“Экология өттүнэн ыраас” диэҥҥэ итэҕэйиэххэ сөп дуо?

Бу сокуон барыла миниистирдэр кабинеттарын сокуону оҥоруу үлэтигэр Хамыыһыйатын сөбүлэҥин номнуо ылла. «Докумуону ылыныы Россияҕа органическай тыа хаһаайыстыбата сайдыытыгар правовой усулуобуйалары үөскэтиэҕэ», — диэн докумуон быһаарыытыгар этиллибитэ.

Ырыынакка балаһыанньа хайдаҕый?

Бүгүҥҥү күҥҥэ Россияҕа органическай бородууксуйа ырыынага бэйэтин дьаалатынан сайдар. Оҥорон таһаарааччылар бэйэлэрин табаардарын үгүстүк туох да олоҕо суох “экология өттүнэн ыраастар” диэн ааттыыллар. Ону биһиги күннэтэ маҕаһыыннар долбуурдарыгар сылы-сылынан сытар астан-үөлтэн көрөбүт. Оннооҕор хаачыстыбата мөлтөх дэнэр Бразилия, атын да Латинскай Америка уо.д.а. дойдулар ынахтарын этэ Дьокуускай маҕаһыыннарыгар сытар буолар. Итинтэн сылтаан дьиҥнээх ыраас бородууксуйаны батарааччылар ночооттоноллор, ол эбэтэр кинилэр табаардара ыарахан сыанаҕа атыыланар уонна суобаһа суох кэллиэгэлэрин кытта күрэстэһэргэ күһэллэллэр. Ити эрээри кэнники сылларга “ыраас” олохтоох бородууксуйа диэн кэлии эти атыылааччылар да бааллар. Оттон бородууксуйа органическай стандартарга төһө сөп түбэһэрин хонтуруоллуур механизмнар да, анал тиһик да, дьиҥэр, суохтар. Кэлии эккэ ветнадзор бэчээтэ турарын турар эрээри, “экологическай өттүнэн ырааһа” саарбахтааһыны үөскэтэр.
Органическай оҥорон таһаа­рыыга, бастатан туран, аччыгый уонна орто тэрилтэлэр интэриэстээхтэрин туһунан РФ-ҕа Фермер хаһаайыстыбаларын ассоциациятын директорын солбуйааччы Ольга Башмачникова “Парламент хаһыатыгар” кэпсээбитэ. Кини быһаарбытынан, бөдөҥ хампаанньалар экотехнологиялары тутуһууга интэриэстэрэ суох, сылтахтара – ити оҥорон таһаарыы хаамыытын уһатар уонна ороскуоттаах диэн.
Ол эрээри эксперт «күөх ырыынак» сайдар кыаҕа улаханын итиэннэ ону сокуон суоҕа эрэ туормастыырын бэлиэтиир. «Ырыынак сүүнэ улахан. Эргииргэ киллэриллибэтэх, “ыраас” сир элбэх. Ити аччыгый уонна орто бизнескэ үчүгэй тирэҕинэн буолуон сөп», — диэтэ Ольга Башмачникова.
Кини органическай оҥорон таһаарыы эйгэтин сокуонунан сүрүннээһин ирдэнэрин туһунан Россия сокуону оҥорооччулара биэс сылтан бэттэх этэллэрин санатта. Бу сылларга “Органическай бородууксуйа туһунан” сокуон барылын хаста да оҥоро сатаабыттара эрээри, биир да барыйаана олоххо киирэ илигэ.
Органическай бородууксуйа – бу генетическэй өттүнэн уларытыллыбыт организмнары, пестицидтэри, синтетическэй уоҕурдуулары туһаммакка эрэ үүннэриллибит эбэтэр оҥоһул­лубут бородууксуйа.

Органическай бородууксуйа – бу генетическэй өттүнэн уларытыллыбыт организмнары, пес­тицидтэри, синтетическэй уоҕурдуулары туһаммакка эрэ үүннэриллибит эбэтэр оҥоһуллубут бородууксуйа.

Сокуон барылын ис хоһооно тугуй?

Сокуон барылын саҥа көрүҥэр органическай бородууксуйа диэн тугун быһаарыы бэриллэр , ону сэргэ оҥорон таһаарыы ирдэбиллэрэ бааллар. Ол ирдэбиллэр 10-нар, олорго сөп түбэһэр буоллаҕына, бородууксуйа органическайынан ааттанар. Органическай оҥорон таһаарыыга сертификаты биэриини баҕа өттүнэн оҥорорго этиллэр. Итини таһынан туһааннаах табаардарга органическай бородууксуйа бэлиэтин оҥорон таһаарыы көрүллэр. Докумуоҥҥа аһылык бородуукталарын туһунан эрэ этиллэрэ суолталаах. Сокуону оҥорооччулар ону тэҥэ “күөх” бородууксуйаны оҥорон таһаарааччылар уопсай судаарыстыбаннай реестрдэрин үөскэтэргэ этиилээхтэр. Ити ресурса уопсай тииһимньилээх уонна босхо буолуохтааҕын туһунан докумуоҥҥа бэлиэтэнэр.
Органическай табаардары оҥорон таһаарааччыларга судаарыстыба өйөбүлүн туһунан ыстатыйа мөккүөрү тардыан сөп. Сокуон барылын бүтэһик барыйааныгар ити өйөбүл “Тыа хаһаайыстыбатын сайдыытын туһунан” сокуоҥҥа сөп түбэһиннэрэн олоххо киириэҕэ сабаҕаланар. Ол эрээри сокуоҥҥа судаарыстыба өйөбүлүн сүрүн туһаайыыларын ортотугар органическай оҥорон таһаарыы туһунан туспа ончу да этиллибэт. Оттон “Органическай бородууксуйа туһунан” сокуон барылын бастакы барыйааныгар судаарыстыба өйөбүлэ быдан киэҥник суруллубута: ити аан дойду ырыынагар экологическай бородууксуйаны таһаарыы, страхование, научнай-чинчийэр үлэни ыытыы, Россияҕа органическай оҥорон таһаарыыны көҕүлүүр сыалтан бырагыраамалары оҥоруу.

ГОСТ баар да…

Россияҕа 2016 сыл тохсунньу 1 күнүттэн органическай бородууксуйаҕа ГОСТ үлэлиир. Национальнай стандарт 50-тан тахса лииһэ бородууксуйаны органическай диир быраабы биэрэр ирдэбиллэри тутуһууга анаммыта. Манна оҥорон таһаарыы, сүөһүлэри иитии, кинилэри тутан туруу усулуобуйалара уо.д.а. быраабылалар сиһилии ахтыллаллар. Холобур, сибиинньэ этин органическай диир туһугар, атын усулуобуйалары сэргэ, оҥорон таһаарааччы хавроньяларга хааччахха туран “сири-буору хаһар кыахтарын” хааччыйыах тустаах. ГОСТ ирдэбиллэрин ортотугар сүөһүнү өлөрүү кэмигэр кинилэр эрэйдэнэллэрин муҥутуур кыччатар ирдэбил эмиэ баар.
Оттон туһанааччыга ыйытыы үөскүүр: органическай бородуук­талары оҥорон таһаарыы нуормаларын толорутук быһаарар ГОСТ баар буоллаҕына, эбии сокуон туохха наадалааҕый? «ГОСТ баар, ол эрээри бородууксуйа ити нуормаларга төһө сөп түбэһэрин ким да бэрэбиэркэлээбэт», — диэн быһаарда Фермер хаһаайыстыбаларын ассоциациятын директорын солбуйааччы Ольга Башмачникова. Кини этэринэн, ити сокуон Национальнай стандарка оҥорон таһаарааччылар төһө сөп түбэһэллэрин хонтуруоллуур системаны судаарыстыба олохтууругар кыаҕы үөскэтэр.