Владимир Прокопьев Ойуур форумугар кытынна

Форум үлэтигэр федеральнай уонна региональнай сокуону оҥорор уонна ситэриилээх былаас уорганнарын бэрэстэбиитэллэрэ, ойуур салаатын, бизнес, наука үлэһиттэрэ, уопсастыбаннай тэрилтэлэр кытыннылар. Саха сирин парламенын аатыттан Ил Түмэн сир сыһыан­наһыыларыгар, айылҕа ресурсаларыгар уонна экологияҕа сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев кытынна.

Түөрт былаһаакканан ойуур салаатын таарыйар араас боппуруостары кэпсэттилэр. Владимир Прокопьев “Ойуурунан туһаныыны судаарыстыба көдьүүстээхтик салайыыта. Судаарыстыба кэтэбилэ: харыстабыл уонна көмүскээһин” диэн былаһааккаҕа улахан иһитиннэрии оҥордо.

Владимир Прокопьев иһи­тин­нэриитигэр сүрүн боппуруос­тарга тохтоото. “Биһигини, бас­татан туран, ойуур фондатыгар киирбит сирдэри Сибиир, Уһук Илин уонна Хоту сир аҕыйах ахсааннаах норуоттара хайдах туһаналларын туһунан боппу­руос долгутар. Ол курдук, билигин үлэлиир сокуонунан аҕыйах ахсааннаах норуоттарга уонна кинилэр общиналарыгар сири босхо 10 сылга эрэ уонна үгэс дьарыктарынан үлэлииргэ анаммыт хаһаайыстыбаннай тутуулары уонна дьиэни туталларыгар эрэ анаан биэрэллэр. Ол аата аҕыйах ахсааннаах норуоттар бэрэстэбиитэллэрэ ойуур фондатыгар киирэр сири туһаналларын иһин аренда төлүүргэ күһэллэллэр”, — диэн дакылаатыгар бэлиэтээтэ.

Саха Өрөспүүбү­лүкэтигэр таба мэччийэр сирин 78% ойуур фондатын кыраныыссатын иһигэр киирэр эбит. Ол аата 63 мөл. га сир, ону таһынан 16 мөл. га община хаһаайыстыбатын сирдэрэ эмиэ ойуур фондатын сирдэринэн буолаллар. Владимир Прокопьев бэлиэтээбитинэн, бу сөп түбэспэт түгэннэри туоратарга саамай сөптөөх быһаарыынан РФ сирин, ойуурун туһунан сокуонугар уларытыылары киллэрии буолар. Уларытыылар аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттар үгэс дьарыктарынан үлэлээн олороллорун хааччыйар туһуттан ол сирдэрин 49 сыл  босхо туһаналларыгар көҥүлү биэриигэ сыһыаннаахтар.

Владимир Прокопьев 2014 сыллаахха Ил Түмэн кэк­­кэ федеральнай сокуоннарга көннөрүүлэри киллэрэр туһунан сокуон барылын оҥорбутун, ол эрээри докумуону өйөөбөтөхтөрүн санатта. “Төттөрү ыламмыт эбии оҥорон биэрдибит. Биһиги оҥорбут сокуоммут барылын өйүүргүтүгэр уонна Госдума тустаах кэмитиэтигэр маныаха сөптөөх ыҥырыы ыытаргытыгар этиилээхпин”, — диэтэ.

Ил Түмэн сир сыһыан­наһыыларыгар, айылҕа ресурсаларыгар уонна экологияҕа сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев Национальнай ойуур форумун былаһааккатыгар иһитиннэрбит дакылаатыгар өссө үгүс сытыы боппуруостарга тохтоото. Ол курдук, Хоту сиргэ уонна Уһук Илиҥҥэ ойууру уонна баһаары судаарыстыба өттүттэн хонтуруоллуур үлэһиттэри үбүлээһиҥҥэ бу сир-уот уратытын аахсар наадалааҕын ыйда. Ити хайыс­­хаҕа субвенцияны түҥэтии ньымата итэҕэстээҕин түмүгэр федеральнай бүддьүөттэн үбүлээһиҥҥэ Саха сирэ саамай бүтэһик миэстэҕэ сылдьар эбит. “Ол иһин сылын аайы ойуур баһаарын умулларыыга иэстээх хаалабыт, сууттаһыыга тиийэр, тыҥааһыннаах түгэннэр буолаллар. Баһаары умулларыыга кыттыбыт дьон сылы-сылынан хамнастарын ылбаттар, ол иһин кэлин ким да үлэлиэн баҕарбат. Онон баһаар туруон сөптөөх кутталлаах кэмнэр кэлиэхтэрин иннинэ сокуонунан бу хайысхаҕа Рослесхоз резервэтиттэн абаансанан үп ыытар наада. Уонна субвенцияны түҥэтии ньыматын саҥардыы ирдэнэр”, — диэн Владимир Прокопьев эттэ.

Саха сиригэр былыргыттан өртөөһүнүнэн дьарыктаналлара. Сир, от хаачыстыбатын тупсараары. Ол эрээри сокуонунан көрүллүбүт баһаартан сэрэхтээх буолуу быраабылатыгар кур оту уматыы бобуллар. Владимир Прокопьев бу боппуруоһу эмиэ таарыйда. Кини РФ бырабыыталыстыбатын уурааҕар уларытыы киллэрэн, Уһук хоту оройуоннарга тыа хаһаайыстыбатын сирдэригэр өртөөһүнү көҥүллүүр сөптөөҕүн ыйда.

Саха сирин ойуурун фондатыгар киирэр сир 50-60% эрэ ойуурдаах сиринэн буолар, атына – туундара, мас үүммэт сирэ буолар. “Дьиҥнээх балаһыанньаны билэр сыалтан бу сирдэ­ри  ойуур фон­датыттан таһаарыахха наада. Ол инниттэн РФ ойуур хаһаайыстыбатын федеральнай агентствота ойуурдаах сири быһаарарга тэрээһин үлэтин үбүлүүллэрин ситиһиэн наада”, — диэн депутат бэлиэтээтэ.

Маны таһынан Владимир Прокопьев Ойуур кодексыгар итэҕэстэри бэлиэтээн форум кыттааччыларын болҕомтотун тарта. Ол курдук, ойуур фондатын сирин атын статустаах сиргэ, ордук бырамыысыланнай категорияҕа көһөрөр процедура билигин көҥүллүк оҥоһулларын ыйда. “Ойуур кодексыгар бу итэҕэс пуун дии саныыбын. Бу нуорманы улахан бырамыысыланнай хампаанньалар көҕүлээбит буолуохтаахтар. Онон ойуур фондатын сирин атын категорияҕа көһөрүү процедурата бары ирдэбилинэн оҥоһулларын ситиһиэххэ наада”, — диэн эттэ.

Үөһэ этиллибит боппуруостар боротокуолга киирэн, инникитин сөптөөх быһаарыылаах буолуохтарыгар эрэниэх тустаахпыт. Санатар буоллахха, бэс ыйын 26 күнүгэр Дьокуускайга буолбут Госдума айылҕа ресурсаларыгар, бас билиигэ уонна сир сыһыаннаһыыларыгар кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Николай Николаев кыттыылаах киэҥ ыҥырыылаах мунньахха Ил Түмэн депутаттара 2019 сылга Национальнай ойуур форумун Саха сиригэр ыытар туһунан этии киллэрдилэр. Үөһэ этиллибит кыһалҕалар уонна да атын боппуруостар миэстэтигэр дьүүллэһиллэннэр көдьүүстээх түмүктээх буолуохтарын сөп.