Ил Дархан: “Өрөспүүбүлүкэ бюджета куһаҕана суохтук көстөр

Егор Афанасьевич иһитиннэрбитинэн, сыл бастакы аҥаарын түмүктэригэр экономика сүрүн параметрдарыгар ааспыт сыллардааҕы үтүө хамсааһын оннунан хаалбыта бэлиэтэнэр.
Чуолаан, промышленнай оҥорон таһаарыы индексэ 2014 с. туһааннаах кэмигэр 105,6% буолла. Ньиэби хостооһун 3,1% улааппыт, алмааһы – 10,8%. Атын өттүттэн ыллахха, инвестиция 6,7% намтаабыта көстөр – «Транснефть» уонна «Сургутнефтегаз» курдук хампаанньалар үлэлэрин кээмэйин сарбыйыыларын суотугар. Манан сибээстээн тутуу секторыгар эмиэ мөлтөөһүн бэлиэтэнэр.

Ол эрээри Ил Дархан сабаҕалыырынан, «Сибиир күүһэ» газопроводы тутуу суотугар сыл иккис аҥаарыгар инвестицияларга былааннаммыт көрдөрүүлэр ситиһиллиэхтэрэ. Бүгүн, Егор Борисов этэринэн, өрөспүүбүлүкэҕэ үтүө да, мөлтөх да өрүттэр алтыһыылара бэлиэтэнэр. Онуоха чаҕылхай холобурунан розницаҕа табаар эргиирэ 2,5% улааппытын үрдүнэн, итини кытта тэҥҥэ төлөбүрдээх өҥөлөргө, ордук тырааныспарынан тиэйии эйгэтигэр наадыйыы намтаабыт. «Биһиги бу туһунан улаханнык толкуйдуохпутун наада, бу өҥөлөр нэһилиэнньэҕэ тииһимньилээх буолуохтаахтар. Балаһыанньаны тупсарыыны былааннаан ситиһэрбит наадалаах», – диэтэ баһылык. Егор Афанасьевич нэһилиэнньэ дьиҥнээх дохуоттара намтааһына долгутарын эттэ.

Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн орто хамнас 52 тыһ. солк. тэҥнэспит, ол эрээри инфляция тэтимэ ити көрдөрүүнү намтатар. Баһылык хаһаайынныыр субъектар төлөөһүн дьиссипилиинэтин тутуһууларын, ол иһигэр үлэһиттэргэ хамнаһы төлөөһүннэрин ураты хонтуруолга тутарга коллегаларын ыҥырда. «Бу бары министиэристибэлэр уонна биэдэмистибэлэр ирээттэрэ. Эһиги бары итинэн дьарыктаныах тустааххыт», – диэтэ кини.

«Бүгүҥҥү күҥҥэ өрөспүүбүлүкэ бюджета олус куһаҕана суохтук көстөр, – диэн салҕаата Егор Борисов. – Биһиги уопсай бэйэбит дохуоттарбыт 49 миллиард 187 мөл. солк. тэҥнэстилэр. Бу ааспыт сыллааҕар үрдүк. 45 миллиард солкуобайы аһарар суумаҕа нолуоктар киирдилэр. Ити ааспыт сыллааҕы дааннайдартан 12 миллиардынан элбэх. Ол, сүнньүнэн тэрилтэлэр үлэлэрин түмүгэ тупсубутун суотугар ситиһилиннэ». Көрүллэр кэрчик кэм түмүгүнэн ороскуоттар 90,7 миллиард солк. тэҥнэр, сыллааҕы кээмэйдэрэ 183 миллиард солк. буоллаҕына, ити бары эбэһээтэлистибэлэри толоруу буолар.

Егор Борисов от ыйын саҥатыттан суолунан айан быраабылаларыттан, Гражданскай кодекстан саҕалаан, ДьУоКХ уонна доруобуйа харыстабылын эйгэлэрин таарыйар кэккэ федеральнай сокуоннарга уларытыылар күүстэригэр киирэллэригэр болҕомтону уурарга коллегаларыттан көрдөстө.

«Министиэристибэлэр быһаарар үлэни күүскэ ыыппатахтарына, ити саҥа саҕалааһыннартан туһааннаах социальнай категориялар олох уустук балаһыанньатыгар түбэһиэхтэрин сөп», – диэн соругу туруорда баһылык.

Кэпсэтии кэмигэр икки боппуруос – халаан уутун уонна хотугу тиэйии балаһыанньалара көрүлүннүлэр. Егор Борисов айылҕа-климат усулуобуйалара быйыл олус куһаҕана суохтарын бэлиэтээн баран, ууга барбыт нэһилиэнньэлээх пууннар олохтоохторугар өйөбүлү оҥорууну кэмигэр түмүктээһин наадалааҕын ыйда.

Кини «Саханефтегазсбыт» уонна Өлүөнэ өрүс пароходствотын икки ардыларыгар тыл-тылга киирсибэт буолуу үөскээбититтэн сылтаан Ленскэй оройуонугар навигацияҕа баар кыһалҕалары быһаарыыны түргэтэтэргэ эттэ.

Арктика улуустарыгар тиэйиини сүрүннээһиҥҥэ ыйыы-кэрдии оҥоһулунна. Өрөспүүбүлүкэ салайааччыта иһитиннэрбитинэн, соторутааҕыта кини улуустар баһылыктарын кытта көрсүһүүтүн түмүгүнэн, бастаан бөрүкүтэ суох билгэлээһиннэр баалларын үрдүнэн, сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ балаһыанньа бакаа ураты сэрэхэдийиини үөскэппэт.
Ол үрдүнэн тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл политикатын министиэристибэтэ, бастатан туран, Илин эҥэргэ бастайааннай мониторины ыытарыгар уонна хонтуруолу күүһүрдэригэр этилиннэ.

Промышленность салаатыгар балаһыанньаны ырытарыгар, Егор Борисов кыһыл көмүһү хостооччулар сууйуу сезонун чэрчитинэн үлэлэрин хаамыытын туһунан суһал иһитиннэриини киниэхэ биэрэллэрэ наадатын лаппыйан эттэ.

Ититэр сезоҥҥа бэлэмнэниини таарыйан, кини ДьУоКХ кредиккэ бөдөҥ иэстээҕэ дьиксиннэрэрин иһитиннэрдэ.

EGORBORISOV.RU матырыйаалынан.