Доруобуйа харыстабылын тэрилтэлэригэр уоту кэмчилээһин хайдаҕый?

Алтынньы 31 күнүгэр Ил Түмэҥҥэ «Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйа харыстабылын тэрилтэлэригэр уоту көдьүүстээхтик туһаныыны күүһүрдүү уон­на кэмчилээһин туһу­нан» диэн боппуруоска Бырабыыталыстыба чааһа буолла.

Тэрээһини парламент доруобуйа харыстабылыгар, социальнай көмүскэлгэ, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Корякин салайан ыытта.

Кириисис кэмигэр ордук суолталаах

Бу боппуруос дойдуга сатыылаабыт үп-харчы кириисиһин кэмигэр ордук суолтата улаатар дии саныыбын. Төһөнөн электроэнергияны кэмчилиибит да, соччонон бюджет үбэ-харчыта экономияланара биллэн турар.
Аҕыйах сыл анараа өттүгэр уоту харыстыыр туһунан биһиэхэ өй-санаа суоҕа. Госдумаҕа 261 №-дээх «Уоту кэмчилээһин уонна энергетика көдьүүһүн улаатыннарыы туһунан» федеральнай сокуон ылыллыаҕыттан ылата, этэргэ дылы, уоту кэмчилииргэ үөрэнэн эрэбит.

Россия Президенэ Владимир Путин иккис болдьоҕор оло­рон, Федеральнай Мунньахха оҥорбут Анал этиитигэр Россия салгыы сайдарыгар электроэнергия кыамталара тиийбэттэрин, кэнники сылларга структура реформата күүскэ ыытыллыахтааҕын, дойдуну иккистээн киэҥ далааһыннаахтык электрификациялааһын туһунан бэлиэтээбитэ. Кини: «2020 сылга диэри Россияҕа электроэнергияны оҥорон таһаарыыны үс гыммыт иккинэн улаатыннарар наада», – диэн бэлиэтээбитэ.
Россияҕа производство, уматык-энергетика ресурсаларын тарифтара төһө даҕаны намыһаҕын иһин, сайдыылаах дойдулары кытары тэҥнээтэххэ, 2-4 төгүл элбэх электроэнергиянан туһанара биллэр. Онон дойдуга электроэнергияны кэмчилээһин соруга турар.
Оттон өрөспүүбүлүкэбитин ылан көрөр эбит буоллахха, сылтан-сыл промышленность үлэтэ кэҥээн, сайдан иһэр. Ону тэҥэ электроэнергияны туһаныы үрдүүр.

___________________________________________________

Чааһынай бизнестээх дьон, объек­тар эргэрбиттэринэн сибээстээн, барыстамматтарын өйдөөннөр, бу боппуруоска ылсыахтарын баҕарбаттарын туһунан тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Таатта улууһун киин балыыһата эрэ итинник тэрилтэни кытта дуогабардааҕын туһунан миниистири солбуйааччы эттэ.

___________________________________________________

Анал тэрилтэ наада

Бырабыыталыстыба чааһы­гар сүрүн иһитиннэриини дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыба уонна энергетика миниистирэ Данил Саввинов оҥордо. Ол курдук, өрөспүүбүлүкэҕэ доруобуйа харыстабылын министерствотын иһинэн 1177 объект баар эбит.

Данил Саввинов

Ити объектар ааспыт 2016 сылга 500 тыһ. Гкал, 66 мөл. кВт электроэнергияны, 1,5 мөл. кубометр тымныы ууну туһаммыттар.
261 №-дээх «Уоту кэмчи­лээ­һин уонна энергетика көдьүүһүн улаатыннарыы туһунан» федеральнай сокуон 16 ыстатыйатын ирдэбилинэн, тэрилтэлэр толоруулаах былаас федеральнай уорганын боломуочунайыгар тустаах боппуруоһунан иһитиннэриини оҥороллоро булгуччулааҕын туһунан миниистир санатта.
Данил Саввинов өрөспүү­бүлүкэ Бырабыыталыстыбата уоту кэмчилээһин тэрээ­һиннэригэр судаарыстыбаннай бюджеттан төһө үп-харчы көрбүтүн билиһиннэрдэ. Ол курдук, 2010-2012 сылларга бырабыыталыстыба тустаах боппуруоска өрөспүүбүлүкэ бюджетыттан 12,8 мөл. солк. тыырбыт. Ити көрүллүбүт үптэн 9,7 мөл. солк. туһаныллыбыт. 2010 сыллаахха Доруобуйа харыстабылын министерствотыгар сылааһы уонна тымныы ууну учуоттуур прибордары атыылаһан туруорууга анаан 2,5 мөл. солк. бюджеттан көрүллүбүт. Ити тыырыллыбыт үбүнэн 11 сылааһы, 4 тымныы ууну уонна 4 гааһы туһаныыны учуоттуур тэриллэр туруоруллубуттар.
2012 сылга өрөспүүбүлүкэ доруобуйа харыстабылын сүүрбэ тэрилтэтигэр уоту туттууларын чинчийиигэ анаан бюджеттан 8,2 мөл. солк. тыырыллыбыт.
Доруобуйа харыстабылын министерствотын дааннайынан, бу сыл от ыйын 1 күнүнээҕи туругунан өрөспүүбүлүкэ тустаах тэрилтэлэрин 66% ууну, уоту учуоттуур тэриллэринэн хааччыллыбыттар.
Миниистир иһитиннэриитин түмүгэр учуоттуур тэриллэр көрдөрүүлэринэн төлөөһүн быстар мөлтөҕүн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Кини бу боппуруоһу быһаарар инниттэн, итинэн дьарыктанар анал тэрилтэ баара наадалааҕын туһунан эттэ. Маны таһынан Данил Саввинов бюджет тэрилтэлэригэр учуоттуур прибордары туруорууга мехнизм толкуйданара наадатын туһунан ыйда.

Эргэ объект үлэни атахтыыр

Доруобуйа харыстабылын миниистирин солбуйааччы Татьяна Лебедева тустаах федеральнай сокуон үлэлииригэр биир кэлим үлэ барара ирдэнэрин туһунан эттэ. Ол курдук, доруобуйа харыстабылын, социальнай эйгэ, дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыба объектара эргэриилэрэ сокуон олоххо киириитин атахтыырын бэлиэтээтэ.

Татьяна Лебедева

Кини бу иннинэ иһиллибит коллегатын этиитигэр сөпсөс­пөтүн биллэрдэ. Ол курдук, уоту кэмчилээһин Декларацияны түһэриинэн, учуоттуур тэриллэри туруоруунан эрэ муҥурдамматын бэлиэтээтэ. Миниистири солбуйааччы улууска баар доруобуйа харыстабылын объектарын улахан аҥаардара 50-с сыллардааҕы тутуулар буолалларын, кинилэр хапытаалынай өрөмүөнү эрэйэллэрин бэлиэтээтэ.
2015 сылы кытта тэҥнээ­тэххэ, 2016 сылга доруобуйа харыстабылын тэрилтэлэрэ 794 мөл. солк. элбэх үбү-харчыны коммунальнай өҥөлөр иһин ороскуоттаабыттар. Татьяна Лебедева Дьокуускай куорат уонна Бүлүү бөлөх улуустарын доруобуйа харыстабылыгар объектарын иэннэрэ төһө да тэҥ сыыһаларын иһин, ааспыт сылга Бүлүү бөлөхтөр киин куораты кытта тэҥнээтэххэ, коммунальнай өҥө иһин икки төгүл кыра үбү ороскуоттаабыттарын туһунан эттэ. Тариф политикатын боппуруоһа үөрэтиллэрэ наадатын ыйда.
Миниистири солбуйааччы чааһынай бизнестээх дьон, объектар эргэрбиттэринэн сибээстээн, барыстамматтарын өйдөөннөр, бу боппуруоска ылсыахтарын баҕарбаттарын туһунан бэлиэтээтэ. Таатта улууһун киин балыыһата эрэ итинник тэрилтэни кытта дуогабардааҕын туһунан эттэ.
Татьяна Лебедева доруобуйа харыстабылын объектарыгар уоту кэмчилээһиҥҥэ учуоттуур тэриллэри эрэ туруоруунан муҥурдаммакка, улахан үлэ ыытыллара эрэйиллэрин туһунан этиитин түмүгэр бэлиэтээтэ.

Кэмчилээһин суотугар өрөмүөн

Бырабыыталыстыба чаа­һыгар энергосервиһинэн дьарыктанар тэрилтэ салайааччыта улуустарга дуогабардаспыт тэрилтэлэрин объектарыгар капитальнай өрөмүөнү ыыппыттарын түмүгэр, эргэ тутуулар киһи билбэт гына уларыйбыттарын слайданан көрдөрөн, мустубут дьон санаатын көтөхтө.
Мантан уоту кэмчилээһин эйгэтигэр бизнеһинэн дьарыктанар тэрилтэлэрбит эргэ объектартан куттамматтара көстөн кэллэ.
Депутаттар дакылаатчыттарга үгүс ыйытыылары биэрдилэр. Юрий Николаев биэрбит ыйытыытыттан бюджеттан уоту кэмчилээһиҥҥэ тыырыллар үп-харчы сөптөөхтүк туттуллубата көстөн кэллэ. Ол курдук, саҥа тутуллар объектарга уоту уонна ууну учуоттуур тэриллэр туруоруллаллар эрээри туһаныллыбаттара, мунньахха кыттыыны ылбыт дьону сөхтөрдө. Өр сылларга хирург бырааһынан үлэлээбит депутат Жанна Егорова тыа сирин балыыһалара тымныыларын, оннооҕор эпэрээссийэни этэрбэстээх туран оҥороллорун туһунан эттэ. Кини тыа сиригэр баар балыыһалар төһө бырыһыаннара толо­ру хааччыллыылааҕын интэриэһиргээтэ.
Бырабыыталыстыба чааһы­гар депутат Юрий Баишев оҥорбут этиитин сэҥээрдим. Кини уоту кэмчилээһининэн дьарыктанар урбаанньыттарга суда­арыстыба өттүттэн өйөбүл баар буолуохтааҕын туһунан эттэ. Ол курдук, аныгы технологиянан оҥоһуллубут хочуоллары атыылаһалларыгар сыанатын аҥаарын судаарыстыба уйунара буоллар диэтэ. Юрий Баишев бу боппуруоска анал судаарыстыбаннай бырагыраама наадатын ыйда. Киин улуустарга дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыба боппуруостарын чааһынайдар быһаарыан сөптөөхтөрүн, итинэн өрөспүүбүлүкэ бюджета кэмчилэниэҕин туһунан эттэ. Оттон ыраах сытар хоту улуустарга дьиэ-уот, коммунальнай өҥөлөрүн оҥоруунан судаарыстыба дьарыктанара наадалааҕын туһунан эттэ. Норуот итэҕэллээҕин этиитин үөрэтэн көрүөххэ баар эбит диэн этиинэн суруйуубун түмүктүүбүн.