Иитиллэн олорор Ийэ сирбит иэнэ ииммэтин туһугар

Систиэмэ уларыйыаҕыттан айылҕаны харыстааһыҥҥа улахан болҕомто ууруллубат буолла, кинини харыстааһыҥҥа сыһыан тосту уларыйда. Айылҕаны, ойууру харыстыахха диэн луоһун тылга эрэ хаалла, араас маллар тастарыгар ити тыл элбэхтик, харыыта суох суруллар.

Оттон ити олоххо, дьыалаҕа тутуһуллубат, ити бэйэни албыннаныы… Уопсайынан, уопсай дьыала, дьон-норуот дьылҕата быһаарыллар боппуруостарын быһаарыыга көтүмэх, эппиэтинэһэ суох сыһыан суох буолбатах. Айылҕа харыстабылын курдук, нэһилиэнньэ доруобуйатын,  дьылҕатын быһаарар улахан боппуруоска сэниэлээх, сыыдам соҕустук сыһыаннаһан, дьайыылаах дьаһаллары ылан боппуруоһу уталыппакка, уһаппакка быһааран иһиллиэхтээх этэ. Оннук чопчу аадырыстаах, сирэй эппиэтинэстээх, кытаанах ыйытыылаах, ирдэбиллээх дьаһал баара эбитэ буоллар, маннык балаһыанньаҕа тиийиэ суох этибит. Билиҥҥи туругунан Россия үрдүнэн 3 мөл. тахса иэннээх сир умайар, оттон Сахабыт сиригэр 1 мөл. 114873 гаа сир күл-көмөр буолла, билигин да баһаардар бара тураллар, төһө сири сиэхтэрэ биллибэт, ааспыт сайын эмиэ итиччэ сир умайбыта. Ол үрдүнэн РФ Айылҕа харыстабылын министиэристибэтин 2015 сыл алтынньы 8 күнүнээҕи 426 нүөмэрдээх бирикээһэ, мин санаабар, төрдүттэн сыыһа, олоххо буортулаах, айылҕа харыстабылын ирдэбиллэрин утарар ис хоһоонноох, итиннэ РФ борокуратуурата тута бырачыастыахтаах, миниистири эппиэккэ тардыахтаах этэ. Ити бирикээһинэн уот умулларыллар уонна кэтээн көрүллэр диэн көрүҥнэргэ араарыллыбытын уонна ыраах суола-ииһэ суох нэһилиэнньэлээх пуунтан уот турдаҕына, экэнэмиичэскэй өттүнэн олохтоох салалта ночооттоох диэтэҕинэ, баһаары умулларыыга ким да кыһаллыбат буолбутун түмүгэр иэдээн тахсар. Бу олорон санаатым, эһэм этэр буолара: “Хаһан эрэ баскыт атах, атаххыт бас буолуо”, — диэн, дьэ, бу маннык балаһыанньаны этэр эбит. Айылҕа харыстабылын фондата ааҕарынан уонна билинэринэн, биир мас 3 киһи тыынар кислородун таһаарар буоллаҕына, ити үлүгэрдээх киэҥ сир умайарыгар төһөлөөх от-мас умайан төһөлөөх киһи тыынар салгына көҕүрээбитэ, төһөлөөх көтөр-сүүрэр, о.д.а. тыынар тыыннаах өлөн, норуот хаһаайыстыбатыгар ороскуот тахсыбыта буолуой. Ити эрэ туһуттан ороскуотун-ночоотун аахсыбакка уоту умуруорууга үлэ күүскэ тэриллиэхтээх этэ. Мин уоту кытта охсуһуу кутталлааҕын, сыралааҕын, итини таһынан доруобуйаҕа буортулааҕын эппинэн-хааммынан билбит оҕонньорбун. 50-нус сыллардаахха Өлөөн бөһүөлэгиттэн чугас уот турбутугар турар-турбат бука бары, ол иһигэр оскуола оҕолоро, биһиги, эмиэ уһун сайыны быһа охсуспуппут, буруоҕа тыыммыт хаайтаран көппөххө, лабыктаҕа умса түһэн тыынарбыт, уот киһи күүһүгэр кыайтарбатаҕа, күһүҥҥү “Ыспааһаптар” ардахтара кэлэн абыраабыттара. 60-нус сыллардаахха Эдьигээн Баахынайын таһыгар эмиэ уот турбутугар сайыны быһа эллэммиппит. Болбукта, бэс мас буорахтыы умайаллара. Уот бэс маһы өрө уһууран тахсан чугас турар мас төбөтүн ыга тардан ылан умайан куугунуура, онтон мутуктарын сиэн бүтэрэн арахсыыларыгар тыал хоту нөҥүө сискэ уоту быраҕара. Сир быһан эллэнэ сылдьан, кэннигин көрбүтүҥ, нөҥүө сискэ уот умайан ырааппыт буолара, ол уоту эмиэ күһүҥҥү ардахтар хаптаппыттара. Онон уот улаата, тарҕыы илигинэ эрэ судургу, күөдьүйэ илигинэ киһи кыаҕар кыайтарар, улаатта да туохха да кыайтарбат, кыра, быстах самыыр силбигин бэйэтин суоһунан куурдар. Ол иһин сүбэлиибин, баһаар буоларын кэтиир, хонтуруоллуур, охсуһар тэрилтэ иккис, үһүс сирэй нөҥүө эппиэтинэһи сүкпэккэ, Аҕа баһылыкка сирэй эппиэтинэстээх, туспа үптээх-харчылаах, сөп ахсааннаах үлэһиттээх, тиэхиникэлээх тэрилтэ баар буолара наада, ол туһалаах буолуо диэн. Ол, ыйааҕынан дьаһайардааҕар, быһа, судургу дьаһайар, хонтуруоллуур ордук буолуоҕа, уот көрдүгэнэ билиннэ да тута умуруоран иһэргэ. Онон иитиллэн олорор, баар-суох биир Ийэ сирбитин харахпыт харатын курдук харыстыаҕыҥ!

Николай Николаев.

Өлөөн улууһун кырдьаҕас төрүт олохтооҕо