Саха сирин балыксыттарыгар – табыгастаах сокуону

Дуорааннаах сокуон

Санатар буоллахха, балык хаһаайыстыбатын комплексын тупсарар уонна уу ресурсатын харыстыыр сыаллаах  «Балыктааһын уонна уу биологическай ресурсаларын харыстааһын туһунан» РФ сокуонугар 2010 сыллаахха уларытыылар киирбиттэрэ. Бу сокуон иһигэр баар «Биирдиилээн баҔа өттүнэн уонна спортивнай балыктааһын» («Любительское и спортивное рыболовство») ыстатыйата эмиэ уларыйбыта. Ити сокуон балыктааһыны үгэс дьарык быһыытынан үлэлии-хамныы сылдьар дьоҥҥо кыһалҔанан эргийбитэ. ТоҔо диэтэххэ, сокуоҥҥа киирбит уларыйыы балыксыттар туттар сэптэрин, балыктыыр сирдэрин хааччахтаабыта, көҥүл сурук ылалларын уустугурдубута. Куонкурус ыытан, өрүстэр, күөллэр идэтийэн балыктыыр учаастактарга араарыллан, тустаах киһи харчы төлөөн эрэ туран балыктыыр кыахтаммыта.

Сокуоҥҥа киирбит бу уларыйыылары нэһилиэнньэ утарарын аһаҔастык биллэрбитэ. Кэккэ куораттарга миитиннэр буолбуттара. Ол иһин, Владимир Путин өрүстэри, күөллэри идэтийэн балыктыыр учаастактарга арааран, тэрилтэлэргэ сыһыарыыга мораторий биллэрбитэ. Ол эбэтэр, сорох сирдэргэ босхо балыктыыр кыахтаммыттара. Бэрэсидьиэн дьон утарсыытын учуоттаан, «Биирдиилээн баҔа өттүнэн балыктааһын туһунан» сокуон барылын оҥороругар РФ Бырабыыталыстыбатын иннигэр сорудах туруорбута. 2013 сылга сокуон барылын ГосдумаҔа бастакы ааҔыыга ылыммыттара. Бу сокуоҥҥа Арассыыйа субъектара, ол иһигэр Саха сирэ, 150-тан тахса көннөрүү киллэрбиттэрэ. Ол эрээри, оробуочай бөлөх көннөрүүлэри ылымматаҔа.

Көрүлээн балыктыыр буолбатахтар

Ил Түмэн дьокутааттара бу сокуон барыла Саха сиригэр табыгастаах буоларын туһугар күүскэ үлэлээбиттэрэ. Ол курдук, 2015 сыллаахха Ил Түмэҥҥэ киэҥ ыҥырыылаах «төгүрүк остуол» буолбута. Министиэристибэлэр, биэдэмистибэлэр, муниципальнай тэриллиилэр бэрэстэбиитэллэрэ, уопсастыбанньыктар боппуруоһу дьүүллэспиттэрэ, кыһалҔалары бэлиэтээбиттэрэ. «Төгүрүк остуол» түмүгүнэн сокуон барылыгар саҥа көннөрүүлэр киллэриллибиттэрэ, бу көннөрүүлэри Уһук Илин регионнара өйөөбүттэрэ.  Саха сирин дьокутааттара киллэрбит көннөрүүлэрин тустаах таблицаҔа киллэрбиттэр.  Онон сокуон барылын дьылҔата быйыл кулун тутарга Госдума сааскы сессиятыгар биллэрэ күүтүллэр.

Саха сирин олохтоохторугар эрэ буолбакка, балыктааһынынан сөбүлээн дьарыктанар биирдиилээн дьоҥҥо суолталаах сокуон ылыллыан иининэ, өссө төгүл үөһэ ыйыллыбыт сокуон барылын Ил Түмэн сир сыһыаннаһыыларыгар, айылҔа баайыгар уонна экологияҔа сис кэмитиэтэ «Кыым» хаһыаты кытары тэрийбит  «төгүрүк остуолугар» бу күннэргэ дьүүллэстилэр. Тэрээһиҥҥэ Госдума дьокутаата Галина Данчикова кытынна. «Билиҥҥитэ биирдиилээн дьон балыктыыра «Балыктааһын уонна уу биологическай ресурсаларын харыстааһын туһунан» РФ сокуонунан сүрүннэнэр. Биирдиилээн баҔа өттүнэн уонна спортивнай сыаллаах балыктааһын бу сокуон иһинэн үлэлиир. Ол эрээри бу хайысхаҔа туспа сокуон бэлэмнэнэр. Ол туһугар регионнартан этиилэр, көннөрүүлэр сокуон барылыгар киирбиттэрэ. Сокуон барылын концециятын Госдума бастакы ааҔыыга ылыммытын туһунан бэлиэтиэх тустаахпын. Биһиэхэ Саха сирин ураты усулуобуйатын учуоттаан туран киллэриллибит көннөрүүлэри ылыналларын ситиһэр сорук турар», — диэн Галина Данчикова эттэ.

«Төгүрүк остуолу» салайан ыыппыт сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев Ил Түмэн дьокутааттарын көннөрүүлэрэ  Саха сиригэр, чуолаан хотугу сиргэ олорор балыксыттар интэриэстэрин көрөн оҥоһуллубутун бэлиэтээтэ. «РФ сокуонугар баҔа өттүнэн балыктааһынынан дьарыктанар дьон балыгы илиминэн туталлара бобуллар, күөгү эрэ көҥүллэнэр. Маныаха маарынныыр хааччахтарга туһаайан көннөрүүлэри киллэрдибит», — диэтэ.

Арктика дьыалатыгар кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Алексей Киселев иһитиннэриитигэр Саха сиригэр илиминэн балыктааһын булт биир көрүҥүнэн буоларын бэлиэтээтэ: «СоҔуруу биирдиилээн дьон сынньана таарыйа күөгүнэн балыктыыр эбит буоллахтарына, Саха сиригэр балыктаан айахтарын ииттинээччилэр бу тэрил оҔо оонньуурунан буолар. Иккиһинэн, биирдиилээн дьон балыктааһынын бэрээдэгэ миэстэтигэр балаһыанньаны үчүгэйдик билэр дьон кыттыылаах оҥоһуллара тоҔоостоох. Итиэннэ балыктыырга көҥүл регион таһымыгар бэриллэрэ ордук», — диэн эттэ.

Төһө кыалларынан ылыннарар наада

«Росрыболовство» ЛенскэйдээҔи территориальнай управлениетын салайааччыта Олег Кузьмин Ил Түмэн киллэрбит көннөрүүлэрин таһынан эбии этиилэри киллэрбэккэ, сокуон барыла ылылларын кэтэһиэххэ, үлэлээбитин кэннэ, итэҔэстэрин-быһаҔастарын билэн баран, сокуон хаачыстыбатын тупсарарга үлэлэһиэххэ диэбитин, СЈ Общественнай палаататын бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта Иван Горохов утарда. Олег Кузьмин иһитиннэрбитинэн, Саха сиригэр балыктыырга сөптөөх 144 өрүс уонна 344 күөл учаастактарыттан 58 учаастак идэтийэн балыктааһын учаастагын быһыытынан коммерческэй тэрилтэлэргэ сыһыарыллыбыт. Ол эрээри, маннык көрүҥнээх тэрилтэлэр улахан барыһы киллэрбэтэхтэрин иһин, 48 учаастактан аккаастаммыттар. Аны, 2011 сыллаахха коммерческай тэрилтэлэр балыктыыр учаастактары куонкуруһунан бас билиигэ ылыыларын хааччахтыыр мораторий биллэриллибит. Оттон биирдиилээн дьон балыктыыр сирдэрэ суох буолбут. «Онон биирдиилээн балыктыыр дьон интэриэһин көмүскүүр анал сокуон ылыллара кэм ирдэбилинэн буолар», — диэн Олег Кузьмин бэлиэтээтэ.

Елена Голомарева сокуон барылыгар киирбит көннөрүүлэр ааһалларын туһугар, бу боппуруоска сыһыаннаах киин министерстволары, биэдэмистибэлэри кытары ырытыһар наадалааҔын ыйда. Иван Андреев «Балыктааһын уонна уу ресурсаларын харыстааһын туһунан» РФ сокуона Хоту сир аҔыйах ахсааннаах төрүт олохтоохторугар, үгэс дьарыктара буоларын быһыытынан, балыктыылларын көҥүллүүр, ол эрээри, хонтуруоллуур уорган бу ирдэбили хайдах толороро суруллубатаҔын бэлиэтээтэ. Санатар буоллахха, Хоту сир аҔыйах ахсааннаах төрүт олохтоохторо буолалларын туһунан пааспарга ыйар сурук суох буолбута. Василий Власов Саха сириттэн киирбит көннөрүүлэри көмүскүүр үлэ хайаан да ыытыллыахтааҔын эттэ. Ол туһугар «Росрыболовство» ЛенскэйдээҔи территориальнай управлениетын кииннэммит тэрилтэтэ бу көннөрүүлэр олоххо киирэллэрэ булгуччулааҔын туоһулуох тустаах.