Сүрэхтэн саҕыллар санаалар

 

Норуодунай поэт Иван Мигалкин саҥа кинигэтэ: киһилии сыһыан куруук баар буоларын туһугар

 

Иван Васильевичтыын Ороһоос­по кэмигэр көрсөн кэпсэтиибитигэр, поэт бэйэтэ кинигэ туһунан санаатын бу курдук этэр:

— Бу кинигэ уратыта — саха норуо­тун билиниитин ылбыт, ааҕааччылар сэргиир суруйааччыларын ааттарын үйэтитии, ааспыт үйэ 1970-с сылларыгар эдэр поэттарга, суруйааччыларга кинилэр истиҥ, болҕомтолоох сыһыаннарын таба көрөн үйэтитии. Холобура, Эллэй, бырааттыы Семен уонна Софрон Даниловтар, Леонид Попов, Николай Габышев, Петр Тобуруокап, Моисей Ефимов туһунан ахтыыларым киирдилэр. Ону таһынан оччолорго истиҥник доҕордоспут эдэр, саҥа саҕалаан эрэр поэттарым, суруйааччыларым Альберт Бүлүүйүскэй, Варвара Потапова, Баһылай Саабын, Николай Дьяконов, Василий Дедюкин туһунан ахтыыларым.

Олох бэйэтин хардыытынан баран, устан иһэр. Аны билигин биһиги сааһыран иһэбит, атын көлүөнэ суруйар дьон кэлэллэр. Суруйааччылар сойуустарын бэрэссэдээтэлин быһыытынан билигин алтыһар дьонум — биллэн эрэр автордар туһунан суруйууларбын түмэн киллэрдим. Холобурдаан эттэххэ,  Сындыыс – Александр Постников, Ульяна Бурнашева, Быйаҥ, Валериан Николаев, Сүүмэх уонна да атын суруйар автордары кытта билсибит, кинилэр айымньыларын аахпыт, сыаналаабыт буоламмын. Ааҕааччыларга туһаайан, бу олоххо үчүгэй, киһилии сыһыан куруук баар буола турдун диэн баҕабын тоһоҕолоон бэлиэтиэм этэ.

Бу кинигэбэр болҕойон көрөр буоллахха, сүрүн миэстэни мин Москваҕа үөрэммит, сылдьыбыт кэмнэрим уонна алтыспыт дьонум туһунан ахтыылар ылаллар. Эллэйтэн, Сэмэн Даниловтан саҕалаан кэлиҥҥи көрсүһүүлэри хабан. Холобура, Айсен Николаевы кытта Москваҕа 1995 сыллаахха бастакы көрсүһүүм туһунан санааларбыттан киирдэ.  Маннык диэн: «23 эрэ саастаах эдэр киһи ылыннарыылаах тылын-өһүн, билиигэ-көрүүгэ ис-иһиттэн тардыстарын сөбүлээммин киниэхэ анааммын хоһоон суруйбутум. Онтум Уус-Алдан оройуонун «Мүрү саһарҕата» хаһыакка 1996 сыллаахха олунньу 24 күнүгэр итиэннэ “Сахаада” хаһыакка ити сыл олунньу 4 күнүгэр бэчээттэммитэ чопчу ыйылла сылдьар. Ити кэмтэн 23 сыл ааһан, билигин А.С. Николаевы, СР Ил Дарханын, республика олохтоохторо бары билэллэр”.

Саха норуодунай поэтын уонна оҕо суруйааччытын Иван Мигалкины Саха сиригэр билбэт ааҕааччы суоҕун кэриэтэ буолуо. Ону таһынан, кини тылбаасчыт, публицист быһыытынан айымньыларын, суруйууларын киэҥ араҥа ааҕааччылар эмиэ биһирииллэр, сэргииллэр.Иван Васильевич Россия литературнай эйгэтигэр биллэр, поэт айымньылара нууччалыы, украинскайдыы, татаардыы, монгуоллуу, туркменныы, кыргызтыы, чуваштыы тылбаастаммыттара.  Кини 2011 сыллаахтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлинэн талыллан, бэрт таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар, үгүс суруйааччылаах айар сойууһу сатабыллаахтык салайар.

Поэт айар үлэтин олох оҕо эрдэҕиттэн, 13 сааһыттан саҕалаабыта. 15  сааһыгар төрөөбүт Бороҕонуттан тэйэн, ийэтин алгыһынан Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи педучилищеҕа үөрэнэ  киирбитэ, салгыы Максим Горькай аатынан Литературнай институт поэзияҕа салаатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Идэтийбит суруйааччы.

Иван Васильевич билигин суруйар үлэтин таһынан, өрөспүүбүлүкэҕэ буола турар общественнай процесстарга, норуот өйүгэр-санаатыгар тахса турар уларыйыыларга  суруйааччы быһыытынан кыттыһан, бэйэтин сыанабылын, санаатын биллэрэр уонна ааҕааччыларын кытта үгүстүк көрсүһэр.

Норуодунай поэт  быйыл 65 сааһын туолар. Үбүлүөйдээх сылын улуустарынан сылдьан, араас тэрээһиннэринэн саҕалаата. Ол курдук, бу ороһооспотооҕу күннэргэ Мэҥэ-Хаҥалас Майатыгар “Иван Мигалкин ааҕыылара” диэн литература кэрэ-бэлиэ биэчэригэр кыттан, ааҕааччыларын кытта бэрт интэриэһинэй көрсүһүүлэри ыытта. Ол иннинэ, ахсынньы ыйга күөх Ньурба уонна көмүстээх Өймөкөөн  улуустарыгар сылдьан, куруук буоларыныы, дьонун-сэргэтин сүргэтин көтөҕөн, санааларын истэн, саҥа айымньыларын, кэлэр былааннарын туһунан билиһиннэрдэ.

Иван Васильевичка үүммүт сылга айар үлэтигэр саҥа аартыктары арыйан, ааҕааччыларын өссө да саҥаттан саҥа санааларынан, үйэлээх, чиҥ-бигэ тылынан-өһүнэн сэҥээрдэ турдун диэн алгыс, баҕа санаабытын тириэрдэбит,  чэгиэн доруобуйаны  баҕарабыт!

 

 

Алексей МАТВЕЕВ

 

Саха сирин суруйааччыларын бэлиэ күннэрэ

 

Саха сирин суруйааччыларын Сойууһа төрүттэммит күнэ (02.12.1934)

 

Клара Дмитриевна Васильева (04.01.1944)

Вениамин Павлович Миронов (18.01.1934)

Христина Николаевна Хабарова (19.01.1944)

Софрон Софронович Осипов (25.01.1959)

Ефрем Степанович Сивцев – Таллан Бүрэ (25.01.1909)

Семен Андреевич Попов – Тумат (23.02.1944)

Гавриил Иванович Макаров – Дьуон Дьаҥылы (27.02.1914)

Иннокентий Федотович Семенов (27.02.1929)

Николай Николаевич Тобуруокап (01.03.1934)

Григорий Илларионович Поскачин (02.03.1914)

Иван Герасимович Иванов – Нуолур (06.03.1929)

Ришат Нургалиевич Юзмухаметов (05.04.1969)

Василий Андреевич Алексеев (08.04.1949)

Реас Алексеевич Кулаковскай (08.04.1914)

Данил Николаевич Макеев (10.04.1964)

Иван Иванович Осипов – Ойуур (11.04.1959)

Анна Алексеевна Парникова – Сабарай Илгэ (15.04.1959)

Петр Денисович Аввакумов (22.04.1934)

Савва Иванович Тарасов (25.04.1934)

Наталья Владимировна Михалева – Сайа (09.05.1964)

Иосиф Григорьевич Кобяков (21.05.1959)

Виктория Валентиновна Габышева (23.05.1964)

Саргылана Васильевна Гольдерова – Саргы Куо (11.06.1959)

Дмитрий Сергеевич Зверев (11.06.1939)

Николай Николаевич Курилов (1949)

Николай Николаевич Павлов – Тыаһыт (11.06.1904)

Елена Васильевна Слепцова – Куорсуннаах (14.06.1964)

Иван Васильевич Мигалкин (23.06.1954)

Андрей Федорович Хорошев – Андрей И (27.06.1959)

Василий Никитич Протодьяконов (01.07.1934)

Эдуард Дмитриевич Соколов – Тулусхан (03.07.1944)

Илья Дорофеевич Винокуров – Чаҕылҕан (31.07.1914)

Леонид Андреевич Попов (14.08.1919)

Василий Васильевич Яковлев (22.08.1934)

Константин Ильич Сосин (05.09.1944)

Сардана Платоновна Ойунская (06.09.1934)

Дмитрий Самсонович Федоров – Дмитрий Таас (06.09.1914)

Юрий Алексеевич Чертов (13.09.1934)

Николай Афанасьевич Герасимов – Айталын (17.09.1939)

Ольга Николаевна Корякина – Умсуура (23.09.1959)

Иван Иннокентьевич Егоров (01.10.1939)

Мария Николаевна Андросова-Ионова (14.10.1864)

Дмитрий Васильевич Кривошапкин (06.11.1929)

Василий Архипович Тарабукин (10.11.1934)

Люция Дмитриевна Нестерова (12.11.1944)

Владимир Алексеевич Кондаков (17.11.1939)

Тимофей Егорович Сметанин (25.11.1919)

Серафим Романович Кулачиков – Эллэй (29.11.1904)

Валентина Николаевна Гаврильева (06.12.1944)

Василий Дмитриевич Лебедев (20.12.1934)

 

“Чолбон” сурунаал литературнай халандаара, ааптар – Уйбаан Ойуур