Экологтар сийиэстэрэ: Кэм-кэрдии сокуоннары уларытар

Тэрээһини Ил Түмэн сир сыһыаннаһыыларыгар, айылҕа ресурсаларыгар уонна экологияҕа сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев салайан ыытта. Ил Түмэн дьокутааттара Анатолий Добрянцев, Ольга Балабкина, Виктор Губарев, Алексей Еремеев, Елена Голомарева уонна да атыттар кытыннылар.

Кэлиҥҥи сылларга өрөспүүбүлүкэҕэ бырамыысыланнас сайдан, тулалыыр эйгэни харыстааһын боппуруоһугар саҥалыы сыһыан ирдэнэрэ уолдьаста. Владимир Прокопьев тулалыыр эйгэни харыстааһыны сокуонунан салайыыга туох уларыйыылар киирбиттэрин туһунан билиһиннэрдэ. Ил Түмэн «Экологияны уопсастыбанньыктар хонтуруоллааһыннарын туһунан» сокуон ылыммытын иһитиннэрдэ.

Кини Ил Түмэн сир сыһыаннаһыыларыгар, айылҕа ресурсаларыгар уонна экологияҕа сис кэмитиэтэ кыһалҕалаах боппуруостары бэлиэтиир «төгүрүк остуоллары», ырытыһар кэпсэтиилэри тэрийбитин туһунан эттэ. Холобур, былырыын Ньурбаҕа көһө сылдьар парламент иситиилэригэр «АЛРОСА» салалтата иһитиннэрии оҥорбута. Ил Түмэн бу курдук бөдөҥ бырамыысыланнас хампаанньаларыгар тахсан, иһитиннэрии оҥорон, сир баайын туһанааччылар олохтоохтор иннилэригэр социальнай уонна экологическай эппиэтинэстээхтэрин санатар уонна баар кыһалҕалары быһаарар. Ол курдук, «Сир баайын туһунан» РФ сокуонугар уларытыыны киллэриэн сөп, Саха сирин парламентарийдара бэлэмнээбит сир баайын туһанааччылар социальнай уонна экологическай эппиэтинэстэрин туһунан  сокуон барыла Госдума көрүүтүгэр киирэн сытар.

Салгыы сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Ил Түмэн өрөспүүбүлүкэ учуонайдарын кытары сомоҕолоһон, ирбэт тоҥу харыстааһын кыһалҕатыгар киирсэн үлэлэһэн эрэллэрин кэпсээтэ. Киэҥ ыҥырыылаах парламент истиилэрин тэрийэн, кэккэ быһаарыылары ылыммыттар. Бырамыысыланнас үлэтин тобохторун суох гыныы, сыбаалкалары тэрийии боппуруоһун эмиэ көрбүттэр. Кэлиҥҥи кэмҥэ мамонт муоһун көрдөөһүн үчүгэйдик хонтуруолламмата билиннэ. Ол инниттэн билигин Ил Түмэн иннигэр мамонт муоһун көрдөөн булууну сокуонунан хонтуруоллуур наадатын Владимир Прокопьев ыйда.

Ил Түмэн сис кэмитиэтэ маны таһынан ураты харыстанар сирдэр тустарынан сокуон барылын көҕүлээбитин, нэһилиэнньэни иһэр уунан хааччыйыы боппуруоһа сытыытык турарын иһитиннэрдэ.

Прокопьев дакылаатын түмүгэр тоҕоостоох кэмҥэ спикер Александр Жирков көҕүлээһининэн Саха Јрөспүүбүлүкэтин Экологическай доктрината ылыныллыбытын туһунан эттэ. «Тулалыыр эйгэни харыстааһыҥҥа уонна экологияҕа сыһыан саҥардыллар кэмэ кэлбитэ биллэр. Экологическай доктрина тулалыыр эйгэни харыстааһын уонна экономика интэриэстэрэ сөптөөхтүк дьүөрэлэһэллэрин хонтуруоллуур докумуонунан буолуоҕа. Дойдуга буолар социальнай, экономическай реформалары кытта ситимнээх айылҕа харыстабылын сокуоннарын тиһигэ оҥоһуллуохтаах. Тулалыыр эйгэни кытта сыһыаннаах ханнык баҕарар үлэҕэ айылҕаны харыстааһын бастакы соругунан туруохтаах. Ол иһин бэһис ыҥырыы түмүктэниэр диэри Саха Јрөспүүбүлүкэтин Экологическай кодексын ылынар соруктаахпыт», — диэтэ.

Ил Түмэн спикерин солбуйааччы Ольга Балабкина Уһук Илин регионнарын сайыннарыы үлэтэ бара турар кэмигэр, 2001 сыллаахха ылыллыбыт «Тулалыыр эйгэни харыстааһын туһунан» федеральнай сокуон тутаҕын, ол иһин экологическай сокуоннары  кытта Уһук илиҥҥи регионнары сайыннарыы үлэтин сөп түбэһиннэрэн тэрийэр наадатын бэлиэтээтэ.

«Тулалыыр эйгэни харыстааһын – аҕыйах киһи сомоҕолоһон оҥорор үтүө дьулуурунан буолбакка, хас биирдии киһи идэтинэн буолуохтаах», — диэтэ ХИФУ научнай үлэһитэ Яков Вольперт. Кини сир баайын хостооһун нөҥүө өрөспүүбүлүкэ территорията туһаныллар эрэ аакка сылдьарын ыйда. «Сирбитин сокуонунан эрэ харыстыыр кыахтаахпыт, сокуоннарга олоҕуран сир баайын хостуур хампаанньалары кытары үлэлэһэр кэммит кэллэ. Билигин үлэлиир «Тулалыыр эйгэни харыстааһын туһунан» федеральнай сокуоҥҥа баар терминнэр эргэрдилэр», — диэн бэлиэтээтэ.

Кэпсэтиигэ уопсастыбанньыктар көхтөөхтүк кытыннылар. Иван Степанов, Никита Архипов, Прасковья Макарова, Сулустаана Мыраан, Юрий Пахомов бырамыысыланнас тобохторо, сыбаалка, ирбэт тоҥу харыстааһын, экологическай эппиэтинэс, мамонт муоһунан эргинии, иһэр уу хаачыстыбатын боппуруостарыгар санааларын этиннилэр.