Василий Власов: “Бары фракциялар биһигини өйөөтүлэр”

Ил Түмэн депутата Василий Власов 2015 с. алтынньы 14 к. Госдума сарсыардааҥҥы пленарнай мунньаҕар Саха сирин парламенын сокуонун барылын көрүү хайдах ааспытын туһунан кэпсээтэ. Бу мунньахха кини СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕын спикерэ Александр Жирков соруда­ҕынан тыл эппитэ.

— Василий Михайлович, Ил Түмэн сокуонун барылын сарсыардааҥҥы пленарнай мунньахха көрүү хайдах ааста?

— Бастатан туран, РФ Федеральнай Мунньаҕын Госдумата биһиги сокуоммут барылын пленарнай мунньахха бастакы ааҕыыга ылыммытыттан үөрэбин. Өрөспүүбүлүкэ парламена хотугу тиэйиигэ судаарыстыба өттүттэн арыый көдьүүстээх өйөбүл наадатын туһунан итини сокуону көҕүлээһин быһыытынан киллэрбитэ. Санатар буоллахпына, Уһук Хоту сир оройуоннарыгар уонна онно тэҥнэниллибит сирдэргэ олохсуйбут субъектар бюджеттарын үбүттэн бурдугу атыылаһан тиэрдиигэ юридическай сирэйдэргэ бюджет кредиттэрин субъектар биэрэр бырааптарын туһунан РФ Бюджетын кодексын биир ыстатыйатыгар эбии киллэрэр туһунан этиллэр. Иккиһинэн, миэхэ анаммыт бириэмэҕэ проблеманы сырдатарым, онно биһиги сыһыаммытын тиэрдэрим кыалынна, бу иннинэ федеральнай Бырабыыталыстыба ылыммат туһунан түмүктээбитэ. Оттон Бырабыыталыстыба сокуон барылын ылымматах буоллаҕына, Госдума, быраабыла курдук, маннык сокуон барылларын көрбөт эбэтэр аккаастыыр.

Бэҕэһээ урукку өттүгэр бэлиэтэммэтэх түгэн буолла — Андрей Михайлович Макаров салайааччылаах Госдума бюджекка уонна нолуоктарга кэмитиэтэ сөбүлэһэн, Дума сокуон барылын бастакы ааҕыыга ылынарыгар этии оҥорбута.

— Госдума депутаттара сокуон барылын ис хоһоонугар туох ыйытыылары биэрдилэр?

— Бастатан туран, бэлиэтээн эттэхпинэ, биһиги барылбытын кытта тэҥҥэ Ненецкэй автономнай уокурук Мунньаҕын депутаттарын сокуонун барыла билиһиннэриллибитэ. Онно кинилэр ити быраабыланы атын социальнай суолталаах табаардарга эмиэ тарҕатарга эппиттэрэ. Миэхэ бэриллибит бастакы ыйытыы маннык этэ: «Саха сирин парламена бу быраабыланы табаардар киэҥ эйгэлэрин хаппакка, бурдугу эрэ атыылаһан тиэрдиигэ тарҕатарга тоҕо этэрий?» Российскай Федерация билиҥҥи балаһыанньатын биһиги өйдүүбүт диэн мин быһаччы эттим. Онон бюджет кредиттэрин биэрии быраабын табаардар кэҥэтиллибит переченнэригэр тарҕатыыны наадалааҕынан аахпатыбыт, уонна өрөспүүбүлүкэҕэ улахан кээмэйинэн тиэрдиллэр ордук социальнай суолталаах көрүҥҥэ тохтоотубут диэтим. Тэҥнэбилгэ мин маннык сыыппаралары аҕаллым: социальнай табаардар дэнээччи 52 000 тоннаттан 44 200 тонната – бурдук. Оттон ыйытыы сөптөөх.
Биһиги сокуоммут барылын иккис ааҕыыга «ити перечеҥҥэ атын социальнай суолталаах табаардар киллэриллиэхтэрин сөп» диэн быһаарыылаах Госдума бастакы ааҕыыга ылынарыгар туһааннаах кэмитиэт эппитэ. Оттон иккис ыйытыы: Госдума бу сокуону ылыннаҕына, өрөспүүбүлүкэҕэ федеральнай бюджеттан эбии үбүлээһин ирдэниэ дуо? Мин ирдэммэт диэн тута хоруйдаатым. Ол эбэтэр, төттөрүтүн, бурдугу атыылаһыыга уонна тиэрдиигэ бюджет кредитин туһанан, биһиги бюджет үбүн кэмчилиэхпит. Кинилэргэ атыылаһыы процедуратын кэпсээтим: бастакытынан, тендергэ кыайбыт тэрилтэлэр, быраабыла курдук, бэйэлэрин эргитэр хапытааллара суох, бурдугу атыылаһыы уонна тиэйии соҕотох источнигынан баан кредитэ буолар. Бааннар ону сыллааҕы 20-22% кытаанах усулуобуйаҕа биэрэллэр. Соҕотох дьиҥнээх мэктиэһитинэн судаарыстыба буолар, ол эбэтэр – эмиэ бюджет үбэ. Баан ставкаларын сороҕун толуйууга, тырааныспар ороскуотун үгүс өттүн уонна, кэлин тиһэҕэр, бурдук миэстэтигэр атыыланыытыгар сыана араастаһыытын толуйууга субсидияларга анаан судаарыстыба төлүүргэ күһэллэр. Оттон бюджет кредитин туһанаммыт, биһиги итиннэ барытыгар ороскуот 20% кэмчилиэхпит.
Россия норуотун депутаттара хоруйдары сөптөөҕүнэн аахтылар. Дьүүллэһиигэ Госдума 5 депутата кытынна. Бары фракциялар биһиги сокуоммут барылын өйөөтүлэр. Хомойуох иһин, ненецтэр сокуоннарын барылыгар социальнай суолталаах табаардар чуолкай испииһэктэрэ, быһаарыы да суругар, суоҕа. Онон кэмитиэт биһиги барылбытын өйөөбүтэ.

— Госдума туһааннаах кэмитиэтин этиитинэн туһанан, сокуон барылыгар атын социальнай суолталаах табаардары эбэр былаан баар дуо?

— Кэмитиэт итинник быһаарыы ылынна, ол эрээри иккис ааҕыыга этиилэри ылыныыга олус кылгас болдьох – баара-суоҕа үс күн бэрилиннэ. Билигин сокуону көҕүлүүр бырааптаахтар иккис ааҕыыга бэйэлэрин этиилэрин киллэрэ охсуохтарын наада. Депутаттар, холобур, бу испииһэккэ сопутуой туруоран, бурдук уонна эмтэр переченнэрин киллэрэр этиилээх буолуохтарын сөп.

Өрөспүүбүлүкэ аатыттан Федот Тумусов тыл эттэ. Госдума депутаттара Иван Абрамов, Валентин Романов РФ Бырабыыталыстыбата олохтоох төрүөтэ суох сокуон барылын ылымматаҕын кириитикэлээтилэр уонна субъектар, ордук хотугулар, маннык этиилэригэр федеральнай үп министиэристибэтэ арыый эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһарын ирдээтилэр. Сорохтор: «Кинилэр ханна эмэ хотугу дэриэбинэлэргэ олоро түстүннэр, ол кэннэ быһаарыы ылынныннар», — диэн быһа-бааччы эттилэр. Депутаттар куорпустарын сыһыана балайда кытаанах этэ. Чуолаан, биһиги сокуоммут барылын өйөөн Валентина Пивненко үчүгэйдик тыл эттэ. Валентина Николаевна – бэйэтэ хотугу киһи, хотугу сирдэргэ социальнай-экономическай өйөбүл судаарыстыбаннай политикатын арыый күүскэ ыытар туһунан Россия Бырабыыталыстыбатын аадырыһыгар сэмэлиир тыллары эттэ. Ити туһунан үөһэ ааттаабыт дьонум бары кэриэтэ эттилэр.

— Василий Михайлович, кэпсээбиккэр махтал.

Спикер санаата

Александр Жирков: «Бурдугу атыылаһыы уонна тиэйии туһунан сокуон барылын иккис ааҕыыга бэлэмнээһиҥҥэ күүстээх үлэ күүтэр»

Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков Госдумаҕа бастакы ааҕыыга ылыллыбыт федеральнай сокуон барылын аны иккис ааҕыыга бэлэмнээһиҥҥэ күүстээх үлэ күүтэр диэн бэлиэтээтэ.

Ил Түмэн спикерэ эппитинэн, иккис ааҕыыга көн­нөрүүлэри олус кылгас болдьоххо — үс күн иһигэр — киллэрэр туһунан Госдума быһаарыы ылынна.

Александр Жирков бу барылы сэргэ Ненецкэй автономнай уокурук депутаттарын Мунньаҕа киллэрбит сокуонун барыла бастакы ааҕыыга көрүллэн, Госдума депутаттарын өйөбүлүн ылбатаҕын санатта. Ненецкэй уокурук депутаттара бурдукка эрэ буолбакка, бары аһылык табаардарыгар уонна бастакы суолталаах табаардарга чэпчэтиилээх кредиттэри биэрэргэ эппиттэрэ. Сокуон бу барылын икки фракция чилиэннэрэ – Сиэрдээх Россияттан уонна РЛДП-тан өйөөбүттэр. Манан сибээстээн Ил Түмэн спикерэ бэлиэтииринэн, ылыллар кыаҕа сокуон барылын киллэрии Саха сирин көҕүлээһинигэр улаханнык мэһэйдиэн сөбө. «Биһиги сокуоммут барыла улахан уустуктары көрсүбүтэ, СӨ Бырабыыталыстыбата да, Ил Түмэн да РФ Бырабыыталыстыбатыгар уонна Госдумаҕа кэккэ оробуочай көрсүһүүлэри ыыппыттара. РФ Бырабыыталыстыбатын сөбүлэһиитин ылар кыаллыбатаҕа, ол эрээри Саха сирэ Госдума өйөбүлүн ылары ситиспитэ. Биһиги балаһыанньаны балайда үчүгэйдик үөрэтэн, толкуйдаан баран, Хоту сиргэ саамай сүрүн бородууксуйаҕа – бурдукка киирсибиппит. Бу кэрискэни кэҥэтии биһиги көҕүлээһиммитин атахтыан сөбө», — диэн бэлиэтээтэ Александр Жирков.

Депутат санаата

Андрей Макаров: «Регион кимтэн да харчы көрдөспөт, Хоту сиргэ бурдугу тиэйэр уонна килиэп оҥорор туһугар кредит биэриэн баҕарар буоллаҕына, мин өйдөөбөппүн, ханнык утары этиилэр баар буолуохтарын сөбүй? Маннык утары аргуменнары биһиги Думатааҕы кэмитиэппит эмиэ булбата».

Ил Түмэн пресс-сулууспата.