Дьокутаат тылынан эрэ буолбакка, көмөтүнэн дьоҥҥо эрэли саҕар

Киһини уус тыла эрэ буолбакка, үтүө дьайыылара киэргэтэллэр дииллэр. Тамара Николаевна үгүс элбэх са ҥата суох, үлэтин-хамнаһын туһунан кэпсэнэ сылдьыбат, ол эрээри кини тулалыыр дьонугар туһуламмыт үтүө үлэтэ тута харахха быраҕыллар. Тамара Кылтасова Урүҥ Хайа нэһилиэгин сэбиэтин иккис уонна үһүс ыҥырыылаах дьокутаата.

«Биһиги дьиэ кэргэммитигэр халлааны, күнү хара былытынан сабардыыр алдьархай ааҥнаабыта, дьиэбит умайбытыгар күндү оҕолорум уокка былдьаммыттара. Биир эрэ оҕобутун тутан хаалбыппыт. Ыарахан кэмнэрбитигэр нэһилиэгим дьоно өйөөн, көмөлөһөн, олоҕу салгыыр күүс булан, баччааҥҥа диэри кэллэхпит. Онно мин дьон үтүө тыла, көмөтө, болҕомтото ханнык да үптэн-астан күндүтүн өйдөөбүтүм», – диэн оччотооҕу ыарахан кэмнэрин ахтан, ийэ хараҕар күлүк түһэр.

Ыарахан кэмнэрин туораан, эдэр ыал кэлин Урдүк Айыылартан икки оҕо бэлэхтэтэн, инникигэ эрэллээх олороллор. Тамара Николаевна 1997 сылтан ыла оскуоланы бүтэрэр оҕолор киэҥ сиргэ үөрэнэ баралларыгар харчынан көмөлөһөр буолбут. «Бастаан туйгуннук бүтэрбит оҕолорго диэн бириэмийэ олохтообутум. Ону арыый уларытан,  2000 сылтан кыаммат ыаллар үчүгэй үөрэхтээх, спортка ситиһиилэрдээх оҕолоругар диэн кыра үп биэрэр буолбутум. Онтон кэлин, оскуоланы ханнык сыананан бүтэрбиттэриттэн тутулуга суох, олох кыаммат араҥа оҕолоругар көмөлөһөр буолбутум», — диэн үтүө үлэтин хайдах саҕалаабытын кэпсиир.

Тамара Николаевна биирдэ бэриллэр харчы оҕо эрэллээхтик сананарыгар көмөлөспөтүн өйдөөн, үөрэнэр оҕолорго ыйын аайы бэриллэр стипендия анаабыт. Кини Чурапчытааҕы физкультура институтугар үөрэммит, нэһилиэк төгүрүк тулаайах кыыһыгар, Намнааҕы педагогическай колледжка үөрэммит соҕотох ийэ оҕотугар, ПТУ-га үөрэммит оҕоҕо стипендия төлөөбүт. Эдэр дьон үөрэхтэрин үчүгэйдик бүтэрэн, үлэлии-хамныы сылдьаллар. Билигин дьокутаат эмиэ орто үөрэххэ үөрэнэ сылдьар икки оҕоҕо стипендия төлүүр.

Дьон кыһалҕатын чугастык ылынар майгылаах эдэр дьахтар, өссө 2000 сылларга дойдутугар аһымал марафонун тэрийбит. Сүрэҕин эпэрээссийэлэтэ бараары сылдьар оҕоҕо харчы мунньубуттар. «Оччолорго оскуола оҕолоругар муода устуудьуйатын аһан үлэлэппитим. Ырыалаах, үҥкүүлээх, муода көрдөрөөһүннээх кэнсиэр тэрийбиппит. Киирбит үбү эпэрээссийэҕэ барар оҕоҕо биэрбиппит. Оҕобут үтүөрэн, билигин киһи бэрдэ буолбут, үлэлии-хамныы, дьонун үөрдэ сылдьар», — диэн кини үөрэ кэпсиир.

Тамара Николаевналаах дьиэ кэргэнинэн спорду, чөл олоҕу өрө туталлар.  Ол иһин бөһүөлэккэ араас күрэхтэһиилэргэ, тэрээһиннэргэ спонсорынан буолаллар. «Биһиги аймах дьон күндүтүк саныыр киһибит Михаил Егорович Туприн аатыгар дуобат күрэхтэһиитин тэрийэн ыытабыт. Кыттааччы элбэх, эдэр да саастаахтар көхтөөхтөр», — диир.

Маны таһынан, Тамара Николаевна бэйэтэ көҕүлээн алын сүһүөх кылаастарга саанан ытыыга секция аһан, оҕолору бэргэнник ытарга үөрэтэр. «Оҕолору кыраларыттан спорка тардыахха, интэриэһи үөскэтиэххэ наада», — диэн кини мэлдьи тутуһар быраабылалаах. Тамара Николаевна спорду эрэ ойуччу тутан кэрэхсиир буолбатах. Кини уус-уран айымньыны суруйууга холонуута кэрэхсэммит.  Икки бэчээттэммит кинигэлээх – оҕолорго анаан долган тылынан тахсыбыт «Тыам тыла бараксан» уонна ыстаадаҕа дьахталлар уустук олохторун туһунан «Табаһыт чуум үлэһиттэрэ» диэн суруйуулара.

Тамара Николаевна онус сылын дьокутааттыыр. Дьокутаат дьон интэриэһин көмүскүүрүн таһынан, сырдык олоххо сирдиир  киһинэн буолар. Ол курдук, кини долган буоларын быһыытынан, Хоту сир аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттарын дьылҕатын туһугар долгуйар. «Долган тылын сөргүтэргэ туруммуппут. Анаабырга регионнар икки ардыларынааҕы конференция тэрийбиппит. Онно Таймыыр, Красноярскай кыраай сэлиэнньэлэриттэн аҕыйах ахсааннаах норуоттарын бэрэстэбиитэллэрэ кэлэн кыттыбыттара. Бэйэбит эмиэ уопут атастаһа Красноярскай кыраайга, Хатангаҕа, бара сылдьыбыппыт. Онно бэйэбит тылбытын үөрэтэр национальнай оскуола тэрийэр туһунан кэпсэтии барбыта. Бу үлэбит тиһигин быспакка салҕанарыгар эрэнэбин», — диир кини.

Тамара Николаевна дьокутаат үлэтин туһунан эмиэ туспа санаалардаах. «Аҕа саастаах уонна эдэр дьон дьокутаат үлэтигэр сыһыаннара уратылаһаллар. Эдэрдэр дьокутаат үлэтин ситэри өйдөөбөттөр. Сороҕор дьон эдэрдэргэ эрэммэт буолан, кинилэри талбат», — диир кини.

Оттон кини бэйэтэ бастаан дьокутаат үлэтин хайдах саҕалаата этэй? «Оо, биһиги үлэлииргэ баҕабыт улахан этэ. Былаан, бырагыраама оҥостон, хас биирдии уокуругунан дьону көрсөн кэпсэтэр бириэмэ анаабыппыт. Онно тиийэн хороллон олорооччубут. Кыһалҕалаах боппуруостаахтар биһиэхэ ыксаабаттара. Онтон кэрийэ сылдьан балаһыанньаны кытары билсэрбит. Кэлин ол үлэттэн тэйдэр-тэйэн, билигин уопсай үлэнэн дьарыктанабыт», — диэн этэр.

Тамара Николаевна сийиэс делегатынан буолар. Анаабыр делегаттара бу түмсүүгэ экология, арыгылааһын боппуруоһун көтөҕөр былааннаахтар. «Ил Түмэн уочараттаах пленарнай мунньаҕар дьокутааттар Урүҥ Хайа нэһилиэгэр итирдэр утахтары атыылаабат туһунан сокуону ылыммыттара. Ол гынан баран, арыгылааһын кыһалҕата уҕараабат. «Туочукаларбытын» кытары охсуһа сатыыбыт. Бу хайысхаҕа ханнык эмэ дьаһал ылыллара буоллар», — диир дьокутаат.

Бу курдук дьонугар-сэргэтигэр көмөлөһөр, дойдутун кэскилин туһугар долгуйар дьокутаат ыраах хоту улуус биир нэһилиэгэр олорор. Кини үтүө үлэтинэн дьоҥҥо үтүөҕэ эрэли саҕа туруоҕар итэҕэйэбит.