Саха сирин сайдыытыгар өссө биир суолталаах докумуон

Ити иннинэ 2017 с. ахсынньы 13-15 күннэригэр Федерация Сэбиэтигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Күннэрэ буолан ааспыттара. Ил Түмэн Саха сирин социальнай-экономическай сайдыытыгар судаарыстыба өйөбүлүн туһунан федеральнай докумуон барылыгар өрөспүүбүлүкэ этиилэрин киллэриигэ улахан үлэни ыыппыта.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Күннэрин чэрчитинэн Федерация Сэбиэтигэр ахсынньы 13-15 күннэригэр алта кэмитиэт киэҥ ыҥырыылаах мунньахтарыгар уонна “төгүрүк остуолга” регион сайдыытын тутаах боппуруостара дьүүллэһиллибиттэрэ. Ахсынньы 15 к. “Субъект чааһыгар” Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков Саха Өрөспүүбүлүкэтин социальнай-экономическай сайдыытын сокуонунан хааччыйыы тирээн турар проблемаларын туһунан дакылааты оҥорбута.
Сенатордар дьүүллэһэн баран, “Саха Өрөспүүбүлүкэтин социальнай-экономическай сайдыытыгар судаарыстыба өйөбүлүн туһунан” Федерация Сэбиэтин уурааҕын барылын төрүт быһыытынан ылыммыттара.
Федерация Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлэ Валентина Матвиенко федеративнай тутулга, регион политикатыгар, олохтоох салайыныыга уонна Хоту сир дьыалаларыгар Кэмитиэккэ өрөспүүбүлүкэ олохтоох этиилэрин, ол иһигэр Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков этиилэрин көрөрүгэр сорудахтаабыта.
Россия парламенын үөһээҥҥи палаататын ахсынньы 26 к. пленарнай мунньаҕар Федерация Сэбиэтин “Саха Өрөспүүбүлүкэтин социальнай-экономическай сайдыытыгар судаарыстыба өйөбүлүн туһунан” 626 №-дээх уурааҕа ылыллыбыта.

Бү түмүк докумуоҥҥа Саха сирин социальнай-экономическай сайдыытын сокуонунан хааччыйыы сүрүн хайысхалара быһаарыллыбыттара.
— Бүгүҥҥү күҥҥэ Арктикаҕа сыһыан­наах политиканы олоххо киллэрии­гэ бастакы уочараттаах соругунан “Россия Федерациятын Арктикатааҕы зонатын туһунан” Федеральнай сокуону ситэрэн ылыныы буолар. РФ Бырабыыталыстыбатыгар 2018 сыллааҕы сокуону оҥорор үлэтин былааныгар ити федеральнай сокуон барылын киллэрэригэр сүбэлэнэр. Бу сокуон барылыгар Саха сирин парламена 2016-2017 сс. күүстээх үлэни ыыппыта.
— Судаарыстыбаннай Думаҕа “Россия Федерациятыгар гражданнар доруобуйаларын харыстааһын төрүттэрин туһунан” Федеральнай сокуон 33 уонна 81 ыстатыйаларыгар уларытыылары киллэрэр туһунан” (Уһук Хоту сир оройуоннарын уонна онно тэҥнэниллибит сирдэр сорох уратыларын чааһыгар) федеральнай сокуон барылын көрүүнү түргэтэтэригэр сүбэлэннэ. Санаттахха, 2011 сылга “Россия Федерациятыгар гражданнар доруобуйаларын харыстааһын төрүттэрин туһунан” Федеральнай сокуон ылыллыаҕыттан Ил Түмэн тыа сирин нэһилиэнньэлээх пууннарыгар уонна Арктика сиригэр-уотугар медицинскэй көмө тииһимньилээх буолуутун хааччыйыыга туһуламмыт кэккэ сокуоҥҥа көҕүлээһиннэри оҥорбута уонна олору ылыннарыыга туруорсар.
— Уураахха итини таһынан бастакы суолталаах сорук быһыытынан, хааннарын систематыгар искэн ыарыылаах дьону хааччыйыыга, эмкэ бэриммэт түгэн үөскээтэҕинэ препараты солбуйар кыахтанар туһугар, эмп препараттарын испииһэгин чуолкайдааһын боппуруостарын быһаарыы киирбит.
— Саха Өрөспүүбүлүкэтин национальнай оскуолаларын научнай-чинчийэр институту научнай уонна үөрэтэр-методическай тирэх киин быһыытынан хаалларыыга уонна сайыннарыыга кэлим дьаһаллары ылыныы төһө тоҕоостооҕун туһунан боппуруоһу РФ Бырабыыталыстыбата көрөрүгэр сүбэлэммит. Итини сэргэ Саха сиригэр мамонт аан дойдутааҕы киинин үөскэтэр кыаҕы РФ Бырабыыталыстыбата Россия Наукаларын Академиятын уонна СӨ Бырабыыталыстыбатын кытта көрөллөрүгэр сорудахтанна.
— Федерация Сэбиэтин үөһэ ыйыллар уурааҕын сүрүн пууннарыгар, федеральнай сокуоннар балаһыанньаларын өрөспүүбүлүкэ сиригэр-уотугар регион уратыларын учуоттаан туһанар туһугар федеральнай сокуоннарга уларытыылары киллэриигэ Ил Түмэн көҕүлээһиннэрин өйөөһүн баар.
— Ол курдук, РФ Арктикатааҕы зонатын сиригэр-уотугар тулалыыр эйгэҕэ буортулаах объектар баар миэстэлэрин учуоттааһыны хааччыйыы чааһыгар “Тулалыыр эйгэни харыстааһын туһунан” Федеральнай сокуоҥҥа уларытыылары киллэрэр тоҕоостооҕо бэлиэтэннэ.
— Хоту сиргэ “аччыгый авиацияны” сайыннарыыга, РФ Салгынын кодексыгар “авиация үлэлэрэ” өйдөбүлү чопчулааһын чааһыгар Саха сирин парламентарийдарын этиилэрэ ылынылыннылар.
— Федерация Сэбиэтэ Саха сирин сокуону оҥорооччуларыгар туһаайан, “Сир аннын туһунан” Федеральнай сокуоҥҥа, сир аннын туһаныыга бэриллэр лицензия ис хоһоонугар лицензиянан сир аннын туһанааччы РФ субъегын уонна муниципальнай тэриллии социальнай-экономическай сайдыытыгар кыттыытын усулуобуйаларын туһунан булгуччулаах балаһыанньаны киллэрии чааһыгар уларытыылары киллэрэр туһунан сокуоҥҥа көҕүлээһин барылын оҥорон РФ Федеральнай Мун­ньаҕын сокуону оҥорооччуларын Сэ­биэ­тигэр ыыталларыгар этилиннэ.
— Уураахха ирбэт тоҥу харыс­тааһыны, ону сэргэ сиртэн хостонор мамонт уҥуоҕун табыгастаахтык туһаныыны хааччыйыыны кытта сибээстээх сыһыаннаһыылары сүрүннээһиҥҥэ ураты болҕомто ууруллубут. Өрөспүүбүлүкэ парламена Сокуону оҥорооччулар сэбиэттэригэр туһааннаах сокуоҥҥа көҕүлээһиннэр барылларын оҥорон туһаайарыгар сүбэлэннэ.
Федерация Сэбиэтэ Саха сирин со­циальнай-экономическай сайдыытыгар маннык суолталаах докумуону ылыныыта, кини Ил Түмэн сокуоҥҥа көҕүлээһиннэрин өйөөһүнэ – өрөс­пүүбүлүкэ парламена РФ Федеральнай Мунньаҕын кытта сокуону оҥоруу дьыалатыгар хардарыта туһалаахтык үлэлээһинин түмүгэ буолар.