Амма улууһугар IT-бизнес хайдах сайдарый?

Эдэр урбаанньыт саайтары уонна мобильнай сыһыарыылары оҥоруунан дьарыктанар

Өрөспүүбүлүкэ киинигэр IT-индустрия тэтимнээхтик сайдар. Ити эйгэҕэ үлэлиир үгүс хампаанньалар бэйэлэрин өҥөлөрүн нэһилиэнньэ киэҥ араҥатыгар таһаараллар. Оттон Саха сирин оройуон­нарыгар дьыала хай­даҕый?

IT-холбоһугун биир эрэли саҕар бэрэстэбиитэлинэн,  Амма улууһун ыччата Николай Апросимов буолар. Эдэр урбаанньыт саайтары уонна мобильнай сыһыарыылары оҥоруунан ситиһиилээхтик дьарыктанар. Тыа сиригэр информационнай технология эйгэтигэр кини бизнеһин туһунан салгыы интервьюга билсиҥ.

— Урбаанньыт буоларга са­наа хайдах үөс­кээбитэй?

— Кэтэх урбаанынан дьарыктанар санаа соторутааҕыта үөскээбитэ. Ол иннинэ тэрилтэлэргэ видеороликтары устан эбии харчылаһар этим.  Сорох ардыгар онтум сүрүн үлэм ыйдааҕы хамнаһыттан үрдүк буо­лан тахсара. Бюджет тэрилтэтигэр хамнастан хамнаска диэри  үлэлиэхпин баҕарбат буолбутум. Сөбүлүүр дьарыкпынан дохуот саҥа таһымыгар тахсар толору кыахтаахпын өйдөөбүтүм. Салгыы информационнай технологиялары сиһилии үөрэтэн баран, кэтэх урбаанынан дьарыктанарга быһаарыммытым.

— Тоҕо чопчу бу эйгэни тал­быккыный?

— “IT-индустрия” билигин өрөспүүбүлүкэҕэ уонна дойду үрдүнэн инники күөҥҥэ сылдьар. Амма улууһугар аныгы иһитиннэрэр технологияларга  биир бас­такы саҕалааччы буоллум. Бу эйгэҕэ үлэлиир миэхэ ордук  чугас уонна интэриэһинэй. Билиҥҥи олох ирдэбиллэригэр сөп түбэһиннэрэн, уопсастыбаҕа наадалаах араас бородуукталары оҥорон таһаа­рыахха сөп.

— Урбаан быһыытынан  бас­такы сакааһыҥ туһунан кэпсиэҥ дуо? Туох эмэ ыарахаттар бааллара дуу?

— Өссө урбаанынан дьарыгырыам иннинэ, IT араас өрүттэрин үөрэтэн, чинчийэн саҕалаабытым, ол курдук, саайтары, араас бырагыраамалары, мобильнай сыһыарыылары оҥорууну үөрэппитим. Бастакы уонна улахан сакааһым — Амма сэлиэнньэтин интерактивнай картатын оҥоруу. “2GIS” аналога. Улахан ыарахаттары көрсүбэтэҕим диэххэ сөп. Дизайныттан саҕалаан сиппит бородуукта буолуор диэри тус бэйэм соҕотох  үлэлээбитим. Үлэм бырассыаһыттан маҥнайгы эскиһин бэйэм уонна сакаасчытым олус сөбүлээбиппитин өйдөөн хаалбыппын.

— Саайт эбэтэр мобильнай сыһыарыыны оҥорорго туох ирдэнэрий? Холобура, эрдэтинэ сакаасчыт туох бэлэмнээх кэ­лиэхтээҕий?

— Бастатан туран, чуолаан тугу сакаастыырын сиһилии билиэх­тээх уонна быһааран бириэхтээх. Оҥоһуллан бүтэн эрэр бородууктаҕа уларытыылары киллэрэргэ бырагыраама алгоритма ыһыллар, үлэ хаамыы­та атахтанар. Ол иһин, үлэм саҕаланыыта, эскиһи оҥоро сылдьан, сакаасчыт чопчу тугу баҕарарын, түмү­гэр тугу күүтэрин хайаан да ыйы­талаһабын.

— Ордук саайт оҥорор чэп­чэки дуу, эбэтэр мобильнай сыһыа­рыылары дуу?

— Билигин, бу ордук диэн чопчу этэр кыаҕым суох. UX/UI дизайн, ретаргетин аныгы ирдэбиллэригэр толору эппиэттиир саайтар баар буолаллар. Ону таһынан, оонньуулаах мобильнай сыһыарыылары оҥорор уустук. Мин санаабар, саамай сүрүнэ диэн оҥорон таһаарбыт бородууктам эрэллээх уонна дьоҥҥо туһалаах буолуон наада.

— Сүрүн сакаасчыт кимий? Төһө элбэх сакаас киирэрий?

— Сүрүн сакаасчытым Уус-Майаҕа баар, бөдөҥ көмүс хостуур тэрилтэтэ. Кинилэри кытта, номнуо, 2017 сылтан үлэлэһэбин. Сакаас аҕыйах диирим табыллыбат. Норуот иһитиннэрэр технология сыалын-соругун, сүдү кыаҕын саҥа өйдөөн эрэр. Бэлиэтээн эттэххэ, бастакы сакаастарын оҥотторон баран, салгыы үлэлэһиэхтэрин баҕараллара миигин олус үөрдэр.

— Килийиэннэргэр хайдах сыһыаннаһаҕын?

— Киһи-киһи араас буолар, онон хас биирдиилэригэр сөптөөх сыһыаны булуохха наада. Үлэни саҕалыан инниттэн кини лиичинэс быһыытынан уратыларын үчүгэйдик билэрин ирдэнэр. Мин, холобура, дьону кытта алтыһарбар боростуойдук, уруккуттан билэр киһим курдук кэпсэтэбин. Сакааһы түмүктээн да баран кинини кытта салгыы сибээһи тутабын.

— Биир  саайт, эбэтэр  мобильнай сыһыа­рыы оҥо­рорго төһө би­риэмэ барарый?

— Эппитим курдук, сакаас төһө уустугуттан тутулуктаах. Интернет ситимигэр саайтары уонна мобильнай сыһыарыылары оҥорор араас элбэх конструктордар бааллар, балары сөптөөхтүк туһанан, кылгас кэм устата оҥорон бүтэриэххэ сөп. Тус бэйэм ардыгар икки нэдиэлэ, сороҕор сыл аҥаара устата үлэлээбит түгэннэрим кытта бааллар.

— Билигин туохха үлэлэһэ сылдьаҕыный?

— Саамай уустук сакааспын оҥоро сылдьабын. Олохтоох такси сулууспатын мобильнай сыһыарыыта. Бырайыак түмүк сүһүөҕэр тиийдэ. Үлэ хаамытыннан, онлайн-карта сорох уулуссалары булбата, сыыһа көрдөрөрө биллибитэ эрээри, API “Google” сервис көмөтүнэн үгүс кыһалҕалары быһаардыбыт. Үлэбит түмүгүнэн мобильнай сыһыарыы күн сирин бэс ыйыгар көрүөҕэ. Кылгастык сырдатан кэпсээтэххэ, “MAXIM” такси мобильнай сыһыарыытыгар май­гынныыр буолуо: таксометрдаах, ону таһынан айан маршрутун ыйан көрдөрүө. Уратыта, суоппардарга төлөбүр намыһах, ол курдук айаннааччыларга  тариф чэпчэки буолуо диэн күүтэбин.

Манна холбуу олохтоох тэрилтэлэргэ мобильнай сыһыа­­рыылары оҥоробун. Эбиитин видеограф буоларым быһыытынан,  видеороликтары устарга элбэх сакаас киирэр. Үлэ-хамнас күөстүү оргуйар.

— Ааҕааччыларга инники былааныҥ, баҕа санааҥ ту­һунан сырдатыаҥ дуо?

— Туох да улахан былааны туруоруммаппын.  Баҕа санаам,  IT-хампаанньа тыа сиригэр бастакы уонна тутаах буоларыгар, дьон-сэргэ олоҕун чэпчэтиэхпин баҕарабын. Салгыы инникитин тас ырыынакка тахсарбыт  үчүгэй буолуо этэ.

Дьиҥинэн, чопчулаан эттэххэ, харчыны сырсыбаппын. Олох көрдөрөрүнэн, үлэтигэр бэриниилээх киһини харчы бэйэтэ сырсар. Миэхэ, бастатан туран, бородуукта хаачыстыбата уонна судургу буолара суолталаах. Бу усулуобуйалары тутуһан үлэлээтэххинэ, уопсастыбаҕа наадалаах каадыр буолар эбиккин.

Сайдыы уонна ситиһии сүрүн тутулуга — үлэлииргэ тус бэйэҥ баҕа санааҥ туруулаһыыта дии саныыбын. Сөбүлүүр идэҕин, дьарыккын талан, кыһаллан үлэлиэххэ наада! Олоххо туох барыта тус бэйэҕиттэн тутулуктаах.

«Саха сирин урбаанньыта» сурунаал матырыйаалынан бэчээккэ бэлэмнээтэ

Мария ПАВЛОВА,

СӨ урбаан, атыы-эргиэн уонна туризм министиэристибэтин пресс-сулууспатын специалиһа