуллаах тамахха (бу Илиҥҥи Сибиир муоратын соҕуруулуу-арҕаа өттүгэр баар хомо) табаһыт Спиридон Лебедев булбут. Ити булумньуну Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Ильмень күөлгэ өлбүт биир дойдулаахтарын – саха буойуттарын кэриэһигэр, Новгород уобалаһын үлэлээн иитиллээччилэригэр бэлэхтиир туһунан Саха сиригэр быһаарыы ылыллыбыта.
Саха норуотун биллиилээх маастара Аким Бурцев муос устатын тухары оһуор-мандар түһэрбитэ. Кини айан оҥорбут барельебыгар саха олоҥхотуттан хартыыналар уонна Ильмень күөлгэ кыргыһыы түгэннэрэ тиллибиттэрэ. Бу сюжеттары саха поэта Сергей Васильев “Ытык Ильмень” поэматыттан строкалар ситэрэн-хоторон биэрбиттэрэ.
Сэлии муоһун уһуна – 2 миэтэрэ 84 сантиметр, ыйааһына – 68 киилэ.
Новгород уобалаһа бу ураты дьикти бэлэҕи 1970 сыл ыам ыйын 9 күнүгэр – Кыайыы Күнүгэр туппута. Онтон ыла барельеф Новгородтааҕы музей-заповедникка, онтон 1984 сылтан 1992 сылга диэри Хотугулуу-Арҕааҥҥы фронт музейыгар (Старай Русса Воскресенскай соборугар), ол кэнниттэн быйыл олунньуга диэри атын музейдар фондаларыгар хараллыбыта. Ол эрээри билигин бу ханна да хатыламмат ураты экспонат Хотугулуу-Илиҥҥи фронт саҥа музейыгар дьоһун миэстэтин булла. Кини манна “Полярная звезда” диэн кимэн киирии операциятыгар анаммыт көрдөрүүгэ туруоҕа.
Ити музейга аһыллыбыт быыстапка «Операция «Полярная звезда». Февраль 1943. Память Якутии» диэн ааттанна. Быйыл Саха сирин буойуннара көрдөрбүт хорсун быһыыларын 75 сыла бэлиэтэнэр.
Эбэн эттэххэ, Саха сирин норуотун маастара, худуоһунньук, муосчут Аким Акимович Бурцев (1935-2005) Новгород уобалаһын Бочуоттаах гражданинынан буолбута.
1943 с. олунньуга Новгород уобалаһыгар кэтитэ 35 км тиийэр Ильмень күөлүгэр сэбиэскэй чаастар Старай Русса туһаайыытынан кимэн киириигэ күөлү туоруулларыгар үксэ Саха сирин буойуннарыттан турар 19-с хайыһар биригээдэтэ буомбалааһыҥҥа түбэспитэ. Күн устата 25-тэн 32-гэ тиийэ ньиэмэс сөмөлүөтэ 10 тыһыынча буомбаны бырахпыта. Итиннэ элбэх дьон охтубута, ол иһигэр хас эмэ сүүһүнэн саха саллаата өлбүтэ биллэр.

Бэлэмнээтэ Елена Баишева.
Интернеттэн Томас Томмингас
хаартыската туһанылынна.