Амма оонньуулары ыытарга бэлэм!

 

 

Саха сирин норуоттарын оонньуулара

 

 

 

Амма кэрэ айылҕата, ыраас уута, сардааналаах кытыллара, дыргыл сыттаах дьэдьэнэ дьону-сэргэни өрүү тардар. Оттон быйыл буолар Саха сирин норуоттарын оонньуулара Амма туонатыгар өссө элбэх киһини мунньаары турар.

 

Биһиги, суруналыыстар, оонньуу өрөспүүбүлүкэтээҕи пресс-киинин көҕүлээһининэн оонньууларга киирэр эбийиэктэри көрө-истэ, үлэ хаамыыта хайдах баран иһэрин билсэ Амма диэки айаҥҥа туруннубут.

 

Оонньуулар буолаллара уонча хонук хаалла

Аммаҕа айаннаан киирээппитин кытта сабыс-саҥа стадион харахха тута быраҕылынна. «Амма-Олимп» дьэрэкээн ойуута күн уотугар күлүмүрдүү оонньоото.

Биһигини Амма улууһун баһылыга Николай Архипов көрүстэ. Бастатан туран, оонньуу сүрүн эбийиэгин – 3000 миэстэлээх стадиону кэрийдибит. Стадион иһигэр чэпчэки атлетиканан дьарыктанар манежтаах. Сүүрэр дорожка устата 150 м. Былырыыҥҥаттан үлэҕэ киириэҕиттэн, оҕо аймах, дьон-сэргэ хото сылдьар эбит.

Стадиоҥҥа үлэ бөҕө бара турар. Николай Архипов этэринэн, маннык бүрүөһүннээх стадион бүтүн Арассыыйа үрдүнэн тарбахха баттанар. Саха сиригэр «Туймаада» стадиоҥҥа эрэ баар эбит. Олимпийскай стандартка сөп түбэһэр «Mondo» диэн муодунай ааттаах бүрүөһүн, кырдьык, үктэнэн да көрдөххө, бэрт бигэ тирэхтээх, ойуоккалаан ыллахха, өрө анньыахча курдук. Маны таһынан олимпийскай стандартка эппиэттиир инбэнтээр атыылаһыллан бэлэм.

Манна сүрүн бырааһынньык – оонньуулар арыллыылара, түмүктүүр чааһа, итиэннэ чэпчэки атлетикаҕа уонна көҥүл тустууга күрэхтэһиилэр буолуохтара.

Амма олохтоохторуттан ыйыталастахха, үгүс дьон оонньуулар арыллыыларын киирэн көрөр кыахпыт суох диэн хомойоллор эбит. Биллэн турар, стадион баҕалааҕы барытын батарар кыаҕа суох. «3 тыһ. миэстэни таһынан эбии балтараа тыһыынчаны бэлэмниир соруктаахпыт. Итиэннэ стадион таһыгар оонньуулары быһа эпиир нөҥүө улахан экраҥҥа көрдөрүөхпүт», – диэн Амма улууһун баһылыгын солбуйааччы Дмитрий Иванов этэр.

Санатар буоллахха, оонньуулары ким баҕалаах босхо көрөр кыахтаах. Онон сөбүлүүр көрүҥҥэр эрдэ-сылла миэстэ ылан, үөрэ-көтө көрөргүн ким да бопсубат.

 

Саха сирин норуоттарын оонньуулара от ыйын 3-8 күннэригэр ыытыллаллар. Уонтан тахса тыһыынча киһи кэлэрэ былааннанар. Спортсменнар уопсайа 16 көрүҥҥэ күөн көрсүөхтэрэ, күрэс былдьаһыахтара.

 

 

Кэнчээри ыччакка туһуланар

Салгыы Николай Захаров – Сахаачча аатынан Оҕо спортивнай оскуолатын баран көрдүбүт. 300 миэстэлээх эбийиэк былырыын балаҕан ыйыгар киирбитэ. Дириэктэринэн көҥүл тустууга аан дойду таһымнаах спорт маастара Ньургун Иванов анаммыта.

Бу спортивнай саалаҕа волейболга уонна буулдьанан ытыыга күөн күрэстэр ыытыллаллара былааннанар. Даҕатан эттэххэ, бу эбийиэккэ судьуйалар коллегиялара, секретариат уонна суруналыыстар  олорор буолаллар.

Сахаачча курдук номох буолбут чулуу бөҕөс аатын сүкпүт саҥа спорткомплекс үрдүк кыайыылары, өрөгөй үөрүүтүн көрдөрүө диэн эрэнэбит.

Бу эбийиэк аттыгар пляжнай волейболга күрэхтэһиигэ анаан түөрт былаһаакка оҥоһулла сылдьар. Билиҥҥи туругунан, сиэккэнэн күрүөлэнэрэ уонна кумах кутуллара эрэ хаалбыт. Амма улууһун салалтата этэринэн, салгыы дьон-сэргэ спортка сыстарыгар, ыччаты тардарга бу эҥэр атын да спортивнай эбийиэктэр сыыйа-баайа олоххо киирэн иһиэхтэрэ, онон оройуон инфраструктурата сайдан иһэрэ былааннанар.

Бурдук, сардаана, дьэдьэн уонна ыраас уу

 

Амма сэлиэнньэтин иһинэн уруккута суос-соҕотох “Дружба” спорткомплекс эрэ баара. Оонньууларга бу арочнай тутууга мини-футболга уонна остуол тенниһигэр күрэхтэһиилэр буолуохтара.

Манна оонньуулар символларын кытта билистибит. БУРДУК, САРДААНА, ДЬЭДЬЭН уонна ТАММАХ. “Бурдук” тустуук таҥастааҕыттан көрдөххө, кырдьык да, Амма буорун тобулу үүнэн тахсар кутуу бурдук тустуукка тэҥнээҕэ саарбахтаммат. Оттон «Сардаана» волейболист кыыс уобараһыгар бэриллибит. Билэрбит курдук, Амма волейболистара өрөспүүбүлүкэҕэ тэҥнээхтэрэ суох. “Дьэдьэн” – боксер уол (сураҕа Георгий Балакшин уобараһа  – аапт.) быһыытын-таһаатын да көрдөххө, бэрчээккитэ, шлема дьэдьэн курдук ойууламмыт. Оттон Амма өрүс кылыгырыы сүүрэр ыраас уута “Таммах” уобараһыгар чэпчэки атлетика символа буолбута тута өйдөнөр.

 

Бөтүҥҥэ спорт адаптивнай көрүҥнэригэр өрөспүүбүлүкэҕэ бастакы спорткомплекс тутулунна

Бөтүҥ нэһилиэгэр сыалай икки улахан эбийиэк үлэҕэ киирээри турар. Спорт адаптивнай көрүҥнэригэр өрөспүүбүлүкэҕэ бастакы спорткомплекс манна тутулла турар. Киирэн дьиэ ис бараанын көрдүбүт. Инбэлиит дьон тутуһан хаамарыгар, киирэригэр-тахсарыгар табыгастаах буоллун диэн лиип, пандус, анал сурук-бичик, ыйыы-кэрдии аныгы ирдэбилгэ эппиэттиир гына оҥоһуллубут. Тутааччылар этэллэринэн, маннык спорткомплекска кэлин да улахан таһымнаах тэрээһиннэри ыытыахха сөп.

Саҥа оскуола. Бөтүҥ нэһи­лиэгэ саҥа оскуола тутуутун кэтэспитэ ыраатта. Ол да буоллар нэһилиэк салалтата, учууталлар, олохтоохтор көмөлөрүнэн күн бүгүҥҥэ дылы үөрэх тиһигин быспакка барбыта.

Билигин тас да өттүттэн көрдөххө, саҥа оскуола олус тупсаҕай оҥоһуулаах. Бөтүҥ нэһилиэгин баһылыга Саргылана Борисова этэринэн, оскуола 220 миэстэлээх. Манна 400-чэ кэриҥэ оонньуулар кыттыылаахтара түһэллэрэ былааннанар.

Оскуола киэҥ-куоҥ, истиэнэтэ ханнык предмети үөрэтэргинэн тематическай ойуулаах. Көрүдүөр аайы Амма кэрэ айылҕата, таас хайата, ойуура олус тупсаҕайдык бэриллибит.

 

Чапчылҕаҥҥа

Чапчылҕаҥҥа улахан спорткомплекс тутулла турар. Манна баскетболга күрэхтэһиилэр буолаллар.

 

Сомоҕолоһуу — сүдү күүс

Аҥардас спортивнай эрэ эбийиэктэр тула үлэ барар диир тутах.

Турар-турбат барыта диэн мээнэҕэ эппэттэр. Амма нэһилиэктэрэ күн аайы күргүөмүнэн субуотунньуктуу тахсаллар. Амма иһэ оргуйан олорор диэтэхпинэ да сыыспатым буолуо. Бэл, ыаллар дьиэлэрин таһын хомунан, өрө тардынан олороллоро тута харахха быраҕыллар. Дьон-сэргэ эгди буолан, олус сэргэхтик туттан-хаптан сылдьара киһини көнньүөрдэр.

Көҕөрдүү үлэтигэр улахан болҕомто ууруллар. 100 тыһ. араас сибэкки Амма сквердэрин, уулуссаларын, дьон тэлгэһэтин таһын киэргэппит. Баннердары тупсарыы, саҥардыы уо.д.а. ис-тас үлэ хотуулаахтык барар. Ханна да хайыс – үлэ күөстүү оргуйар.

 

Суол-иис уонна сибээс

 

Суол-иис тупсуо дуо? Сибээспит хайдаҕый? Бу икки боппуруос Аммалары өрүү долгутар.

Амма улууһун баһылыга Николай Архипов: “МегаФон, МТС, Билайн оператордар Амма улууһун үрдүнэн үлэлииллэр. Ол гынан баран сорох сиргэ сибээс мөлтөх. Оонньуулар кэмнэригэр хас да туочукаҕа Wi-Fi сибээс холбонуо, итиэннэ суотабай оператордар сибээстэрин күүһүрдэр сорук турар. “ЭкспертТелеком” тэрилтэ биһиги оонньууларбыт генеральгнай спонсора буолар. Эбийиэктэрбитигэр интернет ситимин босхо тардыбыта”, –диэн эттэ.

Улуус баһылыгын солбуйааччы Дмитрий Иванов этэринэн суол оҥоруута – суолу  кэҥэтии, чиҥэтии, көннөрүү Амма – Чапчылҕан, Чапчылҕан – Бөтүҥ ыккардыгар күүскэ бара турар.

Бу суоллар устун улахан техника сырыыта дэлэйбит. Кумах, буор тиэйбит массыыналар, бульдозер уонна каток хас тоҕой аайы туралларыттан көрдөххө, сотору кэминэн Бөтүҥтэн Аммаҕа дылы, этэргэ дылы, «үктээн баран олорор» көнө суол буолсу.

Арыгы атыыланар?

 

Николай Архипов этэринэн, оонньуулар кэмнэригэр арыгы атыыта тохтуур. “Амма улууһун иһинэн арыгы атыылыыр үс эрэ маҕаһыын баар – Амма нэһилиэгэр икки уонна Покровка сэлиэнньэтигэр. Балары кытта эрдэттэн кэпсэтии барбыта. Оонньуулар диэн чөл олоҕу пропагандалааһын, ыччаты чэгиэн буоларга ыҥырыы буолар. Атыыһыттар ону дьэҥкэ өйдүүллэр, онон тэрээһин кэмигэр атыыны тохтотоллор», – диэн Николай Архипович эрэннэрдэ.

 

“Кыыс Амма” сквер

Амма кытылыгар турар “Кыыс Амма” сквери саҥардыы үлэтин көрө тиийдибит. «Айар» студия сквери ураты дизайыннаан оҥоро сылдьар эбит. Студия салайааччыта Саргылана Филиппова тутуу туһунан кэпсээтэ: «Амма кэрэ айылҕата биһигини кынаттаан, кэрэ кыыс уобараһыгар олоҕуран, тутуубут саха кыыһын быһыытын-таһаатын ылыныаҕа. Ол курдук, үөһэттэн көрдөххө, дьабака бэргэһэлээх, сахалыы таҥастаах, симэхтээх кыыс көстөр. Илин кэбиһэрэ сибэкки олордор сиэдэрэй иһиттэр, кыыс моһуонун күөх үүнээйилэр, дьон олорор ыскамыайкалара омоонноон биэриэхтэрэ». Онон сквер Амма аэропордуттан көтөн тахсыыга оҥоһуллубута мээнэҕэ буолбатах.

Былырыыҥҥыттан ыла Амма өрүс күннэрэ от ыйын үһүс өрөбүлүгэр бэлиэтэнэр буолбута. Улуус баһылыга Николай Архипов бу күнү бырааһынньык быһыытынан ылыммыта. Сыл аайы Аммаҕа 32 тыһыынчаттан тахса киһи кэлэн сынньанар. Амма өрүс ыраас уутун харыстыырга бу бэлиэ күн улахан суолталаах.

---

Норуот трибуната

 

Татьяна Килбясова, Бөтүҥ нэһилиэгин «Мичээр» оҕо саадын логопеда: «Буолаары турар оонньууларга бэлэмнэнэн нэһилиэк олохтоохторо бука бары субуотунньуктуу тахсабыт. Үксүн сууйуу-тарааһын, хомуйуу үлэтэ. Амма улууһугар маннык киэҥ хабааннаах тэрээһин улахан суолталаах. Нэһилиэкпит сайдарыгар, тупсарыгар уонна, саамай кылаабынайа, дьону-сэргэни сомоҕолуурга олус үчүгэй. Бу курдук үөрэ-көтө, күргүөм үлэлиирбит биһигини түмэр”.

 

Екатерина Кузьмина, «Мин оонньуулар арыллыыларыгар кыттабын. 200 дьахтар буолан Амма өрүс уобараһын көрдөрөн стадион устун хаамабыт, долгун буолан, араас ойууну таһаарабыт. Оҕолор эмиэ кытталлар. Дьэдьэн, сардаана, сибэкки уо.д.а. Амма айылҕатын кэрэ уобарастара бааллар. Күн аайы репетициялыыбыт. Туруоруу туһунан сиһилии кэпсээбэппин, кистэл (күлэр). Кэлэн көрөөрүҥ”.

 

 

Лариса Заборовская, Амма улууһун үөрэх управлениетын уопсай үөрэхтээһин отделын исписэлииһэ: «Биһиги тэрилтэ күрэхтэһээччилэр оонньуулар кэмнэригэр олорор сирдэригэр эппиэтинэстээх уонна оҕолор репетицияларын хонтуруоллуур эбээһинэстээх. Быйылгыттан саҕалаан сэрэдэ, бээтинсэ ахсын тэрилтэлэринэн субуотунньук бөҕө буола турар. Ол курдук, хас биирдии тэрилтэҕэ уулуссаны сыһыаран, эргэ дьиэлэри көтүрүү, дьахталларга сибэкки олордуутун үлэтэ хото барар. Ол түмүгэр Амма биллэ тубуста. Билигин аны репетиция саҕаланна. Стадиоҥҥа сарсыарда 10 ч саҕалаан ким туохха кыттарынан наарданан бэлэмнэнии ситимнээхтик барар».

 

 

Ирина ХАНДЫ,

Дьокуускай – Амма

 

 

Оонньуу бырагырааматын бу сыылканан көр: http://sportyakutia.ru/novosti/10224-amga-2019-programma-vii-sportivnykh-igr-narodov-yakutii