Клим Федоров: «Бырайыактарбар дьон наадыйыыта өссө улаатыаҕа»

 

 

Киһи өрө тахсарыгар кып-кыра, быычыкаайык наада

Кэнсиэрдэри, биэчэрдэри, шоулары, бырааһынньыктары ыыттааччы Клим Федоровы киэҥ Сахабыт сиригэр билбэт киһи ахсааннаах буолуохтаах. Кини үлэлэтэр бырайыактарын кэтээн көрбүтүм балачча буолла. Сэргиибин. Тоҕо? Кинилэр билиҥҥи түһүүлээх-тахсыылаах олохпутугар сөп түбэһэллэринэн, болҕомтону тардаллар.

 

Глоба  сыыспат

 

Ааҕааччыларбар мантан аллараа Клим Федоровтыын кэпсэтиибин кытта билиһиннэриэм. Ол иннинэ дойду 1 №-дээх астрологун Павел Глоба билгэлээһинигэр тохтоон ааһыам. Глоба Украина ыһыллыытын туһунан, этэргэ дылы, олох уот харахха эппитэ. Кини 2009 сыллаахха таһаарбыт ыстатыйатыгар: «Сотору кэминэн Украина арахсыаҕа, ыһыллыаҕа. Ити ыһыллыы-тоҕуллуу 2014 сылга буолуоҕа. Икки бэйэ-бэйэтиттэн тутулуга суох администрациялар баар буолуохтара», — диэн суруйбута. Сыыстарбатаҕа. Глоба өтө көрүүтүттэн үгүстэр сөхпүттэрэ.

Сайдыылаах, дьалхааннаах үйэҕэ киһи ис туруга олус улахан суолтаны ылар. Ол курдук, бөҕө-таҕа доруобуйалаах, ис туруктара, куттара-сүрдэрэ күүстээх, киэҥ көҕүстээх, холку эрэ дьон астына-дуоһуйа олорор кэмнэрэ кэллэ. Этэргэ дылы, өй-санаа тэтимнээхтик сайдар, оттон эт-сиин, ис турук мөлтүүр. Кистэл буолбатах, билиитээҕэр-көрүүтээҕэр психологическай, духуобунай турук ордук сыаналанар кэмэ үүннэ.

Павел Глоба эмиэ ити ыстатыйатыгар: “Третья волна кризиса, которая пройдет в 2017-2020 годах будет не самой тяжелой, но скажутся факторы человеческой усталости от жизни в условиях постоянных стрессов. Я очень боюсь этой волны. Только к концу 2020 года все человечество с этим кризисом, который получит название “Вторая Великая депрессия” окончательно распрощается”, — диэн суруйбута. Эмиэ уот харахха этии буолбатах дуо? Кистэл буолбатах, кэлиҥҥи кэмҥэ депрессияҕа, стресскэ дьон киириилэрэ наһаа элбээтэ. Куһаҕантан дьон сылайбытын туһунан суруйууларбар мэлдьи ахтааччыбын. Ааҕааччым  баларга сөбүлэһэр буолуохтааххын.

Бүгүн сэһэргэһэ олорор киһим Клим Федоров бырайыактара итини кытта сибээстээхтэр. Дьон санаатын көтөҕүү, олоххо тардыһыытын күүһүрдүү… Кистэл буолбатах, билигин саастаах дьонтон, ытык кырдьаҕастартан тэйэ туттуу баар. Оттон Клим Семенович төттөрүтүн кинилэри кытта, этэргэ дылы, үгүстүк бодьуустаһар, санааларын көтөҕөр, араас дойдулары көрдөрөр. Оттон ыччакка үтүө, сырдык, кэрэ санааны иҥэрэргэ күүстээх үлэни ыытар. Киниэхэ киһи уйулҕатын ымпыгын-чымпыгын билии-көрүү дьоҕура айылҕаттан бэриллибитин бэлиэтиэм этэ.     Кэпсэтиибитигэр киириэҕиҥ.

 

«Уларыйыы» бырайыак

 

— Клим Семенович, «Уларыйыы» диэн бырайыаккын хайдах толкуйдаабыккыный, ааҕааччыларга билиһиннэриэҥ дуо?

— Мин Саха сирин барытын кэрийдим. Наһаа элбэх киһини уонна ийэлэри кытта алтыһабын. Дьиэлэриттэн быкпат, оҕоҕо баттаппыт, олоххо бэйэтин суолун булуна илик, санааҕа-онооҕо баттаппыт, харахтарын уоттара өспүт, кубарыйан хаалбыт дьахталлар олус элбэхтэрин бэлиэтии көрөрүм. Ол сылдьаммын, кинилэри кытта үлэлэһэргэ быһаарыммытым.

Сыалым-соругум диэн, олох сиэрэй өҥүн эрэ көрөн олорор ийэлэргэ, сатаан олордоххо, олоххо-дьаһахха маннык сиэдэрэй кырааскалар, кэрэ, сырдык эмиэ бааллар диэн көрдөрүү. Ийэлэри киэргэтэн, сценаҕа таһаарабын. Манна саамай уустуга «ээх» дэтии, сөбүлэҥнэрин ылыы. «Суох» диэбиттэр эргэ харыыталарыгар хаалаллар. Оттон «ээх» диэбиттэр олохторо 360 кыраадыс уларыйар. «Мин» диэни билэллэр, санаалара өрө көтөҕүллэр. Ол кэнниттэн олохторо-дьаһахтара үтүө өттүгэр уларыйбытынан киирэн барар.

 

«Сырдыкка  суолу арыйыы»  бырайыак

—

 Этэргэ дылы, мээнэ киһи ылсыбат, аһыы утахха ылларбыт ийэлэри кытта үлэлиирин туһунан эмиэ истэбин.

— Оннук. Ол бырайыагым «Сырдыкка суолу арыйыы» диэн ааттаах. Аан бастаан ити бырайыагым үлэтин Эдьигээн улууһуттан саҕалаабытым. «Ээ ити дьахтар дуо?» диэн сапсыйан кэбиспит, аһыы утахха ылларбыт ийэлэри кытта үлэлээбитим. Бу үлэбэр психологтар кыттыыны ылаллар. Кэпсэтэбит, олоххо тардыһалларыгар өй-санаа, эрэл кыымын угабыт.

Үөһэ этэн аһарбытым курдук, саамай ыарахана «ээх» дэтэриҥ. Хаһан да сыанаҕа, дьон иннигэр тахсыбатах, бэйэлэрин сэнэммит, этэргэ дылы, киһинэн ааҕыммат буолбут дьону «ээх» дэтэриҥ уустуга биллэр.

 

––––––––––––––––––––––
Кистэл буолбатах, билигин саастаах дьонтон, ытык кырдьаҕастартан тэйэ туттуу баар. Оттон Клим Семенович төттөрүтүн кинилэри кытта, этэргэ дылы, үгүстүк бодьуустаһар, санааларын көтөҕөр, араас дойдулары көрдөрөр. Оттон ыччакка үтүө, сырдык, кэрэ санааны иҥэрэргэ күүстээх үлэни ыытар. Киниэхэ киһи уйулҕатын ымпыгын-чымпыгын билии-көрүү дьоҕура айылҕаттан бэриллибитин бэлиэтиэм этэ.

––––––––––––––––––––––

 

Харахтара уоттаналларын көрөр — дьол

 

— Ити бырайыактаргынан ханнык улуустарга сырыттыгыт?

— Ити бырайыактарбынан элбэх улууска сырыттым. Үөһээ Дьааҥыга, Эбээн Бытантайга, Эдьигээҥҥэ, Намҥа, £лүөхүмэҕэ, Аммаҕа, Горнайга, Үөһээ Бүлүүгэ уонна £лөөҥҥө сылдьыталаатым. Улуустар дьаһалталара биһигини кытта үлэлэһэллэр.

Биллэн турар, бастаан ийэлэр толлоллор, тэйиччи тутталлар. Күлүү диэн киһиэхэ олус наада. Бастаан көрдөөҕү кэпсээммин дэлби күллэрэбин, кинилэр итэҕэллэригэр киирэбин. Ол быыһыгар мэлдьи стресскэ сылдьар барахсаттар ытаһан да ылаллар. Кэпсэтэбит-ипсэтэбит, эн-мин дэсиһэбит. Айылҕа киһиэхэ ыллыыр, ытыыр, күлэр, ыһыытыыр-хаһыытыыр, хамсанар-имсэнэр иэйии дьүһүлгэннэрин (эмоциялары) мээнэҕэ биэрбэтэҕэ. Итилэри күүскэ туһанан, дьону депрессияттан, стресстэн таһаарабын.

Саамай долгутуулаах кэм, бырайыак түмүгэр буолар. Дэлби киэргэнэн, оҥостон баран, сыанаҕа, дьон иннигэр тахсаллар. Аймахтара, бииргэ үөрэммиттэр, бииргэ төрөөбүттэр, ыаллара, дьүөгэлэрэ, нэһилиэк дьаһалтата, дьахтар сүбэтэ бэлэх биэрэллэр. Дьахталлар сибэккигэ, бэлэххэ көмүллэллэр. Сорохтор миэбэлгэ, тэлэбиисэргэ тиийэ бэлэх оҥороллор. Сирэйдэрэ-харахтара сырдыы, чаҕылыйа түһэр. «Киһиэхэ кып-кыра, быычыкаайык наада» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Киһи эрэ долгуйар, үөрүүгүттэн көмүскэҥ уутун туттуммат түгэн үөскүүр.

Сыанаҕа түөртэ тахсаллар. Ол курдук, киэһээҥҥи былааччыйаны, дьыалабыай көстүүмү, саха таҥаһын кэтэн. Төрдүс тахсыыларыгар ыллыыллар. Үчүгэйэ диэн, биэчэргэ саала иһэ тобус-толору көрөөччү буолар. Кылгас кэм иһигэр санааҕа баттаппыт дьахталларым харахтара уоттаналларын, имнэрэ кэйэллэрин көрөр — дьол.

 

«Күлээн күлэн» бырайыак

 

— Клим Семенович, «Күлээн күлэн» диэн эмиэ бэртээхэй бырайыактааххын. Ааҕааччыларга ити ыытар үлэҕин кытта кылгастык билиһиннэриэҥ дуо?

— «Күлээн күлэн» биэчэри ыыппытым эмиэ балайда буолла. Бу эмиэ санааны көтөҕүүгэ, стреһи уһулууга ананар биэчэр. Чаастатык ыытарга кыһаллабын. Дьон итиннэ наадыйарын билэбин. Манна олох ыараханыгар (чугас дьоннорун сүтэрбит) оҕустарбыт, кынаттара сарбыллыбыт дьон сылдьан, кынаттанан, көхсүлэриттэн сүгэһэрдэрин устан барааччылар.

Үөһэ этэн аһарбытым курдук, күллэрэбин, ыһыытатыбын-хаһыытатабын, хамсаннарабын-имсэннэрэбин, аһатабын. Наһаа чэпчээн, сирэйдэрэ-харахтара сырдаан тарҕаһааччылар.

 

Сыалым-соругум диэн, олох сиэрэй өҥүн эрэ көрөн олорор ийэлэргэ, сатаан олордоххо, олоххо-дьаһахха маннык сиэдэрэй кырааскалар, кэрэ, сырдык эмиэ бааллар диэн көрдөрүү.

 

«Клим   Федоровтыын сынньалаҥ» бырайыак

 

— Саастаах дьону араас дойдуларынан сырытыннараргын, сынньатаргын билэбин…

— «Клим Федоровтыын сынньалаҥ» диэн бырайыактаахпын. Саастаах дьонтон бөлөх хомуйаммын араас дойдуларга илдьэ сылдьабын. Ол курдук, Вьетнамҥа, Турцияҕа, Дубайга, Японияҕа, Казахстаҥҥа, Кавказ куораттарынан илдьэ сылдьыталаабытым. Итиннэ балайда уопутурдум.

Москваҕа Алла Пугачева кэнсиэригэр эмиэ сылдьаммыт, телевидение, Куйаар ситимин бараабыппыт (күлэр). Бу кыһын Максим Галкин кэнсиэригэр бараары тэринэ сылдьабыт.

Маны таһынан Турцияҕа уонна Америкаҕа барыахпыт. Саҥа дьылы көрсө муоралаах дойдуга эмиэ айаҥҥа турунуохпут. Ити күүтүүлээх бырааһынньыгы кэтэспэт, дьиэ кэргэнэ суох соҕотох дьон баалларын учуоттаан, тустаах бырайыагы толкуйдаатым.

Аны ити сырыыларбын Куйаар ситимигэр быһа эфиргэ тахсаммын көрдөрөбүн. Инстаграмҥа подписчиктарым олус элбэхтэр. Кыайан айаннаабат, балыыһаҕа, дьиэҕэ сытар, олорор дьон эмиэ бааллар. Кинилэри сэргэхситэр сыалтан итинник быһа биэриилэри оҥоробун. Эфиргэ тахсарбын кэтэһэллэр аҕай.

Итини таһынан дойдубар да сылдьаммын мэлдьи инстаграмынан быһа эфирдэргэ тахсабын. Онно өр сыллар усталара айылҕаттан айдарыылаах эдьиий туттар киһибиттэн Наталья Дмитриевна Ивановаттан иҥэриммит билиибин-көрүүбүн үллэстэбин, сүбэ-ама биэрэбин.

Ютуб ханаалга «Клим ТВ» диэн ханааллаахпын. Онно тус олоҕум туһунан кэпсиибин, онтон сиэттэрэн, сүбэ-ама биэрэбин. £рөспүүбүлүкэҕэ биллэр-көстөр дьону, эстрада сулустарын ыалдьыттатабын. «Ил Түмэн» хаһыат ааҕааччылара ол ханаалга подпискаланан, биэриилэрбин көрүөххүтүн сөп.

 

«Ыллыыр   Мыраан» бырайыак

 

— Клим Семенович, сайын уонна күһүн ахсын оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо үлэлэтэр «Ыллыыр Мыраан» лааҕырдарын туһунан кэпсии түспэккин ээ.

— Биллэрин курдук, билигин аныгы технологияр аһара сайданнар виртуальнай эйгэҕэ киирэн хаалбыт оҕо элбэх. Кырачаан киһи итиннэ наһаа түргэнник ылларар. Оҕолору кытта кыайан кэпсэппэт, алтыспат буолан, бэйэтигэр бүгэн хаалар. Ити тустаахтарга улахан кыһалҕанан буолар.

Биһиги лааҕырбытыгар араас оҕо кэлэр. Кыбыстанньаҥ, дьиэҕэ күнү быһа комьютерга олорор, о.д.а. «Тыл — ох» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Тыл күүһүнэн лааҕыр иитиллээччилэрин сиэргэ-майгыга иитэбит-үөрэтэбит. Оҕо чугас дьонун истибэт, ылыммат. Атын дьон этэрин түргэнник ылынар.

Лааҕырга күн ахсын ыры­аһыттар, биллэр дьон кэлэннэр ыалдьыттыыллар, оҕолору кытта кэпсэттэллэр-ипсэтэллэр, ыллыыллар-туойаллар. Артыыс кэллэ эрэ оҕолор, бары ойон туран көрсөллөр. Кини олордоҕуна эрэ олороллор. Артыыс кэпсээн, ыллаан бүтэн баран, тахсарыгар, кини иннинэ дьиэттэн ким да тахсыбат. Автограф ылыытыгар ким да анньыспат, бары уочаракка турунан кэбиһэллэр. Эстрада сулустара оҕолорбут бэрээдэктэриттэн наһаа соһуйаллар, үөрэллэр. Артыыстары көрө-көрөлөр оҕолор сырдыкка, кэрэҕэ тардыһыылара улаатар.

Стас Федоров диэн иитээччи уоллаахпын, олох айылҕаттан педагог талааннаах. Кинини оҕолор наһаа сөбүлүүллэр. Үлэһиттэрбин Үрдүкү Айыылар бэйэлэрэ ыыталлар. Ханна да биллэрии эҥин таһаарбаппын. Үчүгэй баҕайытык бэйэлэрэ көстөн кэлэллэр. Миэхэ туох эрэ Үрдүкү Күүс көмөлөһөр. Улаханнык саҥарбаппын (күлэр).

«Ыллыыр Мырааҥҥа» сылдьыбыт оҕолор төрөппүккэ сыһыаннара үчүгэй өттүгэр уларыйар, бэрээдэктэрэ тупсар, актыбыыс, кыбыстыбакка сыанаҕа тахсар буолаллар. Миэхэ наһаа элбэх төрөппүт «эһиги оҕоҕут маны ситистэ, эһиги оҕоҕут маннык буолла, эһиги оҕоҕут барыга бары кыттар буолла» диэн суруйаллар. Биһиги үлэбит үтүө түмүгэ ити буолар.

Оҕолор уон күн иһигэр тосту уларыйаллар. Ыллыы-туойа, күлэ-үөрэ, үҥкүүлүү сылдьар буолан, дьиэлэригэр төннөллөр. Хас сыл ахсын лааҕырга кэлэр оҕолорбут олус элбэхтэр.

 

Айылҕа киһиэхэ ыллыыр, ытыыр, күлэр, ыһыытыыр-хаһыытыыр, хамсанар-имсэнэр иэйии дьүһүлгэннэрин (эмоциялары) мээнэҕэ биэрбэтэҕэ. Итилэри күүскэ туһанан, дьону депрессияттан, стресстэн таһаарабын.

 

Тыыннаах  холобур

 

Клим Федоров биирдэ араа­дьыйаҕа быһа эфиринэн интервью биэрбитэ. Биэрии кэнниттэн биир ытык кырдьаҕас киниэхэ төлөпүөннээбитэ. «Клим Федоров дорообо. Бу Уус-Алдан Дүпсүнүттэн эрийэбин. Биэриини олус сэргээн иһиттим. Оруобуна мин сиэним курдук оҕолор тустарынан кэпсээтиҥ дии. Сиэним туохха да кыттыбат. Үөрэх бүттэ да эбээлээх, эһээтигэр кэлэр. Оскуолаҕа оҕолор «оҕонньор» диэн үөҕэллэр. Оҕобун көрө-көрөбүн, инникитин саныыбын уонна итинник муҥкук буола хаалан хаалыа диэммин наһаа долгуйабын», — диэн кырдьаҕас кэпсээбит.

Уол сайын «Ыллыыр Мыраан» лааҕырга тиийэн кэлбит. Бөдөҥ уҥуохтаах, мааны быһыылаах-таһаалаах эрээри, киһи сирэйин-хараҕын таба көрбөтө, умса тутта сылдьара үһү. Икки күн саҥата-иҥэтэ суох сылдьыбыт. Үһүс күн уоллара «Паапа Клим ыллыахпын баҕардым» диэн турбут. Аны наһаа үчүгэйдик саҥарар-иҥэрэр эбит. Кэнсиэрдэри салайааччы кини буолбут.

Били мэлдьи эбээлээх, эһээтиттэн арахсыбат уол балаҕан ыйын 1 күнүгэр оскуола аһыллыытын салайан ыыппыт, өссө ыллаабыт. Үөрэнээччилэр, учууталлар, ол тэрээһиҥҥэ сылдьыбыт дьон олус соһуйбуттар. Ол сыл «Полярная звезда» куонкурска кыттан, лауреат, кэнсиэри салайан ыытарыгар Гран-при буолбут. Ити ситиһиилэринэн уолу Европаҕа ыыппыттар.

Уолчаан саас Дьокуускайга Дүпсүн нэһилиэгин күннэрин кэнсиэрин өссө салайан ыыппыт.

— Билигин бу уол, «Ыллыыр Мыраан» лааҕыр иитиллээччитэ Саха театрын артыыһа. Маннык холобур элбэх. £ссө биир иитиллээчибитинэн «Сноу войс» бөлөх ырыаһыта Эрхан Попов буолар, — диэн кэпсиир Клим Федоров.

 

Киһи өрө тахсарыгар, дьиҥэ, кып-кыра, быычыкаайык наада. Хомойуох иһин, ол үгүстүк кыаллыбата баар суол. Онон Клим Федоров бырайыактарын өрө тутуохха эрэ наадалаах.

 

 

 

Улахан дьон лааҕырдара

 

— Оҕолор лааҕырдарын туһунан сиһилии кэпсээтиҥ. Аны улахан дьон лааҕырдарын туһунан ааҕааччыларга билиһиннэр эрэ.

— Билигин киһи үксэ ипотекалаах, кредиттээх. Дьон күнү быһа иккилии, үстүү үлэҕэ үлэлииллэр. Кырдьаҕастар барахсаттар күнү быһа түөрт эркиҥҥэ хаайтаран олороллоро баар суол. Ол хамсаммакка олороллоруттан доруобуйалара мөлтүүр, дэлби ыарытайаллар. Кинилэри сэргэхситэр сыалтан улахан дьон лааҕырын үлэлэтэргэ быһаарыммытым.

Хааннарын баттааһыннара үрдүк, сүһүөхтэрэ ыалдьаннар нэһиилэ хааман кэлбит дьонум, мыраан үрдүгэр таах тахсар буолан, тосту уларыйан бараллар. Мыраан үрдүгэр туралларын видеоҕа уһуламмын оҕолоругар ыытааччыбын. Ийэлэр: «Оҕолоор, көрүҥ мыраан үрдүгэр турабын. Манна кэлэн бараммын тугум да ыалдьыбат буолла», — диэн этэллэр. Ытык кырдьаҕастар наһаа сыталларыттан, олороллоруттан, туохтара барыта ыалдьар.

Лааҕырга күн ахсын зарядка оҥотторобут. Сатаан тыынарга үөрэнэллэр. Ыллатабыт, үҥкүүлэтэбит, биллэр дьону кытта көрүһүннэрэбит. Ол быыһыгар лотолаан да ылаллар. Бассейҥа, кэрэ-бэлиэ миэстэлэргэ  сырытыннарабыт. Сынньалаҥ пааркатыгар кэнсиэрдииллэр. Чугас дьонноро кинилэри сибэккинэн көмөн кэбиһэллэр. Онтон сирэйдэрэ-харахтара күн курдук сырдыылларын көрөн, киһи долгуйар, астынар. Үөлээннээхтэрин кытта кэпсэтэн-ипсэтэн, дуоһуйа сынньанан, доруобуйалара көнөн, дьиэлэригэр төннөллөр.

Манна биир холобуру аҕалыахпын баҕарабын, Бииргэ төрөөбүт убайым Кэбээйиттэн сүрэҕэ ыалдьан, Дьокуускайга көрдөрүнэ кэлбитэ. Кини балыыһалары кэрийбэккэ, «Ыллыыр Мыраан» лааҕырга сылдьан, үөрэн-көтөн, этэргэ дылы, химията суох доруобуйата көнөн, дойдутугар төнүннэ.

Олох диэн олох. Киһи олоҕор араас түгэн буолуон сөп. Итини этэн туран, чугас дьоннорун сүтэрбит, кэргэннэриттэн арахсыбыт, олоххо тардыспат буолбут, ытыы сылдьар дьону быыһыыбын, санааларын өрө көтөҕөбүн, олоххо иккистээн эргилиннэрэбин. Итинник дьон лааҕырга кэлэн бараннар биир эрэ күн ытыыллар. Сарсыҥҥытыттан ыла кэпсэтии-ипсэтии, үөрүү-көтүү буолаллар. Онус күнүгэр ыллыы-туойа сылдьар буолан, дьиэлэригэр төннөллөр.

Балаҕан ыйын 1 күнүттэн уонна балаҕан ыйын 11 күнүттэн улахан дьон уоннуу күннээх лааҕырдара үлэлиэҕэ. Онно өрөспүүбүлүкэ хайа баҕарар муннугуттан, төһө баҕарар саастаах дьон кэлэн сынньаныаххытын сөптөөх.

Мин бырайыактарбан наадыйыы өссө улаатыаҕа диэн сылыктыыбын. Ону олохпут-дьаһахпыт ырылыччы көрдөрөр.

— Клим Семенович, сиһилии кэпсээниҥ иһин махтанабын.

 

Людмила Ноговицына