Юрий Николаев өрөспүүбүлүкэ биир сыллаах бюджекка көһүүтүн төрүөттэрин быһаарда

— Юрий Михайлович, Россия Федерациятын батыһан, Саха сирэ биир сыллаах бюджекка көстө. Бу тугу кытта сибээстээҕий?

— Өйдүүргүт курдук, ааспыт сылга биһиги Россия Федерациятын кытта бииргэ үс сыллаах былааннааһыҥҥа көспүппүт. Ол эрээри бүгүн төттөрү хамсааһын барар – биир сыллаах былааннааһыҥҥа төннөбүт. Ол өйдөнөр даҕаны – доллар курса уонна ньиэп сыаната маннык уларыйа турдахтарына, судаарыстыба бюджетын үс сылга былаанныыр балайда уустук. Холобурга, соҕотох 2015 сыллааҕы Саха сирин бюджетыгар үлэлиирбитигэр доллар курсун икки төгүл уларытарга күһэллибиппит – 58-тан 60 солк. диэри. Ону даҕаны бу билгэлээһиммитигэр алҕаһыахпыт суоҕа дуо диэн толкуйдуубут. Тоҕо диэтэр, билигин Россия да, аан дойду да экономикатыгар тахсар уларыйыылары соҕотох да сылга сөпкө билгэлиир уустук. Итинтэн сиэттэрэн Саха сирин уонна Россия экономическай сайдыытын биир сылга төһө эмэ чопчулаан билгэлиэххэ сөп диэн түмүктүүбүт. Ол иһин бүгүн Россия Федерацията, Саха сирэ уонна атын регионнар бюджеты биир сыллаах былааннааһыҥҥа көһөллөр. Ити сыалтан Ил Түмэн ааспыт пленарнай мунньаҕар «2016 сылга Саха Өрөспүүбүлүкэтин бюджетын систематыгар бюджет барылларын оҥоруу уонна бигэргэтии уратыларын туһунан» сокуон ылыллыбыта.

Оттон 2016 сыл бюджетыгар сыһыаран эттэххэ, номнуо 2015 с. түмүктэниитигэр биһиги билгэлэнэр бюджет дохуоттаах чааһыгар мөлтөөһүн бэлиэлэрин көрөбүт. Ити ордук «АЛРОСА» хампаанньаҕа сыһыаннаах. Ньиэп, гаас хампаанньаларын бу улаханнык таарыйбата. Мин толкуйдуурбунан, Саха сирин парламена уонна бырабыыталыстыбата кыттыһан, кэлэр сыл бюджетыгар дохуоттары былаанныыр кыаҕы син биир булуохтара. Билигин онно үлэ барар, ылыллыбыт уларыйыы быһыытынан, алтынньы 30 к. диэри Саха сирин баһылыга Егор Борисов ону парламент көрүүтүгэр киллэриэхтээх.

— Биир сыллаах былааннааһыҥҥа көһүүнэн сибээстээн бюджет ис тутулугар үбүлээһиҥҥэ ханнык эмэ уларыйыы тахсыа дуо?

— Кэнники көннөрүүлэргэ биһиги бюджет параметрдарын 2015 эрэ сылга уларыппыппыт, сүнньүнэн улахан хамсааһын суох буолуоҕа. Бэлиэтээн эттэххэ, үс сыллаах былааннааһын биир сыллааҕыны кытта тэҥнээтэххэ, кэккэ үтүө өрүттэрдээх. Үс сылга былааннааһыҥҥа оннооҕор инвестиция бөдөҥ бырайыактарын олоххо киллэриигэ орто көрдөрүүлэри көрөбүт. Олоххо киирэр бырайыак бары параметрдара сыаналаналлар — бырайыактыыр үлэ саҕаланыаҕыттан объегы үлэҕэ киллэриигэ диэри. Биир сыллаах бюджекка бу чааһыгар туһааннаах уустуктар баар буолуохтара, ол эбэтэр биир сыл бюджетыгар итинник бөдөҥ объектар толору сыаналарын киллэрэр кыаллыбат. Сыллата биһиги ити бырайыактарга төннөргө күһэллиэхпит, оттон кэлэр сыл бюджета хайдах буолуоҕун эрдэттэн билгэлиир балайда ыарахаттардаах.

Холобур, 2015 сылга уонна 2016-2017 сс. былааннаммыт кэмҥэ өрөспүүбүлүкэ бюджетын ылынарбытыгар өрөспүүбүлүкэҕэ бөдөҥ инвестиция бырайыактарын кэрискэтэ барыта быһаарыллыбыта, үбүлээһин источниктара тыырыллыбыттара. Хомойуох иһин, билигин ону хаттаан көрүөхпүтүн наада, ол түмүгэр туох тахсарын туһунан этэр кыаллыбат, ол эбэтэр 2016 сылга өрөспүүбүлүкэ дохуоттарын билгэлиир ыарахан. Арай биири чопчу этиэххэ сөп — чуолаан инвестиция программаларын оптимизациялааһыҥҥа элбэх үп туһаайыллыаҕа. Онон 2016 сыл бюджетын былаанныырбытыгар биһиги чугастааҕы 2-3 сылга ханнык бырайыактар олоххо киириэхтээхтэрин чуолкайдык быһаарыахтаахпыт.

— Бюджет социальнай хайысхаланыыта оннунан хаалыа дуо?

— Бюджет социальнай хайысхаланыыта хаалыаҕа. Итиннэ саарбахтааһын суох. Ил Түмэн бу боппуруоһу быһаарыыны сүрүн соруктарыттан биирдэстэринэн көрөр. Биллэн турар, өрөспүүбүлүкэ ороскуоттара аһара улааттылар, 179 миллиард солкуобайга диэри — үгүс регионнарга бу ситиһиллибэт сыыппаралар. Ол иһин бу төрүөттэн, Саха сирин бюджетын параметрдарын чопчулааһыҥҥа депутаттар эбэһээтэлистибэлэри эбии улаатыннарбат туһунан боппуруоһу туруорбуттара. Ити үп суотугар биһиги бюджет дефицитин 1,847 млрд солк. сарбыйарбыт кыалынна.