Мин нэһилиэгим — мин киэн туттуум

Хас биирдии киһи төрөөбүт төрүт түөлбэлээх. Төрөөбүт дойдута саамай күндү буолар. Биллэн турар, киһиэхэ төрөөбүт дойдута кэрэтинэн, чэгиэн-чэбдик салгынынан, көҕөрөр халлаанынан, күөх суугунуур тыатынан туох эрэ биллибэт дьикти күүһү, истиҥ иэйиини, самныбат санааны саҕар.

Мин төрөөбүт Куокунубунан киэн туттабын. Дойдум күөх хайа тэллэҕэр, наҕыллык-холкутук мэндээрийэ устар Бүлүү эбэ хотун хаҥас биэрэгэр турар. Куокунум хоһооҥҥо хоһуйуллубут курдук үтүө-мааны айылҕалаах кэрэ сирдэртэн биирдэстэрэ буолар. Саас аайы араас өҥнөөх ньургуһунунан, сайын ахсын сардаана сибэккинэн дэлэйдик киэргэнэр, хатыҥ чараҥнарынан сууланар.
Куокуну – Сунтаар улууһун биир кырдьаҕас нэһилиэгэ. Нэһилиэк быһыытынан 1934 сыл­лаахха тэриллибитэ. Сунтаар улууһун кии­ниттэн 100 км ыраах сытар.
Куокунуга сири оҥоруу нууччалар кэлиэхтэриттэн сайдан барбыт. Бастакы бурдук 1763 сыллаахха ыһыллыбыт сиригэр өйдөбүнньүк бэлиэ турар. Манна Табаҕа диэн аатырбыт бурдук ыһыллар улахан бааһына баар. 1959 сыллаахха Табаҕаны солоон, кырыһын тиэрэн, туһаҕа таһааран, киэҥ нэлэмэн бааһыналары оҥорооһун саҕаламмыта. Күөх үүнээйигэ анаан нэчимиэн, эбиэс, сэлиэһинэй ыһыллыбыттара. Табаҕа быстыбат быйаҥынан, өлгөм үүнүүлээх ходуһаларынан, ураты амтаннаах, дыргыл сыттаах сир аһынан, бурдук үүнүүтүнэн баай. Күһүн хомуур саҕана үүнэн турар бурдук тыалга долгуннура хамсыы турара олус кэрэ буолар.Бу уостубат баайынан, күндү бэлэҕинэн сылын ахсын бар дьонун күндүлүүр ураты аналлаах эбээт! Дьыл ханнык да кэмигэр хатыҥ чараҥа “сып-сырдык таҥас кэппит кийиит кыыс курдук”киһи эрэ дууһатын ыраас санааҕа, сырдык ыраҕа, кэрэҕэ ыҥырар курдук. Суон, кэтит, тииттэрэ кыайбаты кыайарга, тымныыны тулуйарга уһуйар курдуктар.
Куокуну сайаҕас санаалаах, ыраас дуу­һалаах, талба талааннаах бар дьонунан эмиэ баай. Манна ымыылаах ырыаһыттар, хомоҕой тыллаах хоһоонньуттар, уран тарбахтаах иистэнньэҥнэр, чэрдээх ытыстаах, дьолу үлэттэн булбут дьон олороллор, олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыырга дьулуһаллар. Олохтоох агрооскуола оҕону үлэҕэ иитиигэ баай уоппуттаах. Оҕолор үүнээйи арааһын үүннэрэллэр, атыыга таһааран оскуола базатын бөҕөргөтөллөр. Үлэҕэ эрэ буолбакка, үҥкүү-ырыа кэрэ эйгэтигэр, спортка эмиэ улахан ситиһиилэрдээхтэр.
Куокуну сиригэр киирэргэ Молотков Булгунньаҕа диэн хонуу баар. Бу сахаттан бастакы бөлүһүөк Егор Михайлович Молотков олорбут, көмүллүбүт сирэ. Булгунньах таһыгар аарыма улахан харыйа үүнэн турар. Олохтоохтор бу харыйаны эргиччи күрүөлээн, кэлэр-барар дьон тохтоон бэлэх биэрэр ытык мастарынан буолар.
Бөһүөлэктэн чугас, айылҕа анаан оҥорбут сиригэр, “Бүлүү долгуннара” диэн сынньалаҥ паарката баар. Бу “Илгэ” эбэлэр түмсүүлэрин саамай ытык сирэ. Манна айылҕалыын алтыһан, күүс-уох, дуоһуйуу ылаллар. Паарка таһыгар ини-бии Михаил, Степан, Дмитрий, Николай Степановтар олорбут, төрдүөн сэриигэ барбыт өтөхтөрө баар. Онно сэрии толоонуттан эргиллибэтэх Дмитрийгэ, Николайга өйдөбүнньүк турар.
Илин диэки бардахха, «Уһун кытыл» диэн кэрэ сир баар. Манна быыһа суох күөх луук үүнэр. Өрүс биэрэгин устатын тухары сардаана сибэкки кытара кыыһар, долохоно, рябина (сарбынньах), харас сэлэлии кэккэлиир. Сылаас хомотугар сөтүөлүүр олус үчүгэй.
Санаабар, мин төрөөбүт дойдубар – Куокунуга күн ордук чаҕылыйарга, чыычаах ордук кэрэтик ыллыырга, салгын ордук ырааска дылы. Бу мин дойдум – Куокунум! Маннык кэрэ дойдуга күн сирин көрбүппүнэн дьоллоохпун! Куокунум өссө даҕаны сайда, үүнэ, чэчирии турдун!
Бу үлэбин биир дойдулааҕым, Сунтаартан бастакынан үрдүк анал үөрэхтээх идэтийбит ырыаһыт Иевлев Илья Кириллович “Куокуну – мин дойдум” диэн хоһоонунан түмүктүөхпүн баҕарабын:

Оҕо саас салгына
Сүрэхпэр минньигэс
Барҕа баай быйаҥҥар
Дуоһуйа улааппыт

Күн ийэ дойдубун
Куруутун саныыбын,
Куокуну, Куокуну,
Куокуну – мин дойдум.

Сибэкки симэхтээх,
Чагда күөх мырааннаах,
Уйгу, дьол олохтоох
Чулуу дьон дойдута.

Бу Бүлүү биэрэгэр
Чэлгийэ, сайда тур,
Дьол олох аартыгар
Ыччаккын тарда тур.

Динара Константинова,
Куокуну орто оскуолатын 11 кыл. үөрэнээччитэ. Сунтаар