Сис кэмитиэккэ көрөллөр

Кэмитиэт мунньаҕар норуот дьокутаатара Анатолий Добрянцев, Василий Местников, Елена Голомарева, Иван Андреев, Петр Аммосов, Александр Слепцов, Владимир Атаманченко бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Денис Белозеров, үп министиэристибэтин салайааччылара уонна исписэлиистэрэ, тыа хаһаайыстыбатын миниистирэ Александр Атласов бэйэтин хамаандатыныын, Аартыка дьыалаларыгар судаарыстыбаннай кэмитиэт салалтата кыттыыны ылаллар.

«Саха Өрөспүүбүлүкэтин 2017 сыллааҕы судаарыстыбаннай бюджетын туолуутун туһунан отчуоту бигэргэтии туһунан»  сокуон барылыгар иһитиннэриини үп миниистирэ Валерий Жондоров оҥорор.

2017 сыллааҕы судаарыстыбаннай бюджет, сыл устата барыта биэс чуолкайдааһыны ааһан, дохуоттаах чааһа 187 533 638 тыһ. солк., ороскуота 195 430 565 тыһ. солк. бигэргэммитэ. Бюджет чычырбастаах (дэписсииттээх) өлүүтэ 7 896 927 тыһ. солк. тэҥнэспитэ. 2017 сыл түмүгүнэн, бюджет дохуоттаах чааһыгар нолуоктан, нолуок буолбатах дохуоттан уонна төлөбүрэ суох киирииттэн 177 224 736,6 тыһ. солк. суумалаах харчы киирбитэ. 2017 сылга харчы киириитэ, иннинээҕи сылтан, 2 124 729,0 тыһ. солк. улааппыта.

«2012-2020 с.с. тыа хаһаайыс­ты­батын сайыннарыы» судаарыстыбаннай бырагыраама олоххо киириитигэр эппиэтинэстээх толорооччунан ТХМ, оттон хос толорооччуларынан СӨ Аартыка дьыалаларыгар судаарыстыбаннай кэмитиэтэ, бэтэринээрийэ департамена, доруобуйа харыстабылын, култуура, үөрэх уонна наука, спорт, тырааныспар уонна суол хаһаайыстыбатын министиэристибэлэрэ буолаллар.

Тыа хаһаайыстыбатын сайын­нарыы судаарыстыбаннай бырагырааматыгар бюджет түмүллүбүт суумата 10 746 998 тыһ. солк. Туолуута – 10 388 737 тыһ. солк. Судаарыстыбаннай бырагыраамаҕа кыайан баһыламматах бюджеттан үбүлээһин 358261 тыһ солк. тэҥнэһэр. Туолуута – 96,7%.

Тыа хаһаайыстыбатын сайдыытын судаарысты­баннай бырагырааматыгар бюджеттан көрүллүбүт үбүлээһин ситэ баһыламмата, атыылаһыыга уонна субсидиялары ылааччылары сүүмэрдээһиҥҥэ кэмчи­лээһини таһаарыыны, «Дьиэ харамайын ыарыытын сэрэтиигэ уонна эмтээһиҥҥэ, кинилэри тутууга уонна көрүүгэ-истиигэ, нэһилиэнньэни дьиэ харамайын сыстыганнаах ыарыыларыттан көмүскээһиҥҥэ биирдиилээн судаарыстыбаннай боломуочуйалары толоруу» дьаһалларын олох­хо киллэриигэ, муниципальнай тэрээһиннэр субвенция­лары ыларга маҥнайгы дөкү­мүөннэрин кыайан түһэр­бэт­тэрин кытта сибээстээх.

Табаһыт хамнаһын үрдэтиигэ  31 мөл. солк.
учуоттаммытын дьокутааттар төрдүттэн мыыннылар.

Сис кэмитиэт чилиэннэрэ сокуон барылын өйүүргэ куоластыыллар. Кинилэр ылыммыт быһаарыылара Ил Түмэн бюджекка, үпкэ, нолуок уонна сыана бэлиитикэтин кэмитиэтигэр барар.

«2018 сылга уонна былааннаах 2019-2020 с.с. СӨ судаарыстыбаннай бюджетын туһунан» СӨ сокуонугар уларытыылары киллэрии туһунан» сокуон барылын дьүүллэһии иккис боппуруоһунан турар. Иһитиннэриини үп миниистирэ Валерий Жондоров оҥорор.

Сис кэмитиэт сокуон барылын дьүүллэһэн баран, манныгы бэлиэтиир: 2018 сылга бюджет дохуоттаах чааһын уопсай кээмэйэ 918442,5 тыһ. солк. улаатан, сабаҕалааһын быһыытынан 193 951 249,5 тыһ. солкуобайга, ороскуота 918443 тыһ. солк. улаатан, 195 656 276 тыһ. солк. тэҥнэһиэҕэ. Дэписсиитэ – 1 705 026 тыһ. солк. 2019 уонна 2020 сыллар ороскуоттарын уопсай кээмэйдэрэ уларыйыа суохтаахтар.

2018 сылга тыа хаһаайыс­тыбатын сайдыытыгар бюджекка 10 362 733 тыһ. солк. бигэргэммитэ. Уларытыыны киллэрэр сокуон барылынан 10 337 449 тыһ. солк. тэҥнэһэр.

Ил Түмэн тыа сиригэр уонна агыраарынай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтэ дьүүл­лэһэн баран, судаарыстыбаннай бюджекка уларытыылары киллэрэр туһунан сокуон барылын өйүүр.

«Саха Өрөспүү­бүлүкэтин олохтоох салайаныыга уорганнарыгар, муниципальнай тэриллиилэргэ уонна куораттааҕы уокуруктарга, тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарыытын өйөө­һүҥҥэ туспа судаарыстыбаннай боломуочуйалары биэрии туһунан» СӨ сокуонугар уларытыылары киллэрии туһунан» сокуон барылын дьүүллэһии эриһиилээхтик барда эрээри, түмүгэ кэлин биллииһи.

Иһитиннэриини Аартыка дьыалаларыгар судаарыстыбаннай кэмитиэт салайааччытын 1-кы солбуйааччы Иван Павлов оҥордо. Табаһыт хамнаһын ааҕыы саҥа мэтиэдьикэтинэн, ыстаада биирдии төбөтүгэр харчы көрүллэн, бостуук хамнаһа ааҕыллан тахсыахтаах. Саха сиригэр таба иитиитэ туундара, ойуурдаах, хайалаах-ойуурдаах уонна хайалаах зоналарга  араарыллан ыытыллар. Табаһыт хамнаһа бу зоналарынан арыттаһар мэтиэдьикэтэ эмиэ туттуллуохтаах.

Табаһыт хам­наһын үрдэ­тиигэ 31 мөл. солк. учуоттаммытын дьокутааттар төрдүттэн мыыннылар. Төрүт олохтоох Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар уонна Аартыка дьыалаларыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Елена Голомарева боппуруоһу атын кэмҥэ көһөрөргө уонна кини салайар кэмитиэтэ эбии харчыны көрдөөһүҥҥэ эмиэ үлэлэһиэхтээҕин туһунан эттэ. Дьокутааттар онуоха сөбүлэһэҥнэрин биэрдилэр.

«Тыа сиригэр потребительскай кэпэрээссийэ үлэтин-хамнаһын судаарыстыбаннай көҕүлээһин уонна өйөөһүн туһунан» сокуон барылын дьокутаат Петр Аммосов көҕүлээбит.

Күн бүгүн «Холбос» систиэ­мэтигэр киирэр 25 потребительскай уопсастыба розничнай эргиэҥҥэ 208, уопсастыбаннай аһылыкка 23 эбийиэктэрдээхтэр. 95 табаары харайар ыскылааттардаахтар, 71 килиэби буһарар бэкээринэлэрдээхтэр, кондитерскай бородууксуйаны оҥорон таһаарар 13 сыахтаахтар уонна 140 эдинииссэ авто-тырааныспардаахтар.

2017 түмүгүнэн потребительскай уопсастыбалар хаһаа­йыстыбаннай үлэлэрин-хамнастарын уопсай кээмэйэ 2,9 млрд. солк. тэҥнэһэр. Мантан 81,8% эргиэн, 12,5% бырамыы­сыланнай оҥорон таһаарыы, 1,7% уопсастыбаннай аһылык, 0,4% тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын соҕотуопкалааһын ылаллар. Күн бүгүн «Холбос» баайсыктаахтарын ахсаана 30 тыһыынча киһиэхэ тэҥнэһэр.

Потребительскай уопсастыбалар саамай ыраах олохтоох, мөлтөх суоллаах-иистээх нэһилиэктэри хааччыйан олороллор. Онон, бастатан туран, тыа сирин мөлтөх социальнай көмүскэллээх, уустук экэнэмиичэскэй балаһыанньалаах нэһилиэнньэтин интэриэһигэр тураллар.

Бу уопсастыбалар үп-харчы уустук туруктаахтар. 2017 сылы 14 тэрилтэ ночооттоохтук түмүктээбит. Эмиэ сыл түмүгүнэн 396,9 мөл. солк. кирэдьииттээх иэстээхтэр. Нэһилиэнньэҕэ ас-үөл табаарын иэс биэрии түмүгэр 212,2 мөл.солк. ылар иэстээхтэр.

Потребительскай уопсастыбалар улахан нолуогу төлүүллэр. Ол курдук, киллэрбит уопсай дохуоттарыттан 7,0-10,0% өлүүтэ нолуоктааһынынан хабыллар. 2013-2017 с.с. потребительскай уопсастыбалар өрөспүүбүлүкэ бюджетыгар 1 263,7 мөл. солк. суумалаах нолуок төлөбүрүн киллэрдилэр.

Потребительскай кэпэрээссийэлэр хааччыйар 135 нэһилиэнньэлээх пууннарыттан 40% сүүһү кыайбат киһилээх сэлиэнньэлэр буолаллар. Маннык аҕыйах киһилээх нэһилиэнньэлээх пууннарга, табаар эргиирэ дуона суоҕуттан, ороскуоттарын кыайан сабымматтар. Төһө эмэ бэйэлэрин социальнай мииссийэлэрин уонна нолуоктаах эбэһээтэлистибэлэрин утумнаахтык толоро сылдьалларын үрдүнэн, «Холбос» систиэмэтигэр киирэр потребительскай уопсастыбалар тус сыаллаах судаарыстыбаннай өйөбүлүнэн туһамматтар. Оттон, дьиҥэр, «РФ-га потребительскай кэпэрээссийэлэр (потребительскай уопсастыбалар, олор сойуустара) тустарынан» федеральнай сокуонунан,  оҥорор өҥөлөрүн социальнай суолталарынан учуоттанан, судаарыстыбаннай өйөбүл мэктиэлэнэр.

Сокуон барыла ылыллар түбэлтэтигэр, потребительскай кэпэрээссийэлэр сайдалларыгар тирэх буолуоҕа. Тыа сирин экэниэмиктигэр көдьүүстээх сабыдыалланыаҕа, үлэ миэстэтэ тахсарыгар олук ууруоҕа.

Сис кэмитиэт быһаа­рыы­тыгар, сокуон барылын көрүүнү биллибэт болдьоххо диэри тохтоторго этиллибит. Дьүүллэһии кэнниттэн, бастакы ааҕыыга ылынарга диэн түмүк оҥоһулунна. Тиһэххэ, кэмитиэт күһүҥҥү кэмҥэ диэри ыытыахтаах үлэтин былаанын ылынна.