Норуот дьокутаатын скверэ баар буолуоҕа

Ил Түмэн спикерэ үс нэһилиэккэ уонна Аллараа Бэстээх бөһүөлэгэр үлэлиир бэрээдэгинэн сырытта. Кинини арыаллаабыт улуус баһылыга Николай Старостины, спикери бастакы солбуйааччы Анатолий Добрянцевы кытта Александр Жирков бастакынан норуот дьокутаата, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун бочуоттаах гражданина Александр Романов аатынан сквер тутуллуохтаах миэстэтин көрдө. Кэнэҕэски сквер бөһүөлэк кытыытыгар, Өлүөнэ өрүс биэрэгин үрдүк сиригэр баар буолуон сөп. Манна сир учаастактара элбэх оҕолоох ыалларга бэриллибиттэр, инники өттүгэр 56 чааһынай дьиэттэн турар саҥа кыбартаалы тутуу былааннанар.
Александр Жирков бэлиэтээбитинэн, уулусса уонна дьиэлэр чугас суох, киэҥ-куоҥ сиргэ сквер баар буолуохтаах. Ону тэҥэ спикер сүрүн трассаттан тахсыыга, уһулуччулаах киһиэхэ өйдөбүнньүк киһи хараҕар быраҕылларын курдук, сквер оҥоһулларыгар баҕа санаатын тиэртэ. Салгыы Александр Николаевич бөһүөлэк ортотугар сквери тутуохха сөптөөх өссө биир учаастагы көрдө. Омос көрүүгэ, федеральнай трасса уҥа кытыытыгар турар элбэх квартиралаах олорор дьиэ уонна “Алмаасэргиэнбаан” икки ардыларыгар баар учаастак табыгастаах буолуох курдук. Онуоха кумаҕы кутууга уонна уот, төлөпүөн линияларын остуолбаларын көһөрүүгэ үлэлэр ыытыллыахтарын наада. Спикер ханнык да түгэҥҥэ быйыл сквери тутууну түмүктүүргэ уонна 2018 сылга трассаттан тахсыыга стеланы туруоралларыгар улуус баһылыгар сорудахтаата.
Салайааччылар салгыы Доллу нэһилиэгэр “Тумул” тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарар кооперативыгар саҥа хотону тутуу боппуруоһун кытта билистилэр. Бүгүҥҥү күҥҥэ манна 120 ынах сүөһү төбөтүгэр анаан саҥатык хотон итиэннэ 120 ыанар ынах турар урукку хотон үлэлииллэр. Билигин сүөһүлэрин төбөтө 600-тэн таҕыста, ол иһигэр 240 ыанар ынах, 180 ньирэй уо.д.а.

Спикер «Тумул» ТХПК директора Таисия Десяткинаны кытта кэпсэттэ. Таисия Васильевна саҥа хотон тутуутун кинилэр балаҕан ыйын ортотугар түмүктүөхтээхтэрин, тымныы түһүөр диэри эргэ хотонтон 120 ынаҕы онно көһөрүөхтээхтэрин быһаарда. Табылыннаҕына, ынахтар саҥа сылаас дьиэлэниэхтэрэ, оттон мас эргэ хотоҥҥо ньирэйдэр туруохтара. Итини таһынан өссө биир хотон баарын кооператив Тумул сэлиэнньэтин олохтоохторун туһаныытыгар биэрэргэ былаанныыр.
«Хотону кыстык чугаһыгар бэлэм оҥоруохтаахпыт. Бу ый бүтүүтэ, уу суола аһыллаатын кытта, «Адгезия» ХЭТ алын сүһүөх тэрилтэтэ учаастакка кумах кутуутун саҕалыахтаах. Биһиги бэйэбит өттүбүтүттэн, номнуо сарсыҥҥы күнтэн кумах кутулларыгар анаан тэллэх маһын ууруохтаахпыт. Былаанынан, кумах кутан баран, бетон акылаат тутабыт уонна тутууну тимир каркаһынан саҕалыыбыт. Билигин баар хотон эмиэ итинник ньыманан тутуллубута», – диэн кэпсээтэ Таисия Десяткина.
Тумул сэлиэнньэтигэр тутуу биир объегынан элбэх үлэни толорор култуура киинэ буолар. Бүгүҥҥү күҥҥэ дьиэ көҥдөйө бүппүт, хас да туспа саалалардаах. Бырайыак быһыытынан, биир саала хореографиянан дьарыктанарга, атын саала – почта отделениетыгар, ааҕар саалалаах библиотекаҕа ананаллар. 80 кв. м иэннээх улахан хос 200-тэн тахса киһи киирэр миэстэлээх көрөр саалаланан, буолуоҕа. Ити сааланы сэргэ артыыстарга анаан хос, ону таһынан кэккэ атын үлэлиир хостор былааҥҥа киирбиттэр.
Нэһилиэк баһылыга Иннокентий Птицын этэринэн, олохтоох бюджеттан, улуус бюджетыттан, өрөспүүбүлүкэтээҕи «Сахам сирэ XXI үйэҕэ» бырагырааманан кыттыгас үбүлээһин көрүллүбүт. Култуура киинэ күһүн балаҕан ыйын 27 к. үлэҕэ киириэхтээх. Александр Жирков объегы тутта­рыыга хойутааһын куттала баарын бэлиэтээтэ итиэннэ үлэни хас да күн иннинэ эрдэлээн түмүктүүргэ сорудахтаата.

Спикер итинтэн салгыы Төҥүлү сэлиэнньэтигэр «Хоту» ТХПК иккис сылын үлэлиир буойунатыгар сырытта. Мэҥэ-Хаҥаласка маннык үс пуун баар.
Ил Түмэн бэрэссэдээтэ­лин ааспыт сырыытыгар тэҥ­нээтэххэ, сүөһүнү өлөрөр сыахха үлэ күөстүү оргуйар. Манна 6 киһи бастайааннай төрүккэ үлэлиир, оттон сүөһүнү маассабайдык өлөрөр кэмҥэ олохтоох нэһилиэнньэ тардыллар. «Хоту» ТХПК директора Иван Максимов ыалдьыттарга пуун үлэтин, чуолаан полуфабрикаттары оҥорон таһаарыыны билиһиннэрдэ.
Иван Максимов тэрилтэ үп өттүгэр кыһалҕаларын бы­һаарыыга өйөбүлүн иһин Александр Жирковка махтанарын эттэ.
«Тутуу 2015 с. күһүнүгэр саҕа­ламмыта уонна 2016 с. кулун тутарыгар пуун аһыллыбыта. Урукку өттүгэр үбүлээһини атын уорганнар нөҥүө оҥорор эбит буоллахтарына, эйиэхэ туруорсубуппут кэннэ харчы быһаччы киирэр буолла, онон билигин иэһэ суох үлэлиибит. Полуфабрикаттары оҥорууга субсидияны биэрии саҕаланна. Онон толору кыаҕынан үлэлиэхпит диэн эрэнэбит», — диэн бэлиэтээтэ пуун старшай технолога.

Төҥүлүгэ итини таһынан 140 миэстэлээх оҕо саада тутулла турар. Билигин дьиэ көҥдөйүн тутууга үлэ тэтимнээхтик барар, онуоха анаан матырыйааллар тиэйиллибиттэр. Тутааччылар бу кэмҥэ дьиэ иһин-таһын оҥорууга наадалаах матырыйааллары атыылаһаары үбүлээһини күүтэллэр. Тутаах боппуруоһунан хочуолунай тутуута буолар, билигин ити быһаарылла илик. Кэпсэтии кэмигэр Александр Николаевич объегы тутууга эппиэттээх дьону барыларын кытта көрсүһүүнү тэрийэргэ сорудахтаата итиэннэ онуоха чопчу болдьоҕу – ыам ыйын 29 к. анаата.
Мэҥэ нэһилиэгэр Балыктаахха орто оскуола саҥа дьиэтин тутуу боппуруоһа быһаарылла сылдьар. Александр Жирков нэһилиэк баһылыга Александр Куприяновы, улуус үөрэҕин управлениетын начальнига Ирина Черкашинаны кытта көрсөн, саҥа оскуола тутуллуохтаах миэстэтин көрдүлэр. Бу учаастак нэһилиэк дьаһалтатын дьиэтин утары күөл кытыытыгар баар. Киэҥ-куоҥ миэстэҕэ оскуола, туспа оонньуур уонна спорт былаһааккалара олохсуйалларыгар табыгастаах. Спикер нэһилиэккэ суолталаах социальнай объектар: оҕо саадын уонна балыыһа туруктарын боппуруоһун көтөхтө.

Ил Түмэн спикерэ улууска үлэтин Мөҥүрүөн орто оскуолатыгар сылдьыынан түмүктээтэ. Александр Жирков Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Бочуоттаах гражданина Егор Дмитриевич Кычкин бюһун көрдө, бу киһи аатынан нэһилиэк оскуолата ааттаммыта. Итини сэргэ спикер оскуолаҕа төрөппүттэри кытта көрсөн, туох сыаллаах-соруктаах сылдьалларын кэпсээтэ, ыйытыыларга хоруйдаата. Чуолаан, үөрэнээччилэр лааҕырдарыгар сайыҥҥы дьиэлэри тутууга өйөбүлү оҥоруу, киһи үлэлээбит кэминэн пенсия анаттарыытын туһунан уо.д.а. Үөрэх тэрилтэтин бэрэстэбиитэллэрин кытта сэһэргэһиигэ Александр Жирков оскуоланы кыра комплектаах оскуолалар кэрискэлэригэр киллэриигэ үлэни күүскэ саҕалыыр туһунан боппуруоһу көтөхтө. Ону сэргэ директор Антонина Находкинаҕа билигин үлэлиир өрөспүүбүлүкэ агрооскуолаларын бырайыактарын үөрэтэригэр уонна бэйэлэрин ураты, атыттары хатылаабат бырайыактарын оҥороллоругар сүбэлээтэ.