Уот Куола – хоһуун үлэһит

Николай Егорович 1936 сыллаахха Бордоҥҥо төрөөбүт. Аҕа дойду Улуу сэриитин саҕана алталаах-сэттэлээх уолчаан оҕус сиэтэн, от мунньан, бурдук баайан тыыл үлэтигэр кыттара. Төһө да кыра оҕо буоллар, оччотооҕу ыарахан кэми чуолкайдык өйдүүр: “Кыһалҕа киһини үөрэтэр. Мин бурдук баайарбар илиим, тарбахтарым барыта хаан буолар этэ. Ону ол диэбэккэ, күнү быһа үлэҕэ мускулларбыт”. Уолчаан аҕатын хататын кистээн ылан ойуурга тахсан мурукулаан аһыыр, ардыгар күтэри да сиир эбит. “Биһиги бииргэ төрөөбүт тохсуо этибит. Ийэбит ыалга тирии имитэрэ, олус аччыктаан, ол тирииттэн сулуйан ылан үтэн сиэччибит. Улахан эдьиийбит сэрии саҕана хоргуйан, ыалдьан өлбүтэ. Биһиги аймахтан таайбыт сэриигэ баран Москва анныгар кыргыһыыга охтубута. Сэрии буолбатаҕа буоллар, төһөлөөх элбэх киһи тыыннаах хаалыах этэй… Сайынын бу дойду бүтүннүү уотунан уһуурара. Биһиги оччолорго ойуур кытыытыгар олорорбут. Биирдэ кэлбиппит балаҕаммыт умайа турара, онон буруоттан куотан, хаалбыт малбытын ылан күөл кытыытыгар көһөн киирбиппит”, — диэн оччотооҕу ыарахан кэмнэри саныыр. Ас-таҥас тиийбэт буолан кыһалҕаҕа иитиллибит оҕолор олох ыарахаттарын тулуйар, туохтан да толлубат буола улааппыттара. Николай Егорович Кыайыы күнэ буолбутун кыра оҕолуу истиҥник ахтар: “Ол күн “Жданов” холкуоска элбэх киһи мустубута. Мин оҕолору кытта ойуурга оонньуу сылдьыбытым. Улахан дьон биир эмис сүөһүнү өлөрбүттэрэ. Көр-нар түһэрэн оһуо­хайдаабыттара”.
Кини холкуос саҕана техникаҕа сыстан, трак­ториһынан үрдүк сити­һиилээхтик үлэлээбит. “Холкуос саҕана хамнас эҥин төлөммөт этэ. Арай биирдэ 300 солк. ылан баран ханна гыныахпын билбэт буолуохпар диэри дьолломмуппун өйдүүбүн”, – диир ытык кырдьаҕас. Онтон 1967 сыллаахха сопхуос тэриллэн, дириэктэр Николай Егоровиһы суоппар үөрэҕэр ыыппыт. Николай Егорович үөрэҕин бүтэрэн баран, уонтан тахса сыл нэһилиэккэ уу таһар массыына суоппарынан үлэлээбит. “Ол быыһыгар куруук ыһыыга комбайнерунан сылдьарым. Куокунуга биир сыл бурдук өлгөмнүк үүммүтэ, онно үлэлии сылдьан чөмпүйүөн комбайнер аатын ылбытым. Комбайн мин саамай сөбүлүүр техникам буолбута. Биирдэ эмэ алдьанан турбутун өйдөөбөппүн. Техниканы үчүгэйдик көрөн-истэн илдьэ сырыттаххына улаханнык алдьаммат”, – диир Николай Егорович.
Николай Егорович 1962-1970 с.с. уот дизелиһинэн үтүө суобастаахтык үлэлээн, бэл, нэһилиэк дьоно-сэргэтэ кинини таптаан Уот Куола диэн ааттаабыттар.
Кэлин Николай Егорович төһө да бочуоттаах сынньалаҥҥа олордор, кэргэнин кытта сүөһү иитиитинэн утумнаахтык дьарыктаммыт. Муҥутаан 34 сүөһүнү иитэ сылдьыбыттар. Эт-үүт сыаната намыһах буолан, доруобуйа да мөлтөөн сыыйа-баайа сүөһүлэрин ахсаанын аҕыйатарга күһэллибиттэр. Онтон икки сыллааҕыта сүөһүлэрин эһэн, билигин сылгыларын көрөр-истэр.
Түөрт оҕо амарах аҕата, сиэн оҕолор тапталлаах эһэлэрэ Николай Его­рович “Киһини үлэ киэргэтэр” диэн этии холобурунан буолар. “Аныгы сайдыылаах олоххо үлэтэ суох сылдьар табыллыбат. Тыа хаһаайыстыбатынан да дьарыктанан уйгу-быйаҥ олохтонуохха сөп. Ханнык да үлэттэн толлон турбакка, барыны-бары кыайа тутар дьон буолуҥ”, – диэн эдэр ыччакка баҕа санаатын тиэртэ. Николай Егорович курдук үлэҕэ эриллибит уонна үлэттэн дьолломмут хоһуун дьон эдэр ыччакка холобур буо­лаллар.

Мария ПАВЛОВА