Пенсия ситимэ: уларыйыы сыыйа киирэр

Индексация оҥоһуллар

Кини быһаарбытынан, сокуонунан пенсия кээмэйэ сылга иккитэ индексацияланар: олунньуга — страховой пенсия, муус устарга – социальнай пенсия. Ол курдук, олунньуга 4% үрдээн, страховой пенсия орто кээмэйэ 18479 солк. буолбут. Социальнай пенсия эмиэ 4% үрдэтиллэн, 11051 солк. тиийбит.  2016 сыллаахха «Страховой пенсиялар туһунан» РФ сокуонугар уларытыы киллэрэннэр, олунньуга страховой пенсия үлэлээбэт эрэ пенсионердарга үрдэтиллибит. Ол эрээри, үлэлиир дьон страховой усунуос төлүүллэрин иһин,  пенсияларын кээмэйэ сылын ахсын атырдьах ыйыгар хаттаан ааҕыллан, үрдэтиллэр. Быйыл бу хаттаан ааҕыы саҥалыы ньыманан оҥоһуллуоҕа – баалынан ааҕыы систиэмэтинэн. Баалынан ааҕыы диэн хайдах өйдөнөрүй?

Былырыыҥҥы инфляция кээмэйигэр ырааҕынан тиийбэт индексация оҥоһуллан, 2017 сыл саҕаланыыта үлэлиир да, үлэлээбэт да пенсионердарга 5 тыһ. солк. кээмэйдээх биир кэмнээх үп төлөммүт.

Ким элбэх бааллаах, үрдүк пенсиялаах?

Страховой пенсия кээмэйэ баалынан ааҕыллар буолла. Ол аата хайдах? Судаарыстыба бэйэтэ баал хас суумаҕа тэҥнэһэрин быһаарар. 2016 с. биир баал 74,27 солк. тэҥнэспит. Сыл устата үлэлиир киһи судаарыстыба олохтообут ахсаанынан баал мунньар кыахтаах. Холобур, 2016 сылга муҥутуур элбээбитэ 7,83 баал мунньуллар. Сылын ахсын бу көрдөрүү улаатыаҕа.

Оттон үрдэтиллэр коэффициент диэн тугуй? Бу коэффициент үлэлиир киһи пенсияҕа тахсар сааһыгар пенсияҕа тахсыбатаҕына эрэ улаатар. Ол кэмин кыччаабыта биир сыл, уһаабыта 10 сыл уһатыан сөп. Төһөнөн уһуннук пенсияҕа тахсыбакка сылдьар да, оччонон коэффициена үрдүүр уонна пенсия олохтоммут төлөбүрүн кээмэйэ улаатар, ону кытта пенсионнай баал суумата эмиэ улаатар.

Пенсия олохтоммут төлөбүрэ (фиксированная выплата) 2016 сылга 4558,93 солк тэҥнэспит. Бу суума пенсия ылааччыларга барыларыгар тэҥ.

2016 сылтан пенсияҕа тахсарга ирдэнэр саамай кыра ыстаас 7 сылынан быһыллыбыт, ону кытта пенсияҕа тахсааччы 9 бааллаах эрэ буоллаҕына, киниэхэ страховой пенсия ананар. Инникини өҥөйөн көрөр буоллахха, 2025 сылга пенсияҕа тахсааччы кыччаабыта 30 бааллаах буоллаҕына эрэ пенсияҕа тахсар кыахтанар.

Инфографика.

2016 сылга пенсия анаммыт:

12322 киһи саастарын туолан,

1271 киһи инбэлиит буоланнар,

2116 иитэр киһилэрин сүтэрэн

Ийэ хапытаалын кээмэйэ – 453 026 солк.

2016 сылга:

5795 дьиэ кэргэн олорор усулуобуйаларын тупсарбыт;

643 дьиэ кэргэн оҕолорун үөрэхтэрин төлөбүрүгэр ыыппыт;

5 киһи мунньуллар пенсиятыгар ыыппыт.

РАМКА. Пенсионнай фонда Саха сиринээҕи салаата 2016 сылга уопсайа 58 млрд. солк. төлөөбүт:

50 млрд. солк. – страховой пенсияҕа;

3,8 млрд. солк. — судаарыстыбаннай пенсияҕа;

2,7 млрд. солк. – ийэ хапытаалыгар;

1,2 млрд. солк. – ыйын аайы төлөнөр социальнай харчыга (ЕДВ);

480 мөл. солк. — үлэлээбэт пенсионердар айаннарыгар;

2016 сылга страховой усунуоһунан 42 млрд. солк. киирбит.

Пенсия мунньуллар чааһын дьылҕата

Пенсия мунньуллар чааһын судаарыстыба боппотоҕо. Билиҥҥи туругунан дьон бу мунньуллубут уонна салгыы мунньуллуохтаах үбүн ханнык салааҕа эрэнэн туттарарын бэйэтэ быһаарар. Судаарыстыбаннайа суох пенсионнай фондаларга (НПФ), чааһынай салайар хампаанньаларга эбэтэр судаарыстыбаннай пенсионнай фондаҕа. Судаарыстыбаннайа суох пенсионнай фондалар үлэлэрин кытаанахтык бэрэбиэркэлээбиттэрин түмүгэр, билигин 44 фонда салгыы үлэлииригэр лицензиялаах. Онон дьон фондалар уонна чааһынай салайар хампаанньалар үбү эргитэр дьоҕурдарын Интернет нөҥүө кэтээн көрөн, ырытан, харчыларын кимиэхэ эрэнэллэрин бэйэлэрэ быһаарыах тустаахтар.

Уочарат диэн тыл умнулунна

Аҕыйах сыллааҕыта эрэ ханнык эмэ судаарыстыбаннай тэрилтэттэн ыспыраапка ылаары, докумуон оҥортороору, нолуок төлөөрү уонна да атын өҥөлөрүнэн туһанаары «тыыннаахтык» уочараттаан, аан таһыгар оргулланан турааччыбыт. Онтон биһиги олохпутугар «электроннай уочарат» диэн термин киирэн, уһун-синньигэс уочараттарга туран атахпытын сылаппакка,  өҥөлөрү инфомат биэрэр толуонунан, ылар буолбуппут. Билигин сайдыы өссө үрдүк таһымҥа тахсан, дьон дьиэлэригэр олорон Интернетинэн аналлаах сайтка киирэн, тустаах специалистарга уочаракка суруйтарар буоллулар.

РФ Пенсионнай фондатын Саха сиринээҕи салаатын клиеннэри кытта үлэлиир сулууспатыгар элбэх дьон сылдьар. Нэһилиэнньэ сулууспа өҥөлөрүнэн бириэмэтин бараабакка, уһун-унньуктаах уочаракка туран сылайбакка, туһаннын диэн, Пенсионнай фонд сайтын  нөҥүө иһитиннэриини билсэр уонна специалиска суруйтарар усулуобуйа оҥоһуллубут. Пенсионер даҕаны, үлэлии сылдьар киһи да регистрацияланан, сайт өҥөлөрүнэн туһанар кыахтаах. Пенсионер сайт нөҥүө, үөһэ этиллибитин курдук, специалиска суруйтарыан,  анал баска киирэн, долгутар ыйытыыларын биэриэн уонна да атын бэйэтигэр туһалааҕы билиэн-көрүөн сөп. Оттон үлэлии сылдьар киһи бэйэтин тус анал учуотун кэтиир кыахтаах. Улэ биэрээччитэ төһө страховой усунуос ыыта олорорун, пенсиятын мунньуллар чааһа ханна баарын, төһө буолбутун уонна да атыны.

Ааҕааччыбыт ыйытар

Мин пенсионербын, аутсорсинынан үлэлиибин, туох да социальнай чэпчэтиинэн туһаммаппын, хамнаһым быыкаайык. Сайын сынньана барыахпын баҕарабын. Мин үлэлээбэт пенсионер быһыытынан айаммын төлөтүөхпүн сөп дуо?

– Ханнык баҕарар көрүҥнээх үлэҕэ киирэр киһи үлэ дуогабарын түһэрсэр. Ол дуогабарынан үлэ биэрээччи пенсионнай фондаҕа страховой усунуос төлүүр. Онон эн үлэлээбэт пенсионердар категорияларыгар киирсибэккин. Ол курдук, пенсионер икки сылга биирдэ босхо айанныыр чэпчэтиинэн туһанарыгар сынньалаҥын кэмигэр, айаннаабыт күнүгэр уонна айанын төлөтөр туһунан сайабылыанньа суруйарыгар үлэлээбэт буолуохтаах. Оннооҕор биир кэмнээх үлэҕэ дуогабар түһэрсэн үлэлээн, хамнаһыттан нолуок тутуллубут, страховой усунуос төлөммүт буоллаҕына, пенсионер ол кэмҥэ үлэлээҕинэн ааҕыллар уонна ол үлэлээбит болдьоҕор босхо айанынан туһаммат.