Ыта да суох эрээри, сир бөҕөлөөх

Кырдьык, ити эдэр фермер этиитэ олохтоох, олоххо баар суол. Бу боппуруос кырата суох проблемаҕа кубулуйда. Биллэрин курдук, Сойуус ыһыллыаҕыттан ходуһа сирдэр сүөһүлээх ыалла­рынан, бааһынай хаһаайыс­тыбаларынан, кэпэрэтииптэринэн уһун, 49 сылга тиийэ болдьохтоох туһаныыга (арендаҕа) түҥэтиллибиттэрэ. Биир кэмҥэ сир чааһынай бас билиигэ кытта бэриллэр буолан испитэ даҕаны, элбэх киһи ылбатаҕа.
Маҥнайгы сылларга уруккута бары сопхуостарынан “уопсай интэринээккэ” олорбут тыа дьоно, ордук кэтэхтэр, бааһынайдар бэйэлэрэ бас билэр сирдэммит, сүөһүлэммит, тиэхиникэлэммит дьон, хаһаайын курдук сананан, уктарбыт ходуһаларын ыраастаан, күрүөлээн-хаһаалаан күүскэ үлэлээн испиттэрэ. Ол эрээри, хомойуох иһин, итинник өрө күүркэйии уһаабатаҕа. Уопсай олох-дьаһах сатарыйыытын, сыыһа ыытыллыбыт бэлиитикэ түмүгэр ордук ынах сүөһү ахсаана лаппа аҕыйаата. Өскөтүн ырыынакка киириигэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 438 тыһ. төбө ынах сүөһүлээх эбит буоллахпытына, быйылгы тохсунньуга 186,2 тыһ. (42,5 %) эрэ ордунна. Ол түмүгэр сүөһүлэрин эһэн тыа сириттэн киин сирдэргэ көһүү билигин даҕаны тохтообот.
Сүөһү ахсаана өссө лаппа көҕүрүөҕүн бу 6 сыл устата ыытыллыбыт саҥа саҕалыыр уонна ыалынан фермердэргэ граннары анааһын федеральнай программата абыраата. Уопсайа 6 сылга 618 саҥа саҕалыыр, 175 ыалынан фермердэргэ барыта 793 грант анаммыт. Онно уопсайа Арассыыйаттан — 1214,3, Саха сиригэр — 469,1, барыта 1683,4 мөл. солкуобай харчы тыа хаһаайыстыбатын үлэһиттэригэр босхо көмө быһыытынан бэриллибит. Мин ааҕыыбынан, өрөспүүбүлүкэбит ынах сүөһүтүн кырата 1/5 (20%) өлүүтэ бу гран ылбыттарга тиксэрэ буолуо.
Дьэ, бу грант ылбыт саҥа саҕалыыр фермердэр ходуһа сирин анатыыга элбэх ыарахаттары көрсөллөр. Тоҕо диэтэххэ, ити сүөһүлэрин олоччу эһэн баран куоракка, улуус киинигэр көспүт дьон үксүлэрэ түүлэспит ходуһаларын бас билэ сылдьаллар. Ол кэннэ отторо тиийбэт сүөһүлээх дьоҥҥо убаһаҕа, эккэ, арыыга, сороҕор харчыга арендалаан, эбии дохуот киллэринэр ханаалга кубулуттулар. Өҥ дьылларга бу сирдэр оттоммокко хаалаллар. Биир тылынан, бу сирдэр күрүөлэммэт-хаһааламмат, көрүүтэ-истиитэ, дьиҥнээх хаһаайына суох курдук буолан кэхтэн иһэллэр. Кырдьык, тыаттан көспүтэ ырааппыт, куоракка, улуус киинигэр олорор, этэргэ дылы, “ыта да суох” киһи бөһүөлэк таһынааҕы бастыҥ ходуһаны “бас билэн” талбытынан бачаачайдыы, дьону супту “уулуу” олороро төһө сөбүй? Маннык дьонтон сирдэрин төттөрү ылар сокуонунан уустук дииллэр. Ол эрээри, сокуону (уурааҕы) дьон (дьокутааттар) оҥорор. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр — Ил Түмэн. Бу балаһыанньаны көннөрөргө миэхэ икки этии баар.
Маҥнайгыта. Маннык сүө­һүтэ суох эрээри, сирдээх дьон төһөлөрүн, кинилэргэ төһө сир сыһыарылла сылдьарын биирдии нэһилиэктэринэн, улуустарынан испииһэктэрин оҥорторуохха. Ол нэһилиэк сирин үлэһиттэригэр уонна тыа хаһаайыстыбатын исписэлиистэригэр кыаллар бөҕө дьыала.
Иккиһинэн. Маннык сүө­һүтэ суох эрээри, ходуһалаах дьоҥҥо сир нолуогун кырата 3-4 төгүл улаатыннарыахха. Маннык дьаһал өрөспүүбүлүкэ иһинэн (Ил Түмэнинэн, олохтоох дьаһалталарынан) ылыллыан сөп буолуо дии саныыбыт.
Түмүгэр, маннык дьаһаллар ылыллан, “ыта да суох” дьон ходуһалара босхолоннохторуна, дьиҥнээх сүөһү ииттээччилэргэ, ордук саҥа саҕалыыр фермердэргэ тиксэн, улахан көдьүүстээх буолуоҕа саарбаҕа суох. Маны Ил Түмэн дьокутаат­тара Владимир Прокопьев, Дмитрий Саввин туох дииллэрий?
Иван ПОНОМАРЕВ.
Чурапчы.