Елена Голомарева: Уһук Илин уонна Арктика — төрүт олохтоох аҕыйах ахсааннаах норуот биһигэ буолар

А.Е. Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр Саха өрөспүүбүлүкэтин национальнай общиналарын лидердара федеральнай былаас уорганнарын кытта көрүстүлэр.

Көрсүһүүгэ Уһук Илин федеральнай уокурукка Арассыыйа Бэрэсидьиэнин боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлин солбуйааччы Григорий Куранов, Арассыыйа национальностарын дьыалатыгар федеральнай агенство салайааччытын сүбэһитэ Сергей Тимошков уонна Хоту сир аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттарын боппуруостарыгар уонна Арктика дьыалаларыгар Ил Түмэн сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Елена Голомарёва кыттыыны ыллылар.
Төрөөбүт тылы, култуураны, тылынан уус-уран айымньыны уонна литератураны харыстааһын тула кэпсэтии барда. Итиэннэ национальностар ыккардыларынааҕы сыһыаны олохтуур туһунан кэпсэттилэр. «Биһиги дойдубутугар элбэх норуот олороро бу биһиги историябыт кэрэһитэ буолар. Саха сиригэр өйдөһөн, өйөһөн, эн-мин дэсиһэн 130 араас национальность олорор. Арассыыйаны түмэр модун күүс бу буолар», — диэн санаанан салайтаран тэрээһин кыттыылаахтара салгыы үлэлээтилэр.
«Биһиги национальнай, култуурунай түмсүүлэри бөҕөргөтөн, норуот духуобунаһын уонна култууратын сайыннарыах тустаахпыт. Бу биһиги сүрүн сорукпут», — диэн Григорий Куранов этиитин саҕалаата. Федеральнай уорганнар бэрэстэбиитэллэрэ кыттааччылар араас ыйытыыларыгар хоруйдаатылар, баар кыһалҕаларга сөптөөх өйдөбүлү ыллылар, тустаах боппуруоска өрөспүүбүлүкэ былааһын уорганнарыгар тута дьаһалы биэрдилэр.
«Арассыыйа национальностарын дьыалатыгар федеральнай агенство — национальнай бэлиитикэ бары боппуруостарыгар эппиэтинэстээх тэрилтэ буолар. Сылын аайы национальнай-култуурунай түмсүүлэри өйүүр бырагырааммалар оҥоһуллаллар. Ол регионнар сайдыыларыгар суолтатын өссө да ситэ сыаналана илик. Национальнай-култуурунай түмсүүлэр дьыалаларын, үлэлэрин туһатын көрүү регион соруга буолар», — диэн Сергей Тимошков тоһоҕолоон эттэ.
Саха сирин национальнай-култуурунай түмсүүлэрин лидердара маннык дьыалабыай уонна доҕордуу эйгэҕэ буолан ааспыт кэпсэтиини үчүгэйдик сыаналаатылар. Кэккэ боппуруостарга үлэ бэрээдэгинэн тустаах быһаарыыны ылыннылар.
Национальнай коммерческай тэрилтэлэри арыйарга Саха сирин олохтоох бэйэни салайыныы уорганнара үгүс уустуктары көрсөллөр. НКО регистрациялыырга өйдөнүмтүө, судургу систиэмэни олохтуурга диэн СӨ Минюстугар сорудахтаатылар. Маны сэргэ уопсастыбаннай тэрилтэлэр бэрэстэбиитэллэрэ киллэрбит бэлиэтээһиннэригэр үлэни ыытарга диэн эттилэр.
Салгыы аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар хаһаайыстабаларын көрөр-истэр сирдэригэр буолбут резонанснай түгэннэри ырыттылар. Ол курдук, Аллараа Халымаҕа олорор 71 саастаах пенсионер, юкагир норуотун ытык кырдьаҕаһа, табаһыт, “Бочуот знака” уордьанын кавалера Дмитрий Бегуновтан ааспыт сылга балыктаабыт 4 балыгын былдьаан ылан баран, 43500 солк. кээмэйдээх хоромньуну оҥорбутун иһин холуобунай дьыала тэрийбиттэр. Кырдьаҕас киһини ииттинэр дохуота суох хаалларбыттар, кини дохуотунан пенсията эрэ буолар. Иккис түгэн: “Таба-Яна” ТХПК табаһытын паспортнай эрэссиими кэспитин иһин пограничнай сулууспа үлэһиттэрэ туппуттар. Табаһыттары балаһыанньаны быһаараары Юкагир сэлиэнньэттэн олох ыраах сытар Тикси бөһүөлэгэр илдьибиттэр. Төннөллөрүгэр тырааныспарт көрбөтөхтөр. Инньэ гынан табаһыттар айаннарыгар 60 тыһ. солк. бараабыттар. Бу икки түбэлтэлэр тоҕо буолбуттарын боломуочуйалаах уорганнар быһаарсалларыгар уонна былаас бэрэстэбиитэллэрин маннык сыһыаннаһыыларыгар толору сыанабыл биэрэллэригэр сорудахтаатылар.
Маны таһынан көрсүһүүгэ тайҕаҕа тыатааҕы элбээбитин, дьон олорор сиригэр мэнээктиирин, сокуонунан ытан кээһэр табыллыбатын туһунан кэпсэттилэр. Бу боппуруоһу үөрэтэн баран сокуоҥҥа уларытыы киллэрэр тоҕоостооҕун быһаардылар.
Елена Голомарева 59 муниципальнай тэриллиигэ федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран олохтоох суолталаах үгэс дьарыгынан олорор сирдэр тэриллибиттэрин санатта. Кини федеральнай былааска аҕыйах ахсааннаах хоту норуоттарыгар өйөбүллэрин иһин махтанна уонна Арктика зонатын сайдыытын стратегиятыгар аҕыйах ахсааннаах хотугу төрүт норуоттары өйүүр туспа пуун баар буолуохтааҕын бэлиэтээтэ.