Норуоту сомоҕолуур, көлүөнэлэри сибээстиир Улуу Кыайыы күнэ

Ханнык да бырааһынньыктан күндү, саамай кэтэһиилээх, элбэх дьон олоҕун толук ууран ситиһиллибит, норуоту сомоҕолуур, көлүөнэлэри сибээстиир Улуу Кыайыы 74 сылын бэлиэтиир күммүт үүннэ. Бэтэрээннэр үйэлэргэ хаалларбыт күндү бэлэхтэрин, быйаҥ, мааны, кэрэ олоҕу билиҥҥи ыччат үксэ өйдүүр, кэриэстиир буолуохтаах. Ол курдук, Кыайыыны уһансыбыт улуу аҕам дьоммутун туһунан билиҥҥи ыччат билиитин-көрүүтүн, сыһыанын билээри, араас эйгэҕэ үлэлиир, үөрэнэр ыччаттан кылгас ыйытыктары хаһыакка таһаарарга соруннум. Ыйытыгым маннык ис хоһоонноох буолла. Бастатан туран, Улуу Кыайыы күнэ эйиэхэ ханнык өйдөбүлү, өйү-санааны кытта ордук алтыһарый? Иккиһинэн, тус бэйэҥ хаан-уруу, чугас аймахтаргыттан кырыктаах сэрии кыттыылаахтара кимнээхтэрий? Үсүһүнэн, эһиги санааҕытыгар, Улуу Кыайыы күнэ ордук хайдах бэлиэтэниэхтээҕий?

Нюргуна Васильева, Дьокуускай куорат олохтооҕо, ыал ийэтэ, хаһаайка:

Еремей Варламович Михайлов

— Саамай бастыҥ уонна уһулуччу соҕотох бүтүн Россия норуота бэлиэтиир бырааһынньыктара дии саныыбын. Төрөөбүт дойдубут бары норуоттара бэлиэтиир, киэн туттар харах уулаах ытык күн. Хас биирдии саха ыалын хаарыйан ааспыт, үгүс чугас дьонун, аймахтарын сүтэрбит күнүнэн биллэр. Уһун сыллары, хонуктары, түүннэри аһардан, төрөөбүт дойдуларын эт хаанынан көмүскээбит саллааттарынан, кыайыыны уһансыбыт биир дойдулаахтарбынан киэн туттабын!
Бу кырыктаах сэрии кэннэ, сэрии кыт­тыылааҕа Еремей Варламович Михайлов, мин эһэм, ийэм тапталлаах аҕата дойдутугар тыыннаах төннүбүтэ. Кини миэ­хэ дьоруой.
Мин санаабар, Кыайыы күнүгэр дьон-сэргэ, саамай сөптөөҕүнэн, сэлэлии хаамыыга кыттан, ытык бэтэрээннэри эҕэрдэлээн, уруйдаан-айхаллаан бэлиэтиэхтээх. Маны таһынан, бэтэрээннэрбитигэр Улуу Кыайыы күнүгэр эрэ буолбакка, хас күн ахсын сүгүрүйэн туран махтаныллыахтаах. Кинилэр баар буоланнар биһиги билигин эйэлээх олоҕу олоробут, тыынабыт, ыраас күөх халлааҥҥа күн ахсын үөрэбит.
Барыгытыгар ис сүрэхтэн сиргэ диэри сүгү­рүйэн туран махтанабын!

Надежда Агафонова, Дьокуускай куорат олохтооҕо, ХИФУ магистрана:

Глеб Борисович Рябиков

— Кыайыы күнэ тус бэйэбэр уонна, биллэн турар, Россия бары олохтоохторугар сүдү улахан бырааһынньык. Бу ураты күн — олохторун толук ууран, кэнэҕэски көлүөнэлэргэ эйэлээх халлааны хааччыйбыт бастыҥ дьоруойдарбытын, кинилэр хорсун быһыыларын санатар туохха да тэҥнэспэт улуу бырааһынньык буолар. Мин саастыы көлүөнэм сэрии алдьархайын, хоргуйуу, уруу-аймах дьону сүтэрии туһунан аймахтарбыт уостан-уоска тиһиллибит кэпсээннэриттэн би­лэр. Хас биирдии сэбиэскэй дьиэ кэргэни кырыктаах сэрии хаарыйбыта. Мин дьиэ кэргэммэр сэрии алдьархайа эһэм олоҕун эмсэҕэлээбитэ.

Кини, Рябиков Глеб Борисович, 1924 сыллаахха Ленинград куоракка төрөөбүтэ. Сэрии маҥнай саҕаланар кэмигэр кини оҕо этэ. Ленинград блокадатын ыарахан бириэмэтин тулуйбута, дистрофиянан ыалдьара. Блокада бастакы кыһыныгар кинини иитэн таһаарбыт эбэтин бэйэтэ харайбыта. Саха сиригэр, үгүс дьону курдук, 58 ыстатыйанан, политическай хаайыылаах быһыытынан сыылкаҕа ыыппыттара. Болдьоҕун бастаан Сахалиҥҥа, хойут Саха сиригэр боруостаабыта. Хомойуох иһин, сэрии, блокада кэмин туһунан кэпсээбэт этэ. Олох араас күчүмэҕэйдэрин көрүстэр да, кини хаһан даҕаны немецтэри фашистар диэн, атын араас тылларынан саҥарбат этэ. Иккис эһэм сэрии кэмигэр тааҥка командирынан сулууспалаабыта. 46 сааһыгар кыргыс хонуутугар охтубута. Билигин, хомойуох иһин, сэрии кэмнэрин тулуйан ааспыт көлүөнэ дьон суох буолан эрэр. Итинэн сибээстээн, үүнэр кэнчээри көлүөнэҕэ биһиги үтүө өйдөбүнньүгү уонна аан дойду историятыгар хаалбыт алдьархайдаах сэрии туһунан туоһулары харайар, тарҕатар соруктаахпыт.

Елизавета Иванова, Бүлүү, логопед:

— Кыайыы күнэ миэхэ эмиэ да курус, эмиэ да киэн туттуу, махтал, долгуйуу күнэ. Төһө да сэрии сыллара ыраатан истэр, син биир ол туһунан киинэттэн, кинигэттэн, ырыаттан көрөн, истэн билэбит. Ол кэмнээҕи эдэркээн саллаат уолаттары, кыргыттары санаатахпына хараҕым уута кэлэр. Биһиги аймахтан эһэм бииргэ төрөөбүт убайа Михаил Алексеевич Тутукаров сэриилэспитэ. Сэрииттэн төннөн кэлэн, аҕатын кытта муҥхалаан, элбэх киһини хоргуйууттан быыһаабыттара. Кыайыы күнүгэр оскуола оҕолоругар, билиҥҥи эдэр ыччаттарга сэрии сылларын туһунан кэпсээн, ахтыы оҥоруохха наада дии саныыбын. Билигин бэтэрээннэр барахсаттар төһө да аҕыйаабыттарын иһин, кинилэри уонна сэрии сылларын оҕолорун умнубакка чиэстиэххэ наада!

Диана Сивцева, ХИФУ магистрана:

— Бу күн үөрүү уонна хомолто бииргэ аргыстаһар. Биир өрүтэ — Кыайыыны уруйдуубут, атына — төрөөбүт дойдубутун өстөөхтөн көмүскээн сэрии толоонугар охтубуттары, ыар үлэттэн олохтон эрдэ барбыттары санаан курутуйабыт. Эбэм биир­гэ төрөөбүт быраата кырыктаах сэриигэ ыҥырыллыбыта уонна төннүбэтэҕэ. Ийэм сыл ахсын “Өлбөт-сүппэт полк” акцияҕа кини мэтириэтин сүрэҕин анныгар тутан, долгуйан, тапталга билинэн туран кыттар. Мин санаабар, Кыайыы күнүгэр сэрии бэтэрээн­нэригэр ордук элбэх эҕэрдэ этиллиэхтээх. Онтон атына, бырааһынньык сорох өттө мии­гин ардыгар сонньутар, ордук кыра саастаах оҕону иитэр тэрилтэлэргэ уонна оскуолаҕа.

Аҕа дойду Улуу сэриитэ биһиги норуоппутугар аата-ахса биллибэт эрэйи-муҥу, кутурҕаны аҕалбыта. Ол онтон мөлүйүөнүнэн дьон — бэтэрээннэр, огдооболор уонна тулаайахтар сүрэхтэрэ күн бүгүҥҥэ диэри ыарыынан нүөлүйэр. Кэм- кэрдии аастаҕын аайы, ол тыйыс, ыар сыллар тэйдэр-тэйэн иһэллэр, ол эрээри эһэлэрбит уонна аҕаларбыт, сэбиэскэй норуот бүттүүнүн улуу хорсун быһыыта биһиги өйбүтүгэр, сүрэхпитигэр хаһан даҕаны өлбөөдүйүө суоҕа. Улуу Кыайыы күнүнэн!