Олохтоох бородууксуйа сыанатын хайдах дии саныыгыт?

История туоһулуурунан, Россия ааспыт бары кэмнэргэ тыатын сирин муҥура суох ресурсатыгар тирэҕирэн бары моһоллору туораан кэлбитэ.

Сэбиэскэй тутулга улахан государственнай дотация уонна субсидия суотугар олорбут тыа хаһаайыстыбата ырыынак сыһыаннаһыыларыгар, ыһыллыы-тоҕуллуу кэмигэр өтөрүнэн өрүттүбэттии таҥнары түспүтэ. Тастан киллэриллэр ас-үөл сыаната үс-түөрт төгүл улааппыта. Искусственнай аҥаардаах, араас химическэй эбиликтэрдээх, концентраттардаах аһылыкка көһөммүт доруобуйабытын кэбирэппиппит. Үйэбит кылгааһыныгар ити биричиинэ эбиилэспитэ.
Онтон Россияҕа агропромышленнай комплексы сайыннарыы национальнай бырайыага ылыллан, ити салаа өрө тардынан эрэр. Ону тэҥэ дойдуга ас-үөл суверенитета бөҕөргүүр.
Тыа хаһаайыстыбатын наукатын доктора, ветеринарнай наука кандидата, профессор, чинчийээччи, саха аһын-үөлүн үөрэтиинэн дьарыктанар Константин Степанов: «Төрөөбүт-үөскээбит дойдуҥ аһылыга доруобуйаҕа олус туһалаах. Экология сокуона баар. Сүөһү уонна сылгы экологическай алдьархай буолбут сиригэр аһаабат, онтон тэйэн, эмтээх оттору-мастары сии сатыыр. Итинник гынан бэйэтин көмүскэнэр. Организмыгар ханнык вещество тиийбэтинэн аһылыктанар. Ол иһин ол дойдуга үөскээбит киһи ити сылгы, сүөһү этин сиэтэҕинэ, үүтүн истэҕинэ, айылҕалыын алтыспыкка тэҥнэһэр, күүһэ-уоҕа эбиллэр, сэниэлэнэр. Киһи ханна эмэ көһөн тиийэн баран, «климаттаабыт», ыалдьыбыт үһү диэн буолааччы. Ити аата кини атын сир-дойду айылҕатын аһын ылыммат. Киһи доруобуйатын туругун 60-70% тугу аһыырыттан улахан тутулуктаах», — диэн кэпсээн турардаах.
Хаһыаппыт бу нүөмэрин «Нэдиэлэ ыйытыга» рубрикатыгар олохтоох бородууксуйа сыанатын тула кэпсэттибит. Тус санаабар, өрөспүүбүлүкэбитигэр урукку сыллары кытта тэҥнээтэххэ, кэлиҥҥи кэмҥэ олохтоох бородууксуйа быдан дэлэйдэ. Саханы саха гыммыт салааҕа — сылгыга судаарыстыбаттан өйөбүл баар буолан, сылгы ахсаана биллэрдик элбээтэ. Ону тэҥэ убаһа, сылгы этин сыаната арыый чэпчээтэ. Оттон сүөһү ахсаана намыһах буолан, убаһа этинээҕэр ыараан таҕыста. Кытаанах климаттаах Сахабыт сиригэр сүөһү, сылгы көрүүтэ киһиттэн улахан сыраны эрэйэр. Онон эт сыаната сөптөөх дии саныыбын. Үрүҥ аспыт сыаната атын регионнары кытта тэҥнээтэххэ, быдан ыарахан.
Балыкпыт сыаната олус ыарахан. Маны ким да мэлдьэһиэн табыллыбат. Ама да Аллайыаха балыга аатырбытын иһин, киилэтэ 800 солк. диэн киһи өйүгэр баппат. Этэргэ дылы, нэһилиэнньэ төһө дохуоттааҕа эмиэ биллэр. Үгүстэр Саҥа дьыл бырааһынньыгар эрэ “таҥараҕа тиксэр” курдук тоҥ балыгы амсайаллар. «Сайсары» ырыынакка ити хардаҕас курдук кыстанан турар балыктарын саас, сайын ханна гыналлара буолла диэн санаа үөскүүр.
Дойдубут Президенэ Владимир Путин хас сылын ахсын ыытыллар пресс-конференциятыгар Мурманскай уобаластан сылдьар суруналыыс балыкпыт сыаната олус ыарахан, киилэтэ 300 солк. диэбитин үгүстэр өйдүүр буолуохтаахтар. Өрөспүүбүлүкэбитигэр балык сыанатын сүрүннээһиҥҥэ тустаах министерстволар болҕомтолорун уураллара наадалаах.
Олохтоох бородууксуйабыт сыанатыгар дьон-сэргэ туох санаалаах эбитий?

Хаачыстыбаҕа эппиэттиир

Георгий Степанов, Россий­скай Федерация Пенсионнай фон­­датын өрөс­пүүбүлүкэ­тээҕи салаатын управ­ляю­щайа:
— Олохтоох боро­дууксуйа, эт буоллун, үүт буоллун, сыаналара оҥорон таһаарааччы ороскуотугар уонна аспыт-үөлбүт хаачыстыбатыгар эппиэттиир, сөбүгэр дии саныыбын. Оттон кыһыллар өрүс, муора балыктара, этэргэ дылы, бас быстар сыаналаах.

Ханна баҕарар ыарахан

Николай Бурцев, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ доцена:
— Хайа баҕа­рар судаарыс­тыбаҕа, дой­дуга олохтоох боро­дууксуйа, та­баар сыаната ыарахан буолар. Холобур, Аляскаҕа бородууксуйа сыаната кэлиитээҕэр икки бүк ыарахан. Ону ол диэбэккэлэр, олохтоохтор атыылаһаллар. Оттон японецтар электроникалара дойдуларын иһигэр олус ыарахан. Ол иһин бэйэлэрин табаардарын атын дойдуга баран атыылаһан кэлэллэр. Табаары оҥорон таһаарааччылары итинник өйүөхтээхпит.

Балык сыаната аһара ыарахан

Федора Захарова, иккис ыҥы­­рыылаах Ил Тү­мэн депутата:
— Өрөспүү­бү­лү­кэ­битигэр балык сыаната аһара ыарахан. Сүөһү курдук, сайыны быһа өҥүрүк куйааска оттообоккун, уһун кыһыны быһа хотону көрбөккүн, айгыр-силик айылҕа быйаҥа буоллаҕа. Көмүс хатырыктаах сыаната сүрүннэниэн наада.

Агрохолдинг баара буоллар

Иван Сергин, суруналыыс:
— Өрөспүүбү­лүкэби­тигэр олох­тоох бородуук­суйа сыанатын ыараханынан ааҕа­бын. Ити эмиэ өйдө­нүллэр. Үгүөрү боро­дуук­суйаны бэлэмниир коллективнай хаһаайыстыбалар суохтар. Оҥорон таһаарааччыга кыра бырыһыаннаах кредит диэн суох. Өрөспүүбүлүкэҕэ биир бөдөҥ агрохолдинг тэриллэн үлэлиирэ буоллар, сыана да хамсыа, бородууксуйа арааһа да элбиэ этэ.

Доруобуйабыт чэгиэн буоларын туһугар

Павел Ксенофонтов, «Сахатранснефтегаз» инженерэ:
— Мин санаабар, олохтоох бородууксуйа сыаната ыарахан. Ас-үөл сыаната дьон орто хамнаһыгар эппиэттиир, сөбүгэр буолуохтаах. Саха дьоно олохтоох аһы-үөлү аһааннар, доруобуйалара чэгиэн буоларын туһугар, итиннэ хамнастарын 30% барыахтаах.

Икки өрүттээх
Рустам Каженкин, «Айыы кыһатын» учуутала, поэт:
— Оҥорон та­һаа­­­рааччы өт­түт­тэн көрдөххө, олох­тоох боро­дуук­су­­йа сыаната на­һаа чэпчэки. Итинник хаачыстыбалаах, сибиэһэй, минньигэс эти-балыгы атын соҕуруу куораттарга булбаккын ээ.
Оттон атыылаһааччы бы­һыы­тынан көрдөххө, олохтоох бородууксуйанан аһылыктанан, доруобуйабын тупсарарбар билигин ылар хамнаһым эппиэттэспэт.

Сыана сөптөөх
Карл Христофоров, үөрэх министерствотын үлэһитэ:
— Мин саныахпар, өрөспүү­бүлүкэбитигэр олохтоох бородууксуйа сыаната сөптөөх. Бары билэргит курдук, сүөһүнү көрүү олус үлэлээх. Биир да күн өрөбүл диэн суох. Өҥүрүк куйааска, кумаарга оттуохха, онтукайгын харчы төлөөн, тиэйтэриэххин наада. Киһиттэн үгүс сыраны эрэйэр салаа. Аспыт-үөлбүт туох да химическэй булкадаһыга суох, сибиэһэйэ сыттаҕа.