1033
31 марта 2017 в 15:10
Дьахтар оруола үрдүөҕэ!
Ил Түмэн иһинэн үлэлиир парламентарий-дьахталлар уопсастыбаннай-политическай кулууптара СӨ муниципальнай тэриллииллэрин бэрэстэбиитэллээх уорганнарын дьокутааттарын I сийиэһин делегаттара кыттыылаах «төгүрүк остуолу» тэрийэн ыытта.
Мунньах сүрүн тиэмэтинэн «2017-2022 сс. дьахталлар интэриэстэригэр Национальнай стратегияны олоххо киллэрии» докумуону дьүүллэһии буолла. Санатар эбит буоллахха, тустаах докумуоҥҥа дойду премьер-миниистирэ Дмитрий Медведев быйыл Аан дойду дьахталларын күнүгэр илии баттаабыта. Онон билигин Россия бары регионнарыгар бу сибиэһэй докумуону дьүүллэһии бара турар.
«Төгүрүк остуол» саҕаланыытыгар 16 сыл устата Үөһээ Бүлүү улууһун Тамалакаан нэһилиэгин салайбыт, муударай, уопуттаах дьокутаат Зоя Ивановна Федороваҕа ытыктабыл бэлиэтин биллэрэн сибэкки дьөрбөтүн туттардылар.
Дьиэ кэргэҥҥэ, уопсастыбаҕа даҕаны дьахтар киһи оруола улахана мөккүһүллүбэт. Ол да иһин өссө сэбиэскэй былаас саҕаттан дьахтар оруолун үрдэтиигэ араас көрүҥнээх үлэ күн бүгүҥҥэ диэри салҕанар. Судаарыстыбаннай статистика федеральнай сулууспатын дааннайдарынан, 2016 сыл саҥатыгар дойду үрдүнэн 146,5 мөл. киһи олороруттан, дьахтар ахсаана – 78,6 мөл. Бу нэһилиэнньэ улахан аҥаара. Оттон сийиэскэ уопсайа 521 делегат баарыттан, дьахтара – 219.
«2017-2022 сс. дьахталлар интэриэстэригэр Национальнай стратегияны олоххо киллэрии» докумуон чэрчитинэн, Россияҕа урбааҥҥа уонна судаарыстыбаннай сулууспаҕа дьахталлар ахсааннарын элбэтиигэ табыгастаах усулуобуйалар олохтонуохтара, итиэннэ эр дьон уонна дьахталлар хамнастара араастаһыытын сарбыйыыга дьаһаллар ылыллыахтара. Итини таһынан стратегия дьахталларга хабыр сыһыан түбэлтэлэрин аҕыйатыыга, медицина көмөтүн хаачыстыбатын үрдэтиигэ уонна аборт ахсаанын аччатыыга туһуланар. Стратегия олоххо киириитэ икки түһүмэҕинэн ааһыаҕа. Ол курдук, 2017-2018 сс., маҥнайгы түһүмэххэ, стратегияны олоххо киллэрии, итиэннэ дьахталлар интэриэстэригэр иһитиннэрэр-ырытар, судаарыстыбаннай политиканы сокуонунан уонна каадырынан хааччыйыы механизмнара оҥоһуллуохтара. Иккис түһүмэххэ (2019-2022 сс.) политикаҕа, экономикаҕа уонна олох социальнай, культурнай эйгэлэригэр дьахталлар балаһыанньаларын тупсарыыга дьаһаллары олоххо киллэрии көрүллэр. Докумуоҥҥа бэлиэтэммитинэн, стратегияны олоххо киллэрии билигин үлэлиир судаарыстыбаннай бырагыраамаларынан үбүлэниэҕэ.
Ил Түмэн аҕыйах ахсааннаах норуоттар боппуруостарыгар, Арктика дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ, парламентарий-дьахталлар уопсастыбаннай-политическай кулууптарын салайааччы Елена Голомарева ити стратегияны оҥоруу идеята аан бастаан 2015 сыллаахха Санкт-Петербург куоракка ыытыллыбыт Евразиятааҕы дьахталлар форумнарыгар этиллибитин, ону дойду президенэ Владимир Путин өйҥҥбүтүн иһитиннэрдэ. Билигин Россия бары субъектара бу докумуону дьүүллэһэн, ырытыһан баран РФ бырабыыталыстыбатыгар бэйэлэрин этиилэрин киллэриэхтээхтэр.
Ил Түмэн спикерин солбуйааччыта Ольга Балабкина докумуону дьүүллэһиигэ сийиэс делегаттара кытталлара суолталааҕын бэлиэтээтэ. «Регионнар киллэрэр идеялара туох-хайа иннинэ кинилэр уратыларын көрдөрүөхтээхтэр», — диэтэ вице-спикер.
СӨ дьахталлар түмсүүлэрин Сойууһун бэрэссэдээтэлэ Анжелика Андреева өрөспүүбүлүкэҕэ дьахталлар балаһыанньаларын туһунан иһитиннэрии оҥордо. Бүтэһик дааннайдарынан, Саха сиригэр 960 тыһ. киһи олорор эбит буоллаҕына, онтон 493 тыһ. – дьахтар. Бу нэһилиэнньэ 51%.
Ил Түмэн наукаҕа, үөрэххэ, култуураҕа, сонуну киэӨник тарҕатар ситимнэргэ уонна уопсастыбаннай тэрилтэлэр дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева «Дьахтар уонна былаас: сайдыы ирдэбиллэрэ» дакылаатыгар бэлиэтээбитинэн, Саха сиригэр судаарыстыбаннай сулууспаҕа 1864, муниципальнай сулууспаҕа 2740, муниципальнай тэриллиилэр баһылыктарынан 76, Ил Түмэн дьокутаатынан 11 дьахтар үлэлиир.
М.К.Аммосов аатынан ХИФУ гуманитарнай үөрэхтээһиҥҥэ уонна корпоративнай политикаҕа проректора Надежда Зайкова наукаҕа уонна үөрэҕирии сайдыытыгар дьахтар оруолун туһунан олус сэргэх дакылааты оҥордо. Ол курдук, 1901-2014 сс. Нобелевскай бириэмийэни уопсайа 817 киһи ылбыт эбит буоллаҕына, ол иһигэр 47 - дьахтар. Байыаннай, инженернай, робототехника, астронавтика, үрдүкү энергиялар физикалара, философия уо.д.а. уустук наукаларга дьахталлар кыттыылара отой суох эбит. 2014-2016 сс. РФ судаарыстыбаннай бириэмийэтин 18 эр киһи, 12 дьахтар ылбыт. Надежда Михайловна дакылаатын «Мир нуждается в науке, науке нужны женщины» диэн Юнеско генеральнай дириэктэрэ Ирина Бокова эппит тылларынан түмүктээтэ. Кини инникитин Саха сирин дьахталларын айар кыахтарын сайыннарарга ыҥырда.
1996 сыллаахха сопхуостан арахсан туспа хаһаайыстыба быһыытынан үлэлии турар «Тумул» кооператив дириэктэрэ, МэӨэ-ХаӨалас улууһун Доллу нэһилиэгин дьокутаата Таисия Десяткина тыа хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин хамнастарын боппуруоһун көтөхтө. Кини олохторун тухары ыарахан үлэҕэ миккиллибит үлэһиттэр биэнсийэлэрэ баара-суоҕа 12-15 тыһ. солк. тэҥнэһэрин холобурдаата. Ыччат тыа хаһаайыстыбатын эйгэтигэр үлэлиэн баҕарбатын сүрүн төрүөтүнэн ити кыра кээмэйдээх хамнас, биэнсийэ боппуруоһун ыйда.
«Россия ийэлэрэ» Бүтүн Россиятааҕы общественнай хамсааһын Саха сиринээҕи салаатын бэрэссэдээтэлэ Прасковья Борисова түмсүү үлэтин-хамнаһын туһунан кэпсээтэ. Бу уопсастыбаннай хамсааһын улуустарга үлэлиир салаалара бэйэлэрин тула олоххо актыыбынай сыһыаннаах дьахталлары түмэн, тыа сирин уопсастыбаннай олоҕор бэйэлэрин кылааттарын киллэрэллэр. Итиэннэ Прасковья Борисова «Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн туһунан» диэн туспа сокуон ылыллара наадатын ыйда.
СӨ доруобуйа харыстабылыгар министиэристибэтин ыарыыны эмтиир-сэрэтэр көмө Департаменын кылаабынай акушер-гинеколога Татьяна Павлова өрөспүүбүлүкэ дьахталларын доруобуйаларын харыстааһыҥҥа табыгастаах усулуобуйалары тэрийии туругун билиһиннэрдэ. Дьокуускай куоракка былырыын күһүн аһыллыбыт дьахталларга искэн үөскээһинин эрдэттэн быһаарар «Белая Роза-Саха» медицина киинигэр 2016 сыл балаҕан ыйын 8 күнүттэн 2525 дьахтар көрдөрүммүт, ол иһигэр 191 дьахтар искэннээҕэ биллибит. Өр кэм устата ыытыллыбыт үлэ түмүгэр өрөспүүбүлүкэҕэ аборт ахсаана аҕыйаабыт.
Чурапчы улууһун Мугудай нэһилиэгин дьокутаата Наталья Попова тыа сиригэр эдэр каадырдары тардыыга бэйэлэрин уопуттарын үллэһиннэ. Ол курдук, нэһилиэк дьокутааттара 2011 сыллаахха «Мугудай кэскилэ» бырагырааманы бэлэмнээн оҥорбуттар. Манан «Тыа сирин туруктаах сайдыыта» федеральнай бырагыраамаҕа хапсан, Мугудайга саҥа оскуола, аграрнай кластер, 29 толору хааччыллыылаах олорор дьиэ тутуллубут. Сайдыы тэтимнээхтик баран, кэнники биир сыл иһигэр Мугудай нэһилиэгэр 35 эдэр ыал олохсуйа кэлбит. Кини: «Дьокутааттар нэһилиэк таһымыттан саҕалаан күүскэ үлэлиэҕиҥ, тыа сиригэр сайдыы – дьокутааттар илиилэригэр», — диэн ыҥырда.
«Төгүрүк остуол» кыттыылаахтара түмүккэ Саха сирин дьахталларын доруобуйаларын, дьарыктаах буолууларын боппуруоһугар судаарыстыбаннай былаас уорганнара, олохтоох салайыныы уорганнара ордук улахан болҕомтону уураллара наадатын бэлиэтээтилэр. Итини таһынан Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр 2017-2022 сс. дьахталлар интэриэстэригэр Национальнай стратегия Концепциятын СӨ Бырабыыталыстыбата оҥороругар уонна бигэргэтэригэр сүбэлээтилэр.
Саха дьахтара аныгы кэмҥэ үөрэх, билии ылынан, салайар үлэ, урбаан эйгэлэригэр эр дьону кытта тэҥҥэ үлэлиир, ол да буоллар, кини өбүгэбит олоҕу түстүүр сүрүн түбүгүн биири да энчирэппэккэ илдьэ сылдьар...
