Ыччат парламена ылыммыт соруктарын ыһыктыбат

Ыйытыылар биитэр көрдөһүүлэр баар буоллахтарына, биһиги үөрүүнэн хоруйдуурга бэлэммит

Иннокентьев Алексей Андреевич, VI ыҥырыылаах Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) иһинэн Ыччат парламенын бэрэссэдээтэлэ биһиги хаһыакка бастакы интвервьютун биэрдэ. Санатар буоллахха, Ил Түмэн иһинэн Ыччат парламеныгар барыта 129 хандьыдааттан 70 көхтөөх, амбициялаах, бэйэлэрин үчүгэй өттүттэн көрдөрбүт ыччаттар куонкуруһу ааһан талыллыбыттара. Талыллыбыт хамаанда орто сааһа – 25, саамай аҕа саастааҕа – 30, оттон балыстара – 17.

Бэрэстэбиитэллэри улуустарынан көрдөххө, Абый, Аллайыаха, Мииринэй, Эбээн-Бытантай оройуоннарыттан ураты атын улуустар бары киирэллэр. Ыччат парламенын хамаандатыгар араас партиялар фракцияларыттан, куорат уонна өрөспүүбүлүкэ тэрилтэлэриттэн, ону таһынан муниципальнай оройуоннартан бэрэстэбиитэллэр киирбиттэрэ. Бэлиэтээн эттэххэ, VI ыҥырыылаах Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) иһинэн Ыччат парламенын хамаандатыттан 4 хандьыдаат куонкуруһу ааспыта. Оттон Ыччат парламенын бэрэссэдээтэлинэн Уус-Алдантан төрүттээх Мүрү нэһилиэгин Бороҕон сэлиэнньэтин ыччата Алек­сей Иннокентьев талыллыбыта. Алексей биографиятын үөрэтэн көрдөххө, политикаҕа саҥа киирэн үлэлээн эрэр киһи буолбатах эбит, кини үөрэнэ сылдьан Ил Түмэҥҥэ стажировкаламмыт, өрөспүүбүлүкэ иһинэн ыытыллар араас тэрээһиннэргэ уонна уопсастыбаннай олоххо көхтөөх кыттааччы, үрдүк таһымнаах, юрист идэлээх, уопуттаах исписэлиис буолар. Мин киниттэн ыччат парламенын чилиэннэрин ситиһиилэрин, үлэлиир инники былааннарын ыйыталастым.

Ыччат парламенын хамаандатын иһинэн 31 саастарыгар диэри эдэр исписэлиистэр, 11 устудьуон, 2 магистрант уонна 2 оскуола саас­таах оҕо үлэлииллэр

— Алексей,  ыччат парламеныгар үлэлии киириэҥ иннинэ тугунан дьарыктана сылдьыбыккыный, ону таһынан бу эйгэҕэ туох сыаллаах киирэргэ туруммуккунуй?

— Былырыын дьоллоох түгэнинэн М.К. Аммосов аатынан ХИФУ юридическай факультетын ситиһиилээхтик бүтэрбитим буолбута, билигин ХИФУ иһинэн финансовай-экономическай институт магистратуратыгар үөрэнэбин. Төрөппүттэрим иитиилэринэн оскуолаҕа үөрэнэр кэммиттэн олоххо көхтөөх буоларга дьулуһабын. Ыччат парламеныгар куонкуруһу ааһан үлэлии киириэм иннинэ оскуола иһинэн бэйэни салайыныы  Президенинэн, ХИФУ юридическай факультетыгар устудьуоннар идэлээх сойуустарын бэрэссэдээтэлинэн, устудьуоннар тутар этэрээттэрин салайааччытынан уо.д.а. үлэлээбитим. Билигин бэйэм үөрэҕим бөлөҕөр староста, бырайыактыыр офис салайааччыта уонна ХИФУ бастакы сүһүөх идэлээх сойуустарын тэрилтэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта, ону таһынан Ыччат парламенын бэрэссэдээтэлэ буолан үлэлиибин.

— Үлэлиир дуоһунаскар хам­^­настаах дуо?

— Ыччат парламенын бары чилиэннэрэ уопсастыбаннай үлэ быһыытынан босхо үлэлииллэр. Сүрүн  үлэбинэн хамнастанабын уонна үөрэҕим стипендиятынан хааччынабын. Хата, дьолго, ХИФУ магистранын стипендията 7 тыһ.солк. саҕалаан үрдүүр, маны таһынан үрдүк таһымнаах стипендияны кытта ылыахха сөп.

— Юрист идэтигэр үөрэм­митиҥ билигин сокуон барылларын ырытыһарга туһа­лыыра буолуо дии саныыбын, ол эрэн саҥа үлэлээн эрэр киһи, чуолаан, ханнык эйгэлэргэ ыара­хаттары көрүстүҥ?

— Юрист идэтэ элбэх өрүттэрдээх, биһиги дэгиттэр таһымҥа гражданскай, холуобунай, конституционнай, норуоттар икки ардыларынааҕы уо.д.а. быраап салааларынан ырытан көрөрү сатыахтаахпыт. Дьиҥ чахчытынан, теория олоххо туттулларыттан олус атын эбит. Үлэҕэ булгуччу субординацияны тутуһуохтааххын, тайм-менеджмент оҥоруохтааххын, дьыалабыай хаачыстыбалаах буолуохтааххын, тылгар киллэрэри сатыахтааххын уонна дьону кытта табан сыһыаннаһары ситиһиэхтээххин. Мин өйдүүр­бүнэн, үлэһит киһи үчүгэй хаачыстыбалара — көхтөөх буолуу уонна дьоҥҥо күн ахсын бэйэҥ көрүүлэргин дакаастыырыҥ кө­дьүүстээх уонна профессиональнай буолуута.

— Ыччат парламена талыллан үлэлээбит бириэмэтигэр былаан быһыытынан  3 пленарнай мунньах ыыты­лынна, бу тухары туох сити­һиилэрдээххитий, ханнык саҥа сокуон барылларын үөрэт­тигит, бырайыактары көмүскээтигит?

— Кылгастык билиһиннэрэр буоллахха, үс ый иһигэр бастакы уочаратынан Ыччат парламенын сайдыытын 2022 сылга диэри стратегическай сессиятын ыыттыбыт. Ыччат парламенын тутулун бигэргэттибит, дуоһунастаах сирэйдэри таллыбыт. Бүлүү бөлөх улуустарын ыччатыгар эдэр депутаттар Сэбиэттэрин кытта көһө сылдьар мунньаҕы, парламент чилиэннэригэр үөрэхтээһин семинардарын, трениннэри, өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай диэйэтэллэрин кытта көрсүһүүлэри, “Моя законотворческая инициатива” өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкуруһу, Улуу Кыайыы уонна Саха сирин историятыгар аналлаах тестэри тэрийдибит, “Лекторий” бырайыагын үлэлэттибит, маны таһынан ыччат сытыы кыһалҕаларын быһаарарга икки “төгүрүк остуолу”  ыыттыбыт. Үлэлиир кэммитигэр араас салааларынан сокуоннары көрдүбүт уонна үөрэттибит. Сааскы сессияҕа өрөспүүбүлүкэтээҕи «СӨ ыччат судаарыстыбаннай политикатын туһунан» сокуоҥҥа уларытыылары уонна эбиилэри киллэриигэ сокуон барылын бэлэмнээбиппит, сотору кэминэн барылы Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕар (Ил Түмэҥҥэ) аадырыстаан үөрэтиигэ киллэриэхпит.

–––––––––––––––––––––––

Алексей Иннокентьев 05.10.1994 с.төрүөх, Уус Алдан улууһун Мүрү нэһилиэгин Бороҕон сэлиэнньэтэ.

Үөрэҕэ

• 2005-2010 сс. – Мүрүтээҕи В.В. Алексеев аатынан “Уолан” гимназия
• 2010-2012 сс. – Өрөспүүбүлүкэтээҕи лицей
• 2013-2018 сс., М.К.Аммосов аатынан ХИФУ юридическай факультета, юриспруденция бакалавра, конституционнай уонна муниципальнай быраап кафедрата
• 2018 сылтан М.К.Аммосов аатынан ХИФУ финансовай-экономическай институтун “Государственнай-муниципальнай управление” магистрана.

Үөрэх стажировкалара

• 2011 с. «МИНИСТР» дьыалабыай оонньуу
• 2016 с. – МОТ ФНПР Уһук Илиҥҥи форума
• 2017 с. – Казань куорат зонатааҕы үөрэтэр-методическай идэлээх сойуустарын киинэ
• 2016-2017 сс. – «Синергия Севера» форум
• 2017 с. – «МЭР» дьыалабыай оонньуу
• 2017-2018 сс. – «Школа парламентаризма» ЯРО ВОО МГЕР
• 2018 г. – Санкт-Петербург куорат зонатааҕы үөрэтэр-методическай идэлээх сойуустарын киинэ
• 2018-2019 г.- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) аппараата

Үлэтин кэрдиистэрэ уонна уопсастыбаннай үлэтэ

• 2011 с. — Республиканскай лицейгэ бэйэни салайыныы Президенэ
• 2013 с. — Беркакит-Томмот-Дьокуускай хайысхалаах тимир суолун “Трансстрой Восток” тэрилтэтин 2 разрядтаах бетонщига
• 2014-2017 сс. — устудьуон этэрээтин байыаһа –делегациятын «Бастыҥ байыаһа»

• 2017 г.- «ЭРЭЛ» устудьуон этэрээтин салайааччыта
• 2015-2017 сс. — Уус Алданнааҕы «Бэрт Хара» түмсүү чилиэнэ
• 2015 сылтан — ХИФУ бастакы сүһүөх идэлээх сойуустарын бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта
• 2015-2016 сс. — ХИФУ юридическай факультетын идэлээх сойуустарын бэрэссэдээтэлэ
• 2017-2018 сс. – Юридическай көмө киинин салайааччыта
• 2018 сылтан – бырайыактыыр офис юриһа уонна салайааччыта
• 2019 сылтан – Ыччат парламенын бэрэссэдээтэлэ
• 2016 сылтан – СӨ ыччакка каадыр резервэтин чилиэнэ

Интэриэстэрэ

Политология, көхтөөх сынньалаҥ, спорт

––––––––––––––––––––––

— Ыччат парламенын Президиумун көрдөххө, ордук эр дьон талыллыбыт эбит, эн санааҕар, бу сөптөөх дуу, эбэтэр кыах баар буоллаҕына уларытыаҥ этэ дуо?

— Хамаандабыт улахан аҥаара эр дьон. Мин санаабар, бэйэни сайыннарарга коллективпытыгар бары биир тэҥ бырааптаахтар. Ол эрэн,  кыргыттар дуоһунастарга бэйэлэрин хандьыдаат быһыытынан туруорунан баран куонкуруһу сатаан ааспатахтара. Коллектив иһигэр араас көрүҥнэринэн хайдыһыы да, дискриминация да суох. Инникитин ыччат парламеныгар үлэлиир каадырдарга хамсааһыннар тахсыахтара, онон гендернай бэлиэлэринэн буолбакка, киһи бэйэтин хаачыстыбатынан көрөн үөрэ-көтө көрсүөхпүт.

— Ыччат эйгэтигэр сыһыаннаах ханнык сокуон барылларын бэлэмнээн Ил Тумэн пленарнай мунньаҕар дьүүллэһиигэ киллэрдигит? Бу туһунан кылгастык билиһиннэр эрэ.

— Инники эппитим курдук «СӨ ыччат судаарыстыбаннай политикатын туһунан» өрөспүүбүлүкэтээҕи сокуоҥҥа уларытыылары уонна эбиилэри киллэрэр сокуон барылын бэлэмнээбиппит. Бу сокуон барылыгар волонтер үлэтин өйдөбүлүн киллэрбиппит, сокуон таһымыгар ыччат парламена уонна ыччат бырабыыталыстыбата үлэлиир төрүөтүн быһаарбыппыт, муниципальнай таһымҥа ыччат Сэбиэттэрэ тэриллэллэрин бэлиэтээбиппит, ону таһынан федеральнай таһымҥа көрүллэрин курдук булгуччу ыччакка гранынан көмө наадатын ыйбыппыт. Билигин, хомойуох иһин, ыччакка анаммыт граннарга коммерческайа суох холбоһуктар эрэ кыттар кыахтаахтар.

— Эн санааҕар, аныгы үйэ ирдэбилинэн ыччакка билигин ордук ханнык кыһалҕалары быһаарыы суолталааҕый?

— Көнөтүнэн көрдөххө, эдэр дьоҥҥо олоххо мэһэйдэр үгүстэр. Мин санаабар, ыччат ханнык баҕарар ыарахаттары туоратары сатыахтаах, бу иһигэр араас быһыыга-майгыга креативнай быһаарыы  өрүттэрин булуохтаах. Ол туһугар күүстээх киһи хаачыстыбаларын уонна чэгиэн өйү-санааны сайыннарыахтаах. Ханнык да балаһыанньаҕа ыччат бэйэтин күчүмэҕэй быһыы-майгы сиэртибэтин курдук сананыа суохтаах. Олоххо ыарахаттары көрсүбүт уонна ону  туораабыт киһи атын дьонтон ситиһиилээх уонна күүстээх буолар. СӨ бастакы Президенэ М.Е. Николаев тыл этиититтэн бэлиэтээн эттэххэ, ыччат тыыннаах буолар иһин охсуһуу өйүн-санаатын сайдыы менталитетыгар уларытыан наада.

— Ыччат үлэлээх буолуутугар билигин сүрүн соругунан ыччаты бырамыысыланнаска сыһыарыы буолар, маны эһиги сөптөөх дии саныыгыт дуу, эбэтэр ордук техническэй, цифровизация, компьютеризация идэлэригэр үөрэниэхтэрин наада дуу?

— Саха сирэ айылҕа ресурсаларынан баай регион, онон сиртэн хостуур сүрүн хампаанньаларга олохтоох каадырдар үлэлиэхтэрин наада. Бу үлэлэргэ хамнастара үрдүк, ону таһынан эбиитин хамнастара регион иһигэр эргийэрэ буоллар туһалаах буолуо этэ. Маннык хампаанньаларга билигин кэлии дьон элбэх, онон хамнастарыгар ылбыт харчылара атын регионнарга, тас дойдуларга барар. Бу урбаанньыт үлэтин сорох көрүҥнэрин кытта таарыйар. Мин билэрбинэн, билигин “Олохтоох каадырдары бырамыысыланнаска”  бырайыак үлэлиир, сүрүн сыала 2017-2019 сс. бырамыысыланнас тэрилтэлэригэр  7500 эдэр исписэлииһи үлэлээх оҥоруу, ол иһигэр былырыын “О привлечении молодых специалистов на государственные унитарные предприятия и в государственные учреждения Республики Саха (Якутия), хозяйственные общества” диэн сокуон ылыллыбыта уонна бу соторутааҕыта СӨ Бырабыыталыстыбатын уурааҕынан бигэргэммитэ. Уопсайынан, мин санаабар, бары салааларынан, ол иһигэр креативнай индустрияҕа үрдүк үөрэхтээх олохтоох профессионаллар үлэлиэхтээхтэр. Манна барытыгар өрөспүүбүлүкэ үөрэҕин систематын хаачыстыбата, оруола үрдүк.

— Ыччат парламена сыл иккис аҥаарыгар үлэлиир былааныгар ордук ханнык соруктары туруорунарый?

— Сүрүн соруктартан биир­дэстэрэ оройуоннарга ыччат  сүбэлэрин тэрийиигэ “дорожнай картаны” үлэлэтии уонна олоххо киллэрии, эдэр парламентарийдар форумнарын ыытыы буолар. Өрөспүүбүлүкэҕэ биһигиттэн ураты араас таһымнаах норуотунан талыллыбыт эдэр депутаттар үлэлииллэр, кинилэр билиилэрин саҥалыы хаҥатыахтарын уонна биир идэлээхтэрин кытта уопут  атастаһыахтарын наада. Ыччат парламеныгар каадыр резервэтин тэрийии, ону таһынан инникитин бииргэ үлэлииргэ сыаллаан Сомоҕолоһуу сылыгар ыччат парламенын көҕүлээһининэн улахан уопсастыбаннай холбоһуктары кытта “От слов к делу” диэн темаҕа көрсүһүүлэри ыытыахпыт.

— Сайыҥҥы сынньалаҥы хайдах, ханна атаарар былааннааххыный?

— От ыйыгар уоппускаҕа барабын. Ол курдук бастакы өрөбүллэргэ биһиги ыччат парламенын сборнайын кытта Хаҥалас оройуонугар ыытыллар “ТАБЫС” ыччат фестивалын айар уонна атын түһүмэхтэригэр Ил Түмэн 25 сылынан  кыттар былааннаахпыт. Фестиваль кэннэ дойдубар айанныам. Сайыны “үтүөнү кытта туһалааҕы” диэн ыҥырыылаах атаарар санаалаахпын, дьиэбэр элбэх үлэ күүтэр, ол иһигэр улуус ыччатын кытта үлэлээһин. Иллэҥ кэммэр кинигэ ааҕыам, билим чинчийиилэрин ыытыам, элбэхтэ спордунан дьарыктаныам, саха омугун  эр киһитин курдук балыктыам, бултуом. Оскуола кэмиттэн хас сыл ахсын сайын тутуу этэрээтигэр үлэлиирим, ол иһин быйыл сайыны дойдубар атаарыам.

— Ыччакка туһаайан тугу баҕарыаҥ этэй?

— Россияҕа ыччат күнүнэн эҕэрдэлиибин! Сайыны таһаарыылаахтык уонна туһа­лаахтык атаараргытыгар баҕарабын! Ыйытыылар биитэр көрдөһүүлэр баар буоллахтарына биһиги эһиэхэ үөрүүнэн хоруйдуохпут.

— Эппиэттэриҥ иһин махтанабыт. Ситиһиилэри баҕарабыт!

— Эһиэхэ махтал уонна ситиһиини! Мэлдьи ыйытыыларгытыгар үөрэ-көтө хоруйдуоҕум.

Конт.дааннайдар:

molparlament14@mail.ru

Instagram страницата

@molparlament14

#МолПарламентЯкутии

Василий ПРОКОПЬЕВ