Аармыйаҕа ыҥырыы бэрээдэгэ уларыйбат

Байыаннай эбээһинэс уонна байыаннай сулууспа туһунан» сокуоҥҥа киирбит  көннөрүүлэри, уларытыылары хас биирдии гражданин тус бэйэтин билиитин хаҥатар инниттэн билэр, үөрэтэр бырааптаах.

Аармыйаттан куотунар дьоҥҥо ыстараап кээмэйэ үрдүө

Россияҕа «Байыаннай эбээһинэс уонна байыаннай сулууспа туһунан» сокуонунан армияҕа сулууспалыыр булгуччулаах ирдэбилтэн куотунар киһихэ уонна дуоһунастаах сирэй эбээһинэһин толорбот түгэнигэр ыстараап кээмэйэ үрдүөн сөп. Ол туһунан сокуон барыла Госдумаҕа киллэриллэн көрүүгэ сылдьар. Сокуону көҕүлээччи — Еврейскай автономнай уобалас парламена. Ити барылынан Административнай сокуону кэһии туһунан РФ Кодексыгар уларыйыы киириэхтээх. Докумуоҥҥа бэлиэтэммитинэн, билигин ыстараабынан көрүллэр накаастабыл дуона суоҕунан, ол «Байыаннай эбээһинэс уонна байыаннай сулууспа туһунан» сокуону кэһиигэ уонна байыаннай комиссариаттар эбээһинэстэрин толороллоругар мэһэйдэри үөскэтиигэ тиэрдэр. Сокуон барылыгар административнай ыстараап кээмэйин үрдэтэр туһунан этиллэр.

— 1 тыһ. солкуобайтан 3 тыһ. солк. диэри ыстараабынан накаастабыл дуоһунастаах сирэйгэ туһаныллар: кини байыаннай комиссариакка биитэр атын тустаах уорганнарга учуокка туруохтаах гражданнар испииһэктэрин,  бэбиэскэ быһыытынан ыҥырыыны гражданнарга тиксэрбэт, тустаах кэмҥэ байыаннай учуокка турар олохтоох эбэтэр үс ыйтан ордук  бириэмэҕэ быстах олорор гражданнар туһунан сибидиэнньэлэр уларыйыыларын, ону таһынан байыаннай учуокка турар уонна туруохтаах гражданнар туһунан сибидиэнньэлэри тиксэрбэт түгэнигэр.

— Оттон 500 солкуобайтан 3 тыһ. солк. диэри ыстараап гражданнарга туһаныллар:  байыаннай учуот эбээһинэһин толорбот, ыҥырыы бириэмэтигэр медицинскэй көрүүттэн куотунар уонна учуокка турар докумуоннарын сүтэрэр биитэр бэйэтинэн буортулуур түгэннэригэр.

Призывниктары наркотикка бэрэбиэркэлиэхтэрэ

Москва Гордуматын депутаттара быйыл сааскы сессияҕа   «Байыаннай эбээһинэс уонна байыаннай сулууспа туһунан» сокуоҥҥа көннөрүүлэри киллэрии туһунан сокуон барылын бэлэмниэхтэрэ. Бу уларытыы  призывниктар наркотикка бэрэбиэркэни ааһалларын эбээһинэстиир. “Армияҕа сулууспалыы хайдах киһи барарын булгуччу билиэхтээхпит”, — диэн Москва Гордуматын спикерэ Алексей Шапошников быһаарда.

Байыаннай учуокка турарга регистрация ирдэммэт

Россия. Москва. Во время вручения повестки призывнику в отделе Военного комиссариата. Фото ИТАР-ТАСС/ Сергей Карпов

«Байыаннай эбээһинэс уонна байыаннай сулууспа туһунан» сокуоҥҥа уларытыылар олунньу 17 күнүттэн күүстэригэр киирдилэр. Байыаннай учуокка тураргар сайабылыанньаҕа олорор аадырыскын ыйарыҥ эрэ ирдэнэр буолла. Урукку курдук, олорор сиргиттэн регистрацияҕын туоһулуур, ону таһынан кылгас кэмҥэ олороруҥ туһунан эбии докумуон биэрэриҥ  ирдэммэт.

Урукку бэрээдэк атын куоракка үөрэххэ киирбит устудьуоннарга улахан харгыстары үөскэтэн, кинилэр быстах кэмҥэ саҥа сиргэ регистрацияны ааспаттара. Билигин олорор сиргиттэн регистрация докумуона байыаннай учуокка турарга ирдэммэт, аккаастыыр бырааптара суох, ону таһынан байыаннай учуокка  турар эбэһээтэлистибэни устубат.

Армияттан босхолонуу бэрээдэгэ уларыйда

Олунньу 19 күнүгэр Госдума оборуонаҕа кэмитиэтэ палаатаҕа мэктиэ быһыытынан киллэрбит сокуонун барыла армияҕа ыҥырыллар сааһын туолбут оҕолорго босхолонор болдьоҕу уһатан, эбии үөрэнэр быраабы туһаналларыгар тэҥ усулуобуйалары үөскэтиэхтээх.

Сокуон барылыгар этиллибитинэн, уол оҕо оскуолаҕа хас сааһыттан үөрэнэ киирбититтэн тутулуга суох колледжка биитэр магистратураҕа салгыы  үөрэнэр түгэнигэр,  сааһыттан тутулуга суох армияттан босхолонор болдьоҕо уһаан, бииргэ үөрэнэр оҕолорун кытта тэҥ быраабынан туһаныа. Бу туһунан сокуон барылын көҕүлээччилэриттэн биирдэстэрэ, парламент вице-спикерэ Ирина Яровая иһитиннэрдэ. Кини маннык бэлиэтиир: “Биһиги 18 сааһын туолбут армияҕа ыҥырыллар оҕолорго тэҥ быраабы олохтуубут, атыннык эттэххэ, оскуолаҕа уол оҕо хас сааһыттан үөрэнэ киирбититтэн тутулуга суох колледжка биитэр магистратураҕа салгыы үөрэнэригэр бэйэтин быраабын  туһанарыгар  уонна  көмүскүүргэ мэктиэ биэрэбит. Ону таһынан, үөрэҕин уонна армияҕа сулууспалыырын толкуйдаан, инникитин былаанныырыгар услуобуйа тэрийэбит”.

Санатар буоллахха, Госдума олунньу 10 күнүгэр  армияҕа  барар  сааһын сиппит уол оҕо  армияттан босхолонор болдьоҕун уһатар сокуон барылын ылынна. Ол курдук, икки устудьуон үрдүк үөрэх бырагырааматынан магистратураҕа үөрэнэ киирэригэр, бииргэ үөрэнэр оҕолорун ортотугар тэҥэ суох усулуобуйа үөскээн, Конституционнай суут быһаарыытынан бу докумуон бэлэмнэммит. Оҕолор бэлиэтииллэринэн, оскуоланы бүтэриэхтэрин инниттэн, 18 саастарын ситэн, армияттан босхолонор болдьоҕу уһатыыны туһаммыттар. Бу түгэн бииргэ үөрэнэр оҕолоругар тэҥэ суох быраабы үөскэтэрин ыйбыттар.

Парламент  сокуон барылын ылынар уонна бигэргэтэр  түгэнигэр,  армияттан босхолонор болдьоҕу  уһатыыны  бастаан оскуолаҕа, салгыы бакалавриат уонна специалитет бырагырааматынан туһанан, онтон эбии магистратураҕа үөрэнэр кыахтаныахтара.

“Уол оҕо хаһан 18 сааһын ситэриттэн тутулуга суох үөрэҕин салгыырыгар сокуоҥҥа көннөрүүлэр киириэхтэрэ”, — диэн Госдума бэрэссэдээтэлэ Вячеслав Володин  бэлиэтээбитэ.

Дуоһунастаах сирэйдэргэ эбии эбээһинэс

«Байыаннай эбээһинэс уонна байыаннай сулууспа туһунан» сокуоҥҥа уларытыы дуоһунастаах сирэйгэ эбии эбээһинэһи киллэрдэ:  кини учуокка турбат гражданнары буларга сөптөөх үлэни ыытыахтаах уонна икки нэдиэлэ устатыгар байыаннай комиссариакка сибидиэнньэлэри иһитиннэриэхтээх. Испииһэккэ киирбэтэх гражданнары булан, байыаннай комиссариакка направление суруйан  туттарыахтаах.

Байыаннай сулууспалаах социальнай ситимнэри уонна смартфону туһанарын Госдума бопто

Байыаннай сулууспалаах бэйэтин туһунан хаартыска, видео, тус бэйэ дааннайын, ону таһынан сулууспалыыр сирин уонна бииргэ сулууспалааччыларын туһунан сибидиэнньэлэри тарҕатарын сокуон бопто. Итини таһынан араас гаджеттары туһанара эмиэ көҥүллэммэт. Тустаах сокуону Госдума үһүс ааҕыыга ылынна, ол курдук “Байыаннай сулууспалаах статуһун туһунан” сокуон 7 уонна 285 ыстатыйаларыгар уларыйыылар киирдилэр.

Маны таһынан байыаннай салайар уорганнар үлэлэрин эбэтэр атын байыастары салайар уорганнар, байыаннай холбоһуктар, байыаннай чаастар уо.д.а. Россия сэбилэниилээх күүстэрин састаабыгар киирэр тэрилтэлэр туһунан сибидиэнньэлэри, дааннайдары тарҕатыы бобуллар.

Госдума оборуонаҕа кэмитиэтин салайааччыта Владимир Шаманов иһитиннэрбитинэн, сокуон барыла байыаннай сулууспалаах бэйэтигэр куттал суох буолуутун уонна дойду байыаннай күүстэригэр куттал суох буолуутун хааччыйарга туһуланар. Докумуоҥҥа этиллэринэн, бу ыйыллыбыт бобуулар сокуон ирдэбилинэн иһитиннэриилэри тарҕатар эбээһинэстээх байыаннай сулууспалааччыга  туһаныллыбаттар.

Бобуулар контрактнай уонна болдьохтоох систиэмэнэн сулууспалааччыларга эмиэ туһаныллаллар. Саппааска сылдьар байыаннай сулууспалаахтар манна киирбэттэр.

Василий ПРОКОПЬЕВ