V ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Мунньах (Ил Түмэн) 2018 сыллааҕы сааскы сессиятыгар үлэтин түмүктэрэ

Бу отчуоттанар кэмҥэ улахан болҕомто федеральнай сокуоннары дьүүллэһиигэ уонна олору кытта өрөспүүбүлүкэ сокуоннарын сөп түбэһиннэриигэ уурулунна.

2018  сыл  олунньу 21 к. СӨ парламена «Саха Өрөспүү­бүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) наҕараадаларын туһунан» Саха Өрөспүүбүлүкэтин Сокуонугар уларытыылары киллэрии туһунан» өрөспүүбүлүкэ сокуонунан Ил Түмэн саҥа наҕараадатын – Ньургун Семенович Тимофеев аатынан Ил Түмэн стипендиятын олохтообута. Бу стипендия Саха сиригэр баар судаарыстыбаннай аккредитацияны ылбыт үрдүк үөрэх тэрилтэлэригэр техническэй идэлэргэ үөрэнэр устудьуоннарга уонна аспираннарга сыллата ананыаҕа итиэннэ талааннаах ыччаты СӨ экономикатын саҥардыы бастакы суолталаах хайысхаларыгар сөп түбэһэр техническэй идэлэри баһылааһыҥҥа тардыыга уонна өйөөһүҥҥэ туһуланар.   Ону сэргэ бу стипендия өрөспүүбүлүкэҕэ алмааһы кырыылааһын салаатын төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин III, IV ыҥырыыларыгар норуот депутата, III ыҥырыыга Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Ньургун Семенович Тимофеев аатын үйэтитиигэ ананар.

2018 с. олунньу 21 к. норуот депутаттара Россия Федерациятын Бырабыыталыстыбатыгар РФ Арктикатааҕы зонатын Экологическай доктринатын оҥорон ылыныы наадатын туһунан этиини туһаайбыттара.

Өрөспүүбүлүкэ парламенын иһинэн икки саҥа сүбэлэһэр уорган тэриллибитэ: муниципалитеттар бэрэстэбиитэллээх уорганнара уонна парламент сокуону оҥорууну сүрүннээһиҥҥэ уонна да атын хайысхаҕа бииргэ үлэлээһиннэрин сайыннарар сыалтан Ил Түмэн иһинэн муниципальнай тэриллиилэр бэрэстэбиитэллээх уорганнарын Сэбиэтэ; судаарыстыбаннай былаас, олохтоох салайыныы уорганнарын, аҕыйах ахсааннаах норуоттары уонна кинилэр уопсастыбаннай түмсүүлэрин, тэрилтэлэрин кытта хардарыта үлэлээһиҥҥэ анаан — Хоту сир аҕыйах ахсааннаах төрүт олохтоох норуоттарын бэрэстэбиитэллэриттэн  депутаттар Ассамблеялара.

2018 с. бастакы аҥаарыгар СӨ парламена судаарыстыбаннай былаас федеральнай уорганнарын кытта актыыбынай үлэни салҕаата.

СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕа Госдумаҕа 6 сокуону көҕүлээһини киллэрдэ: «Россия Федерациятын Нолуогун кодексын 220 ыстатыйатыгар уларытыылары киллэрии туһунан»; «Россия Федерациятын Салгынын кодексын 114 ыстатыйатыгар уларытыыны киллэрии туһунан» (авиация үлэлэрин кэрискэтин быһаарыы чааһыгар); «Россия Федерациятыгар үөрэхтээһин туһунан» Федеральнай сокуон 8 ыстатыйатыгар уларытыыны киллэрии туһунан» (үрдүк үөрэх салаатыгар Россия Федерациятын субъектарын судаарыстыбаннай былааһын уорганнарын боломуочуйаларын кэҥэтии чааһыгар); «Тулалыыр эйгэни харыстааһын туһунан» Федеральнай сокуон 80-1 ыстатыйатыгар уларытыыны киллэрии туһунан» (тулалыыр эйгэҕэ мунньуллубут буортулаах объектары сыаналааһыҥҥа критерийдэр кэрискэлэрин кэҥэтии чааһыгар); «Россия Федерациятыгар олохтоох салайыныы уопсай тускулларын туһунан» Федеральнай сокуон 82-1 ыстатыйатыгар уонна “Эмп средстволарын эргиирин туһунан” Федеральнай сокуон 6 ыстатыйатыгар уларытыылары киллэрии туһунан» (таһаҕаһы тиэйии хааччахтанар болдьохтоох Уһук Хоту дойду оройуоннарыгар уонна онно тэҥнэниллибит миэстэлэргэ баар муниципальнай тэриллиилэр нэһилиэнньэлэрин олоҕун-дьаһаҕын хааччыйыыга наадалаах кииннэнэн тиэйиллэр табаардар уонна оҥоһуллар өҥөлөр кэрискэлэригэр эмп препараттарын сорох көрүҥнэрин киллэрии чааһыгар); «Сир аннын туһунан» Россия Федерациятын Сокуонугар уларытыылары киллэрии туһунан».

Сыл бастакы аҥаарыгар сокуону оҥоруу үлэтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Баһылыгын, Бырабыыталыстыбатын, Ил Түмэн сис кэмитиэттэрин уонна хамыыһыйатын былааннарыгар олоҕурбут сокуону оҥоруу бырагырааматыгар сөп түбэһиннэриллэн ыытылынна.

Отчуоттанар кэмҥэ Ил Түмэн 5 пленарнай мунньаҕы уонна парламент Сэбиэтин 2 киэҥ ыҥырыылаах мунньаҕын ыытта, онно 263 нуормалыыр правовой аакта ылылынна, ол иһигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин 93 сокуона, онтон 30-та сүрүн, итиэннэ  Ил Түмэн 170 уурааҕа.

Судаарыстыба салайыытын уонна сокуону оҥоруу конституционнай төрүттэрин эйгэтигэр 33 нуормалыыр правовой аакта ылылынна, ол иһигэр 17 сокуон.

Олохтоох салайыныы эйгэтигэр — 16 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 10 сокуон.

Бюджет уонна нолуок эйгэтигэр сокуону оҥорууга – 15 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 7 сокуон.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин бас билиитин уонна экономическай сайдыытын боппуруостарыгар – 60 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 27 сокуон.

Тыа хаһаайыстыбатыгар, айылҕаны туһаныыга уонна сир сыһыаннаһыыларыгар – 22 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 4 сокуон.

Социальнай политика эйгэтигэр – 26 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 10 сокуон.

Хоту дойду аҕыйах ахсааннаах төрүт олохтоох норуоттарын бырааптарын көмүскээһин эйгэтигэр – 10 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 1 сокуон.

Наука, культура, үөрэх, доруобуйа харыстабылын салаатыгар – 29 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 11 сокуон.

Административнай эппиэ­тинэс, уопсастыбаҕа куттал суох буолуутун уонна бэрээдэги хааччыйыы эйгэтигэр – 11 нуормалыыр правовой аакта, ол иһигэр 5 сокуон.

Тулалыыр эйгэни харыс­тааһыҥҥа Ил Түмэн 10 нуормалыыр правовой аактаны ылынна, ол иһигэр 1 сокуону.

Ону таһынан, Ил Түмэн уонна СӨ Бырабыыталыстыбатын үлэтин таарыйар 31 тэрээһин боппуруоска быһаарыылар ылылыннылар.

2018 сыл сааскы сессиятыгар Ил Түмэн федеральнай сокуон 52 барылын көрөн өйөөтө, РФ субъектарын сокуону оҥорор уорганнарын 23 сокуону көҕүлээһиннэрэ уонна этиилэрэ өйөбүлү ыллылар, Ил Түмэн 6 сокуону көҕүлээһинэ ылылынна.

Сааскы сессияҕа Ил Түмэн РФ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлигэр 2 этиини бэлэмнээн ыытта.

2013 сыл алтынньыттан 2018 сыл от ыйыгар диэри Саха сирин V ыҥырыылаах парламена Госдумаҕа 30 сокуону көҕүлээһини оҥорон киллэрбитэ, онтон 4 федеральнай сокуонунан буолла. Бэһис ыҥырыыга норуот депутаттарын сокуону оҥорууга үлэлэрин саҥа көрүҥэ — өрөспүүбүлүкэ социальнай-экономическай сайдыытыгар суолталаах сокуон барылларыгар көҕүлээччи быһыытынан кыттыһыылара. Ол курдук, Ил Түмэн 4 федеральнай сокуон барылын оҥорууга кыттыспыта, онтон 3-һэ федеральнай сокуон буолла.

2018 сыл от ыйын туругунан Ил Түмэн 6 сокуону көҕүлээһинэ Госдума көрүүтүгэр сылдьар.

Судаарыстыбаннай Мунньах үлэтин көрүҥнэриттэн биирдэстэринэн парламент истиилэрин, бырабыыталыстыба чаастарын уонна “төгүрүк остуоллары” тэрийэн ыытыы буолар. 2018 с. сааскы сессиятыгар Ил Түмэн 4 парламент истиитин, 10 бырабыыталыстыба чааһын уонна 7 “төгүрүк остуолу” ыытта.

Парламент 2018 сыллааҕы сааскы сессиятыгар Ил Түмэн сис кэмитиэттэрин уонна хамыыһыйатын 76 мунньаҕа ыытылынна.

Ил Түмэн пресс-сулууспатын

матырыйаалынан.