Кулун тутартан туох уларыйарый?

Номнуо 2019 сыл үһүс ыйа саҕаланна. Ону кытта биһиги олохпутугар саҥа уларыйыылар, ол курдук, саҥа сокуоннар, быраабылалар баар буоллулар. Олор дойду гражданнарын олоҕун хайа эрэ өттүнэн чэпчэтэр, өйүүр майгылаахтар.
ТАСС РФ Госдуматын кытта быйыл кулун тутартан күүстэригэр киирэр уонна Россия үгүс дьонун таарыйар суолталаах сокуоннары уонна быраабылалары билиһиннэрдилэр.

Табаҕы, духилары уонна фотокамералары маркировкалааһын

Кулун тутар 1 күнүттэн табах оҥо­һук­тары булгуччулаах маркировкалааһын туһунан сокуон күүһүгэр киирдэ. Бу бэлиэтээһин оҥорон таһаарыыны учуоттааһыҥҥа, Евра­зиятааҕы экономическай сойуус таможнятын эбэтэр Россия кыраныыссатын нөҥүө тиэйиигэ туһаныллыаҕа. Маркировка сүрүн сыалынан ырыынак дьэҥкир буолуутун үрдэтии уонна контрафакт ылар өлүүтүн намтатыы буолар.
Оҥорон таһаарааччылар санааларынан, табаҕы маркировкалааһын туһанааччыга сыана үрдээ­һинигэр тиэрдиэ суоҕа, ол курдук табах бородууксуйатын атыылааһын сыанатыгар акциз ставкатын сыллата улаатыннарыы сабыдыаллыыр, 2019 с. тохсунньутугар 10% үрдэтиллибитэ.
Ону сэргэ кулун тутар 1 к. Минпромторг фотокамералары, духилары, таҥас кэккэ көрүҥнэрин, ону сэргэ массыына шиналарын уонна покрышкалары маркировкалааһыҥҥа эксперимени киллэрэр. Ити көмөтүнэн биэдэмистибэ атыылаһааччылары албын бородууксуйаттан көмүскүүр туһугар табаардар хамсааһыннарын кэтээн көрүөҕэ.
Быраабыла быһыытынан, табаардар ураты коду ылыахтара, ону дааннайдар уопсай базаларыгар киллэриэхтэрэ. Анал шифры ким да үтүгүннэрэр эбэтэр устан ылар кыаҕа суох буолуоҕа. Маныаха атыылаһааччы смартфоҥҥа баар сыһыарыы көмөтүнэн бэлиэни устан ылан, хаһан, ханна оҥоһуллубутун билиэн уонна табаар дьиҥнээҕин бэрэбиэркэлиэн сөп.
2018 сыл бүтэһигэр ЦРПТ (кэскиллээх технологиялар сайдыыларыгар киин) генеральнай директорын солбуйааччы Реваз Юсупов санаппытынан, 2019 сылга маркировкаланаллара булгуччулаах 10 табаар бөлөҕө номнуо быһаарыллыбыта. Кулун тутар 1 күнүттэн — сигареталар, от ыйын 1 күнүттэн — атах таҥаһа, ахсынньы 1 күнүттэн — шиналар, парфюмерия, фотокамералар, фотовспышкалар уонна чэпчэки бырамыысыланнас 5 категорията.

Массыынаны атыылаһыыга чэпчэтиилэр

Минпромторг кулун тутар 1 күнүттэн “Бастакы массыына” уонна “Дьиэ кэргэн массыыната” диэн социальнай бырагыраамалары сөргүттэ. Бу бырагыраамалар Россияҕа оҥоһуллубут 1 мөл. солк. диэри сыаналаах массыыналарга тарҕаналлар. Икки уонна онтон элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэр, ону сэргэ массыынаны аан бастаан атыылаһааччылар чэпчэтиилэринэн туһаныахтарын сөп. Министиэристибэ дааннайдарынан, массыынаны атыылааһыны өйүүр үбүлээһиҥҥэ 2019 сылга 3 млрд солк. угуллубут.
Урут итинник бырагыраамалар 2018 с. тохсунньу 1 күнүттэн үлэлээбиттэрэ итиэннэ атыылаһааччылар сорох категорияларыгар массыына сыанатын 10% кээмэйинэн чэпчэтии көрүллэрэ. Маныаха массыына сыаната 1,45 мөл. солк. таһымынан хааччахтанара. 2018 сыл ыам ыйыгар Минпромторг ити 2 бырагырааманы болдьоҕун иннинэ тохтотор туһунан иһитиннэрбитэ, от ыйыгар бырагыраамалар хаттаан саҕаламмыттара – 2018 сыл бүтүөр диэри Уһук Илин олохтоохторугар 25% диэри чэпчэтиини олохтоон туран. Министиэристибэҕэ бэлиэтээбиттэринэн, 2018 сылга ити бырагыраамалар түмүктэригэр, Уһук Илиҥҥи федеральнай уокурукка массыынаны атыылааһыны өйөөһүн бырагырааматын кытта, 99,5 тыһ. массыынаны атыылыыр кыахтаммыттара.

Сантехник дьиэҕэ булгуччу бахилалаах  киириэхтээх

Кулун тутар 1 күнүгэр ДьУоКХ саахалы туоратыыга диспетчердэр сулууспаларын үлэтигэр саҥа стандартар киирдилэр. Билигин салайар хампаанньалар уонна хамсаабат баайы-дуолу бас билээччи табаарыстыбалар саахал тахсыбыт быһыытын-майгытын суох оҥорууга туһааннаах бириэмэ регламенын тутуһар эбээһинэстэнэллэр. Чуолаан, канализация эбэтэр бөҕү тоҕор турба хардаҕына, онуоха күнүскү кэмҥэ сайаапка бэриллибитин кэннэ 2 чаас устатыгар туоратыах тустаахтар.
Итини сэргэ сайаапкалары ылыыга диспетчердэр сулууспаларын үлэтин бэрээдэгэ чопчуланар уонна үлэһиттэргэ саҥа быраабылалар киирэллэр. Холобур, квартираҕа киирэллэригэр АДС үлэһиттэрэ булгуччу бахиланы кэтэллэр, итиэннэ бэйэлэрин ааттарын, салайар тэрилтэни бигэргэтэр бейджы иилинэллэр эбэтэр таҥастарыгар суруктаналлар. Саахал түгэнигэр үлэлии тахсалларыгар саҥа ирдэбиллэри кэспиттэрин иһин салайар хампаанньалар уонна хамсаабат баайы-дуолу бас билээччилэр табаарыстыбалара административнай эппиэтинэскэ тардыллыахтара.

Устудьуоннар уопсайдарыгар ирдэбиллэр

Устудьуоннар уопсайдарыгар оҥоһуллар өҥөлөргө кулун тутар 1 күнүттэн ГОСТ күүһүгэр киирдэ.
Стандарт быһыы­тынан, чуолаан санузеллар уонна душевойдар күҥҥэ бииртэн итэҕэһэ суох хомуллуохтаахтар, оттон утуйар таҥас нэдиэлэҕэ биирдэ уларытыллыахтаах. Докумуоҥҥа сурулларынан, «биир хоско түөртэн элбэҕэ суох киһи олороро көҥүллэнэр». Маныаха биир киһиэхэ 6 кв. м итэҕэһэ суох хос иэнэ тиксиэхтээх, дьиэ үрдэ 2,5 м кырата суох буолара ирдэнэр.
ГОСТ көрөрүнэн, уопсайга олорооччулар өтүүктэринэн, өтүүктүүр дуоскаларынан уонна феннарынан хааччыллыахтаахтар. Ону таһынан, уопсайга аптеканы туһанар уонна “суһал көмөнү” ыҥырар кыах баар буолуохтаах.
«10 олорооччуга биир туалет кабината, биир илии суунар сир уонна биир душтанар кабина тиксэрин курдук суоттаан, уопсайдар санузелларынан хааччыллыахтаахтар. Эр дьоҥҥо уонна дьахталларга тус-туһунан санузелы оҥорорго сүбэлэнэр», — диэн докумуоҥҥа этиллэр.

Автобуһунан тиэйиини лицензиялааһын

Кулун тутар 1 кү­нүттэн авто­бу­һунан тиэйиини ли­цензиялааһыны төннөрөр туһунан сокуон күүһүгэр киирдэ. Ити докумуону ылыыга 4 ый бэриллэр.
Бу дьаһал баһаа­рынай харабыл, суһал медицинскэй көмө, полиция, саахалга быыһыыр сулууспалар, байыаннай автомобильнай инспекция, ФСБ, ФСО, РФ Сэбилэниилээх күүстэрин, Росгвардия, РФ Силиэстийэлиир кэмитиэтин автобустарынан толоруллар тиэйиилэрин, ону сэргэ автобустар уопсай туһаныллар массыына суолларын туһаммакка эрэ толорор тиэйиилэрин таарыйыа суоҕа.
РФ Тырааныспарга министиэристибэтигэр иһитиннэрбиттэринэн, лицензияны Ространснадзор сирдээҕи-уоттааҕы уорганнара биэрэллэр.

Фермердэргэ ханнык түгэҥҥэ страховка көрүллэрий?

Кулун тутар 1 к. Россияҕа тыа хаһаа­йыстыбатын оҥорон таһаараач­чыларын ночоотторун саҥалыы страховкалыыр буоллулар. Бу иннинэ кэнники 5 сыллааҕы статистиканы кытта тэҥнээтэххэ, тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлээччи үүнүүтүн 20% уонна онтон элбэҕи сүтэрбит эрэ түгэнигэр төлөбүр ананара. Оттон билигин ити оннугар 10-тан 50% диэри кээмэйинэн франшиза дуогабарынан булгуччулаах өйөбүл кэлиэҕэ.
Ону сэргэ хоромньу айылҕа көстүүлэриттэн таҕыстаҕына, төлөбүр ханнык түгэҥҥэ ананарын ити сокуон чопчулуур. Маныаха сүрүн уларыйыы — судаарыстыба өйөбүлэ көрүллэр агрострахование дуогабарыгар биир эбэтэр хас да кутталлаах суолу киллэриэххэ сөп. «Урут судаарыстыба өйөбүлүн усулуобуйаларыгар сокуоҥҥа ахтыллыбыт бары кутталлаах суоллары киллэриэххэ сөп этэ, оттон билигин аграрийдар биир кутталлаах суолтан эмиэ страховкаланар буоллулар. Холобур, тобурах түһүүтүттэн эрэ, эбэтэр хас да кутталлаах суолтан уонна барыларыттан», — диэн быһаарда агентствоҕа Агростраховкалааччылар национальнай сойуустарын (НСА) президенэ Корней Биждов. Сокуоҥҥа судаарыстыба өйөбүлэ оҥоһуллар барыта 20-тэн тахса кутталлаах суол ааҕыллар – бу кураан, сир аһара сиигириитэ, халаан уута, хайа сиҥниитэ, тобурах түһүүтэ, баһаар уо.д.а.
Чуолаан, страховой толуйууга сүөһүнү күһэллэн өлөрүүттэн хоромньу киллэриллэр. Билигин ветеринарнай сокуонунан, сыстыганнаах ыарыылар турбуттара билиннэҕинэ – холобур, сибиинньэлэр африкатааҕы чумалара күөдьүйдэҕинэ – сибиинньэ төбөтүн барытын, ол иһигэр доруобай кыыллары, эһэр эбээһинэстээхтэр. Маныаха сокуоҥҥа көрүллүбэтэҕин быһыытынан, ыарыыга сыстыбатах кыыллар иһин страховкалааччылар төлүүртэн аккаастаналлар этэ.

Омук сирдэриттэн киирээччи биир дойдулаахтарга

Кулун тутар 28 кү­­нүттэн кыраныысса таһыттан баҕа өттүнэн көһүү бырагырааматыгар кыттар биир дойдулаахтар “Уһук илиҥҥи гектар” бырагырааманан учаастагы ылыахтарын сөп.
Билигин бырагыраама кыттыылаахтарынан 73 тыһ. тахса гражданин буолар. Кэнники сылларга гектар туһунан сокуоҥҥа хаста да эбиилэр киирдилэр. Биир көннөрүүнэн дьиэ туттубут гражданнар сир учаастагын болдьоҕун иннинэ бас билиигэ ылар кыахтара буолла.