Чакыр нэһилиэгэр — эдэр баһылык

— Прокопий Евгеньевич, үтүө күнүнэн! Чакыр нэһилиэгин баһылыгын талар быыбарга бигэ кыайыыны ситиспиккинэн эҕэрдэлиибин! Бэйэн тускунан, үлэҥ-хамнаһыҥ туһунан кылгастык кэпсээ эрэ.

— Мин Чакырга төрөөбүт, улааппыт ыччат буолабын. Кэргэннээхпин, биир оҕолоохпун. Бастакы үөрэхпин 2010 сылга бутэриэхпиттэн ыла, төрөөбүт дойдубар Аммаҕа олохтоох бэйэни салайыныы хайысхатыгар үлэлии-хамсыы сылдьабын. 2013 сыллаахха СӨ Президенин иһинэн салайар кадр институтун “Государственнай уонна муниципальнай салайыы” идэтин үөрэнэн бүтэрбитим. 4 сыл курдук улуус киинин дьаһалтатыгар сүрүн специалиһынан, уонна иккис сылбын улуус дьаһалтатыгар сүрүн специалист-юриһынан үлэлээтим.

— Чакыр нэһилиэгин баһылыгынан хайдах хайысхалаахтык үлэлиир, сүрүн болҕомтону туохха уурар былааннааххыный?

— Олохтоох бэйэни салайыныы сүрүн сыала-соруга — олохтоох дьон олоҕо- дьаһаҕа тупсаҕай буолуутугар, нэһилиэнньэ сүрүн тыын боппуруостарын, кыһалҕаларын миэстэтигэр быһаарарга үлэни ыытыы буолуоҕа. Дьаһалта үлэлиир хайысхата олус элбэх, ону барытын тэҥҥэ тутан үлэлиир былааннаахпын. Сүрүн болҕомто, бастатан туран, айылҕа харыстабылын боппуруостарыгар, тыа хаһаайыстыбатын салаатын өйөөһүн, социальнай боппуруостары, ол иһигэр кыаммат ыалларга көмө, элбэх оҕолоох ыалларга уонна эдэр специалистарга болҕомтону ууруу, эдэр ыччаты көҕүлээн үтүө дьыалаларга тардыы уо.д.а.

— Эн санааҕар, билиҥҥи туругунан төрөөбүт, улааппыт нэһилиэгиҥ Чакыр саамай сытыытык турар кыһалҕатынан туох буоларый?

— Кыһалҕабыт олус элбэх, онтон бэлиэтээн эттэххэ, бүгүҥҥү күҥҥэ сытыытык турар боппуруоһунан кыстыкка бэлэмнэнии үлэтэ буолар. Хас биирдии ыал ититэр систиэмэҕэ холбоноругар сөптөөх усулуобуйаны тэрийиэххэ наада. Оҕо саадын тутууну саҕалааһын эмиэ түргэнник быһаарыллара наада. Биһиги нэһилиэкпитигэр урукку сылларга сирбит хайа баран алдьаныыттан күөллэр уунан туолуулара тахсыбыта. Бу боппуруоһу быһаарарга ылсыаҕым. Билигин быыбар кэнниттэн нэһилиэгим дьонун биир санаанан нэһилиэкпит инники сайдар кэскилин туһугар түмэргэ күүспүн-уохпун барытын ууруохпун наада. Биһиги нэһилиэкпит дьон-сэргэ олохсуйан олороругар табыгастаах, сайдар кэскиллээх. Хас биирдии киһи төрөөбүт түөлбэтэ, үөрэх-билии ылбыт сирэ сайдарын туһугар кыһаллан тус бэйэтин кылаатын киллэрсэрэ – кини ытык иэһэ буоларын өйдүөхтээхпит.

— Прокопий Евгеньевич, эйигин спорду, чөл олоҕу өрө тутар киһи быһыытынан билэбит. Чакыр нэһилиэгэр спорду сайыннарар ханнык үлэлэри ыытыаххытый?

— Нэһилиэнньэ, ыччат спортзалга, кулуупка сынньанарын, доруобуйатын көрүнэрин сөптөөхтүк, аттаран тэрийиэхпит. Спордунан, чөл олоҕунан үлүһүйэр дьоҥҥо усулуобуйа олохтуохпут. Дьон өйүн-санаатын таһыма, доруобуйата тупсарын туһугар маассабай спорт көрүҥүн тэрийэн, өйдөтөр үлэни ыытыахпыт. Республика, улуус уонна нэһилиэк иһинээҕи таһымнаах спортивнай күрэхтэһиилэри тэрийэн үрдүк таһымҥа ыытарга үлэлэһиэхпит. «Үлэҕэ уонна оборонаҕа бэлэм буолуу» (ГТО) нормативтарын сөргүтэр санаа баар.

— Чакыр нэһилиэгин биир сытыы кыһалҕата өрүһү туорааһын буолар. Эн өрүһү туоруур муоста бырайыагын оҥорторон бэлэмнээбит эбиккин. Бу туһунан кэпсээ эрэ.

— Биһиги нэһилиэкпит Амма улууһугар өрүс уҥуор турар соҕотох нэһилиэк буолар. Уруккаттан кыайтарбатах кыһалҕабыт өрүспүтүн туорааһын буолар. Ону эрдэттэн кэпсэтэммин билэр дьоммор понтоннай, сатыы киһи туоруур муостатын эскизнэй бырайыагын оҥорторбутум. Бу муоста бырайыага аныгы технологияларга олоҕуран оҥоһуллубута. Олоххо киирдэҕинэ нэһилиэнньэ абыраныаҕа диэн эрэнэбин.

— Эдэр киһи буоларыҥ быһыытынан, ыччаты кытта үлэни күүскэ ыытар, бука, былааннааҕыҥ буолуо. Нэһилиэккэ билигин төһө ыччат баарый? Ыччаты олохсутар туһуттан ханнык үлэлэри ыытыаххыный?

— Билиҥҥи туругунан биһиги 80-ча ыччаттаахпыт. Ити хайысхаҕа эдэр специалистар Чакырбытыгар кэлэллэригэр, бэйэбит ыччаттарбыт атын сиргэ үлэлии баралларын тохтотор инниттэн, маннык дьаһаллары тэтимнээхтик олоххо киллэриэхтээхпит: бэйэбит оҕолорбут оскуолаларын бүтэриэхтэриттэн устудьуоннуур, эдэр специалист буолар кэмнэригэр төрөөбүт дойдуларын кытта ситимнэрин быспат гына былааннаах үлэ уонна политика барыан наада; саҥа үлэ миэстэтин таһаарыыга үлэлэһии; саҥа кэмҥэ эппиэттиир толору хааччыллыылаах саҥа дьиэлэри тутуу; ыччат сынньанар, иллэҥ кэмин атаарар эйгэтин тэрийии, усулуобуйа олохтооһун.

— Нэһилиэккэ билигин үлэлии сылдьар каадырдарга уларыйыы тахсара күүтүллэр дуо?

— Саҥа баһылык киирдэ да тута каадырдары барытын уларытар кыаҕа суох диэн юрист быһыытынан этэбин. Сыыйа-баайа үлэлээн истэххэ көстөн иһиэҕэ, хамсааһын баар буолуоҕа.

— Олох хайа баҕар эйгэтигэр саҥа киһини кытта саҥалыы тыын кэлэр…Эн нэһилиэк олоҕор саҥалыы тыыны ханнык эйгэҕэ киллэриэххин баҕараҕыный?

— Мин төһө кыалларынан дьаһалтаны нэһилиэнньэҕэ чугаһата сатыам этэ. Нэһилиэк иһигэр общественнай уорган института тэриллиэн баҕарабын. «Ытык Сүбэ» диэн буолар дуу эбэтэр боростуойдук «Сүбэ мунньаҕа» диэн буолара дуу… Кинилэр дьаһалта уонна нэһилиэк депутаттарын сэбиэтэ сүрүн боппуруостарга быһаарыныы ыла иликтэринэ сүбэлэһэн, үөрэтэн, ырытан кыттыыны ылыахтар этэ.

— Олоххор холобур оҥостор дьонуҥ кимнээҕий?

— Мин ыраата барбакка,бэйэм чугас дьоммун холобур оҥостобун. Ол курдук, эһэм сэрии бэтэрээнэ — Прокопий Иннокентьевич, эбэм — Дария Алексеевна, кинилэр сүөһү көрүүтүттэн илиилэрин араарбакка күн бүгүнүгэр диэри хаһаайыстыбаларын көрөн-истэн олорор дьон. Онон кинилэр нэһилиэккэ, республикаҕа бастыҥ үлэһит ыалынан биллэллэр.
Ийэм, аҕам иккиэн учууталлар. Аҕам Евгений Прокопьевич Саха Республикатын үөрэҕириитин уонна физкультура, спорт сайдыытын туйгуна.

Ийэм дьаһалтаҕа таһаа­рыылаахтык үлэлээбитэ. Саха Республикатын бэйэни салайыныы сулууспатын туйгуна. Дьонум миигин үлэҕэ эппиэтинэстээх, бириэмэни сөпкө аттарар, оҥорбут үлэ түмүктээх буоларыгар үөрэппиттэрэ.

Убайдарым Юрий Прокопьевич, Аркадий Тихонович, Виктор Прокопьевич, Иннокентий Прокопьевич, Федор Тихонович, Иннокентий Тихонович бары туруу үлэһиттэр. Бары тус-туспа киһи холобур оҥостор үтүө хаачыстыбалаахтар.

Оттон салайар үлэҕэ үөрэп­пит, холобур оҥостор дьоннорбунан Амма нэһилиэгин баһылыга Слепцов В.И, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын уонна аска-үөлгэ политикатын миниистирэ Артемьев А.Е буолаллар. Кинилэргэ махталым муҥура суох!

— Кэпсэтииҥ иһин махтал! үлэҕэр ситиһиини баҕарабын!

Кэпсэттэ Мария ПАВЛОВА.