Түүлээххэ – Билии күнүгэр

Александр Николаевич Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин уонна тус бэйэтин аатыттан маҥнайгы кылааска киирэр оҕолору, оскуола үөрэнээччилэрин, учууталлары, төрөппүттэри үөрэх саҥа дьыла саҕаламмытынан эҕэрдэлээтэ.
— Балаҕан ыйын 1 күнэ хас биирдиибитигэр ураты долгутуулаах, бэлиэ күн. Ол биһиги оҕо сааспыт, оскуолатааҕы, устудьуон сылларбытын, доҕотторбутун, учууталларбытын санатар, бииргэ түмэр умнуллубат кэрэ, үтүө өйдөбүл. Күн бэҕэһээ курдук өйдүүбүн — 1963 сыллаахха маҥнайгы кылааска үөрэнэ киирбит күммүн, аан бастаан Саха АССР үтүөлээх учуутала Федот Егорович Винокуровтан «5» сыананы ылан үөрбүппүн.
Быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ маҥнайгы кылааска 15 тыһ. тахса оҕо үөрэнэ киирэр. Бу урукку сыллардааҕар куһаҕана суох көрдөрүү. Эһиэхэ, Түүлээххэ, 10 оҕо оскуола боруогун атыллаабытын сэргээтим. Сорох улахан бөһүөлэктэргэ 9-туу оҕо киирбит.
Биһиги өрөспүүбүлүкэҕэ ылыммыт суолбутун ыһыктыбаппыт, хас биирдии олорор түөлбэни харыстаан олорорго, үөрэнэргэ, үлэлииргэ сөптөөх усулуобуйаны тэрийэбит. Түүлээххэ билигин 50 миэстэлээх оҕо саада тутулла турар, эһиил үлэҕэ киириэ±э. Оскуолаҕыт ис туруга өссө тупсарыгар үлэлэһиэхпит, дьаһал ылыахпыт.
Үөрэх тиһигэр, ис хоһоонугар, методикатыгар балайда элбэх уларыйыы киирэр. Россияҕа Үөрэх саҥа миниистирэ ананна, салгыы өссө туох уларыйыы барара биллибэт. Ол эрээри, ханнык да уларыйыы барбытын үрдүнэн, үөрэх туох-ханнык иннинэ учууталтан, кини оҕолорго, үлэтигэр сыһыаныттан быһаччы тутулуктаах. Онон эһиэхэ, учууталларга, хас биирдиигитигэр ситиһиилээх үлэни баҕарабын. Түүлээх нэһилиэгин дьонугар-сэргэтигэр истиҥ эҕэрдэбин тиэрдэбин, кытаатыҥ, үлэҕит-хамнаскыт тахсыылаах буоллун, — диэн баҕа санаатын этэн туран, Александр Николаевич маҥнайгы кылаас оҕолоругар өйдөбүнньүк бэлэхтэри туттарда.
Александр Жирков Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэхтээһинин сайдыытыгар үтүөлэрин иһин Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бочуотунай грамотатынан оскуола дириэктэрин үөрэх чааһыгар солбуйааччы Лилия Неустроеваны, үөрэх эйгэтигэр өр сыллаах кыһамньылаах үлэтин иһин Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Махтал суругунан оскуола дириэктэрин иитэр үлэҕэ солбуйааччы Любовь Винокурованы наҕараадалаата.
Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ кыттыбыт Уус Алдан баһылыга Алексей Федотов улуус үөрэнээччилэрэ быйылгы сайыны туһалаахтык атаарбыттарын, ситиһиилэммиттэрин киэн тутта кэпсээтэ. «Азия оҕолоро» VI оонньууларга Саха сирин чиэһин улуустан 28 эдэр спортсмен көмүскээбит, бу Дьокуускай куорат хамаандатын кэнниттэн иккис улахан көрдөрүү. Оҕолор норуоттар икки ардыларынааҕы түһүлгэттэн өрөспүүбүлүкэҕэ 13 мэтээли: 4 кыһыл көмүһү, 3 үрүҥ көмүһү, 6 боруонсаны аҕалбыттар. “Азия оҕолоро” култуурунай тэрээһиннэригэр улуустан 7 коллектив – 150 оҕо уонна 150 волонтер кыттыбыт.
Улуус баһылыга бэлиэ­тээбитинэн, улууска билиҥҥитэ 13 объект тутулларыттан, 9-һа оскуола дьиэтэ, Балаҕаннаахха, Өспөххө, Баатаҕайга оҕо саадтара, Бороҕоҥҥо 240 миэстэлээх оҕо саада тутуллаллар. Кирисииһи аахсыбакка, улууска тутуу тэтимнээхтик ыытылларыгар улуус олохтоохторо өрөспүү­бүлүкэ салалтатыгар, Ил Дархан Егор Борисовка, улуус депутатыгар Александр Жирковка махтаналлар.
Улуус үөрэҕин управлениетын салайааччыта Ирина Тарская улууска 36 оскуола баарыттан, 3718 оҕо ааспыт үөрэх дьылын түмүктээбитин, 260 оҕо аттестат ылбытын, 19 оҕо кыһыл көмүс мэтээл туппутун иһитиннэрдэ. Түүлээх оскуолатын «Күн сардаҥата” ансаамбылын кыттыылаахтара (сал. Яна Кылтасова) Сочига баран сынньанан, талааннарын көрдөрбүттэрин, Түүлээх эдэр боксердарын көрдөрүүлэрэ тупсан иһэрин, Владимир Бочкарев салалтатынан уолаттар Москваҕа, Благовещенскайга тиийэ күрэхтэһэллэрин, нэһилиэккэ боксаҕа оҕолорго өрөспүүбүлүкэтээҕи турнир ыыппыттарын кэпсээтэ. Түүлээхтээҕи «Кэскил» оҕо саада бу сайын өрөспүүбүлүкэтээҕи педагогическай дьаарбаҥкаҕа бырайыактарын билиһин­нэрбиттэр, Өлүөнэтээҕи форумҥа биир бастыҥ көрдө­рүүлэммиттэр.
Оскуола дириэктэрэ Афанасий Неустроев быйылгы үөрэх дьылыгар оскуолаҕа 94 оҕо үөрэнэрин, 3 саҥа учуутал кэлбитин бэлиэтээтэ. Нэһилиэккэ былырыын 4 квартиралаах дьиэ тутуллан киирбит, онон эдэр специалистар үлэлииллэригэр, олохсуйалларыгар сөптөөх усулуобуйа тэриллибит. Нэһилиэк баһылыга Станислав Винокуров улуус, өрөспүүбүлүкэ салалтатын өттүттэн өйөбүл баар буолан ситиһиилэр кэлэллэрин, билигин оҕо саадын тутуута саҕаламмытын, учаастактааҕы балыыһаҕа, суолга-иискэ өрөмүөн барарын, уот ситимэ уларыйарын кэпсээтэ. Былырыын ититиигэ 5 ыал киирбит, быйыл 12 ыал киин ситимҥэ холбонуохтаах, нэһилиэнньэ ахсаана бигэтик эбиллэн иһэр эбит. Итиэннэ саҥа спортивнай былаґаакка тутар соруктаахтар. Нэһилиэк музейын тэрийэн, библиотеканы кытта бииргэ олохтуурга, онно анаан сөптөөх дьиэни тутан киллэрэргэ үлэлэһэ сылдьаллар эбит.
Оскуолаҕа буолбут үөрүүлээх тэрээһин кэнниттэн Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ нэһилиэк актыыбын кытта көрүстэ, олохтоохтору ханнык кыһалҕа долгутарын билистэ. Сүрүн туруорсуулара – саҥа оҕо саада уонна чааһынай дьиэлэр ититиигэ холбоноллорунан киин хочуолунай кыамтатын улаатыннарыы боппуруоһа. Оскуоланы былырыын дьоҕус комплектаах статуһуттан таһаарбыттара хамнаска дьайбыт. Онон статуһу төнүннэрии боппуруоһун көтөхтүлэр. Ыраах сытар нэһилиэккэ суол-иис быстыытыгар ГСМ тиэллиитигэр тыраанспар ороскуотун уйунууга өрөспүүбүлүкэ салалтатыттан көмө баара буоллар диэн туруорустулар. Улуус киинигэр диэри суол өрөмүөнүн салгыы ыытар туґунан эттилэр. Эһиил киэн туттар биир дойдулаахтара — үс сэрии кыттыылааҕа, алта бойобуой орден кавалера, гвардия майора Дмитрий Оллонов төрөөбүтэ 110 сылын бэлиэтииргэ хамыыһыйа тэриллэригэр этии оҥордулар.
Александр Николаевич нэһилиэк олохтоохторун туруорсууларын болҕойон иһиттэ, ханнык боппуруостарга хамсааһын тахсыан сөбµн сүбэлээтэ, хонтуруолга ылла. Мустубут дьоҥҥо өрөспүүбүлүкэҕэ, дойдуга бүгүҥҥү күҥҥэ быһыы-майгы хайдаҕын сиһилии кэпсээтэ. Алтынньы бүтүүтэ кэлэр сыллааҕы бюджет тыырыллыытын, төһө да кириисис буола турарын аахсыбакка, атын сорох регионнарга тэҥнээтэххэ, балаһыанньа наһаа оннук мөлтөх буолбатаҕын, өрөспүүбүлүкэ ылыммыт эбэһээтэлистибэлэрин толорон иһэрин, онон сайыны этэҥҥэ туораан, кыстыкка бэлэмнээх киирэргэ бары күүһү ууруохтаахтарын туһунан санатта уонна бу курдук кытыы сир кыһалҕатын тиһигин быспакка билсэ туруоҕун туһунан эттэ. Нэһилиэк олохтоохторугар ситиһиини, этэҥҥэ буолууну баҕарда.

Саргылана ДАНИЛОВА.

Алексей Троев хаартыс­каларга түһэриитэ.