Экономика, бас билии, тутуу уонна дьиэ-уот-коммунальнай хаһаайыстыба эйгэтин сүрүннүүр сокуоннар

СӨ сиригэр-уотугар арыгы бородууксуйатын, алкогольнайынан ааҕыллыбат, мөлтөх кыраадыстаах (энергетическэй) утахтары атыылааһыны уонна тарҕатыыны хааччахтыыр, бобор сыалтан хас да сокуон ылыллыбыта. Ол курдук, «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр алкогольнай бородууксуйаны розницанан атыылааһын бириэмэтин, усулуобуйаларын уонна миэстэлэрин эбии хааччахтааһыны олохтуур туһунан» СӨ Сокуонун 2 ыстатыйатыгар уларытыыны киллэрэр туһунан» СӨ Сокуона алкогольнай бородууксуйаны бытархай атыылааһыҥҥа идэтийиини олохтуур сыалтан оҥоһуллубута. Алкогольнай бородууксуйаны батарар атыы-эргиэн объектарыгар табах бородууксуйатын атыылааһыны сокуон бириэмэтинэн хааччахтаабат, онон итинник объектар бириэмэнэн хааччахтаммакка үлэлииллэр. Ону таһынан Кэбээйи улууһун сорох муниципальнай тэриллиилэрин сиригэр-уотугар алкогольнай бородууксуйаны розницанан атыылааһыны сокуон толору бобуута олохтоммута.
Норуот депутата А.А. Кошуков көҕүлээһининэн, «Саха Өрөспүүбүлүкэтин сиригэр-уотугар алкогольнайа суох энергетическэй (күүрдэр) утахтары розницаҕа атыылааһыҥҥа хааччахтааһыннары олохтуур туһунан» сокуон өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэтин алкогольнайа суох күүрдэр утахтар мөлтөх дьайыыларыттан харыстыыр туһуттан ылыллыбыта. Сокуоҥҥа «алкогольнайа суох күүрдэр утах» өйдөбүлэ быһаарыллар, итинник утахтары 18-гар диэри саастаах дьоҥҥо атыылааһын эйгэтигэр хааччахтар киллэриллэллэр: оҕо, үөрэх уонна доруобуйа харыстабылын тэрилтэлэригэр, физкультурнай-чэбдигирдэр уонна спортивнай тэрилтэлэргэ, ыччат уонна оҕолор кыттыылаах культура маассабай тэрээһиннэрэ ыытыллар миэстэлэригэр, уопсай туһаныллар тырааныспарга.
Алкогольнай бородууксуйаны розницаҕа атыылааһын усулуобуйаларын уонна миэстэлэрин эбии хааччахтааһын сокуонунан олохтонно:
1. Элбэх квартиралаах дьиэлэр киһи олорбот хосторугар, ону сэргэ ити дьиэлэр сыһыары, иһирдьэ тутууларыгар баар эргиэн объектарыгар алкогольнай бородууксуйаны розницаҕа атыылааһын көҥүллэммэт.
2. Олохтоох бириэмэнэн 20 чаастан 14 чааска диэри алкогольнай бородууксуйаны атыылааһыны бобууттан туорааһын чопчуланар. Ол курдук, алкогольнай бородууксуйаны ити бириэмэҕэ атыылааһын бобуллар, ол эрээри «Общественнай аһылык өҥөлөрө. Общественнай аһылык тэрилтэлэрин классификацията» диэн РФ ГОСТ Р 50762-2007 национальнай стандартыгар сөп түбэһиннэрэн, тэрилтэлэр уонна биирдиилээн предпринимателлэр «ресторан» тииптээх общественнай аһылык өҥөлөрүн оҥороллоругар розницаҕа атыылааһыннарыттан ураты диэн быһаарыллар.
Градостроительнай үлэ, коммунальнай өҥөлөрү оҥоруу уонна СӨ бас билиитин салайыы эйгэтигэр сыһыаннаһыылары сүрүннээһиҥҥэ 3 сокуон ылылынна.
РФ Олорор дьиэҕэ кодексын 169 уонна 170 ыстатыйаларыгар сөп түбэһиннэрэр сыалтан, элбэх квартиралаах дьиэлэргэ хапытаалынай өрөмүөҥҥэ усунуостары төлөөһүҥҥэ эбээһинэс үөскүүр муҥутуур болдьоҕун олохтооһун чааһыгар уонна дьиэни бас билээччилэр хапытаалынай өрөмүөн фондатын үөскэтии ньыматын талар туһунан быһаарыыны ылыыларын чааһыгар уларытыылар киллэрилиннилэр. Хапытаалынай өрөмүөн фондатын учуоттааһын функциятын атын юридическай сирэй регионнааҕы оператордарга биэриитин чааһыгар 6 ыстатыйаҕа эбиилэр киирдилэр. Олорор дьиэни бас билээччилэр уопсай мунньахтарын быһаарыытын регионнааҕы операторга ыытыы кэнниттэн биир сыл буолан баран, хапытаалынай өрөмүөн фондатын анал счекка үөскэтии туһунан быһаарыы күүһүгэр киириитин чааһыгар уларытыылар киирдилэр.
Ону таһынан РФ субъектарыгар сүктэриллэр боломуочуйалар сокуонунан бигэргэтилиннилэр, чуолаан куораты тутуу бырайыактарын нормативтарын бэрээдэктээһиҥҥэ, ол бырайыактар нормативтарын бэлэмнээһин, бигэргэтии уонна уларытыы бэрээдэгин оҥорууга, аукциоҥҥа бастакы сыананы быһаарыы бэрээдэгин олохтооһуҥҥа. РФ Градостроительнай кодексыгар сөп түбэһиннэрэн, наймылаһар дьиэлэри тутар уонна экономическай кылаастаах олорор дьиэни тутар сыалтан сири-уоту туһаныыны көрөр балаһыанньалар эбилиннилэр. Сокуон 27, 32, 34 уонна 39 ыстатыйаларын нуормаларыгар культурнай нэһилиэстибэ объектарын уларытан оҥорууга көҥүлү биэрии, судаарыстыбаннай тутуу надзорун ыытыы уонна объектары үлэҕэ киллэрии боппуруостарын таарыйар сорох балаһыанньаларын сөп түбэһиннэрии чааһыгар сокуоҥҥа уларыйыылар киирдилэр.
СӨ Бырабыыталыстыбатын уонна СӨ баайын-дуолун салайар СӨ баайга-дуолга уонна сир сыһыаннаһыыларыгар министиэристибэтин икки ардыларыгар СӨ судаарыстыбаннай бас билиитин объектарын муниципальнай бас билиигэ биэрии туһунан быһаарыыны ылыыга боломуочуйалар араарыллаллар. Ол түмүгэр судаарыстыба бас билэр объектарын муниципальнай бас билиигэ биэрии туһунан быһаарыы ылыллар болдьоҕо кылгыыр, СӨ Бырабыыталыстыбатын быһаарыытынан бэриллэр баай-дуол испииһэгэ быһаарыллар кыахтанар.
«Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр бэйэлэрэ хаамар массыыналар уонна техника атын көрүҥнэрин техническэй туругун салаатыгар регионнааҕы судаарыстыбаннай надзор туһунан» 2015 с. бэс ыйын 17 к. 1485-З 527-V №-дээх сокуон ылыллыбыта. Бу сокуонунан дьон олоҕор уонна доруобуйатыгар куттал суох буолуутун, айан куттала суох буолуутун хааччыйар, физическэй уонна юридическай сирэйдэр баайдарын, судаарыстыбаннай уонна муниципальнай баайы-дуолу, тулалыыр эйгэни харыстааһыны хааччыйар сыалтан бэйэлэр хаамар уонна техника атын көрүҥүн техническэй туругун, кинилэри үлэлэтии быраабылаларын тутуһууну судаарыстыба кэтээһинин оҥоруу эйгэтигэр общественнай сыһыаннаһыылар сүрүннэнэллэр.
СӨ Гостехнадзор үлэтин сүрүннүүр наадалаах правовой төрүтү оҥоруу ити сокуону ылыныы сыалынан буолар.