Баһылыктары чиэһинэйдик үлэлииллэригэр ыҥырда

Көрсүһүү мунньах киэбинэн буолбакка, холку быһыыга-майгыга ааста. Егор Борисов өрөспүүбүлүкэ социальнай-экономическай эйгэтигэр күүтүллэр уларыйыылар тустарынан кэпсээтэ. Кини тутан олорор үлэбитигэр, ол эбэтэр тыа хаһаайыстыбатын, тутуу, суол оҥоһуутун, ДьУоКХ салааларыгар бэйэбит эрэ кыһалыннахпытына үтүө уларыйыылары киллэриэхпит диэн чопчулаан эттэ. Үүммүт сылга уонна онтон кэлэр сылларга судаарыстыбаннай бүддьүөт уустук буолуоҕар тохтоото. Маныаха баһылыктар бэлэм буолалларыгар ыҥырда.
Егор Борисов “АЛРОСА” АК “Мир” рудникка тахсыбыт саахалын кэнниттэн, өрөспүүбүлүкэҕэ киллэрэр дохуота кыччаабытын, синтетическэй алмаас тарҕанан алмааһы кырыылааһын көрдө­рүүтэ түспүтүн, Кытай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэтэ ыстаалы уһаарыыны аҕыйаппытын түмүгэр, чоҕу экспорга таһаарыы таһыма намтаабытын, улахан бырамыысыланнай хампаанньалар дохуокка киллэрэр нолуоктарын кыччаппыттарын түмүгэр өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн толоруутугар уустук кэмнэр кэлбиттэрин бэлиэтээтэ. Ол гынан баран, бүддьүөт көрдөрүүлэрин ситиһии төһө да ыарахан буоллар, ылыныллыбыт социальнай эбэһээтэлистибэлэри толорорго дьулуһуохпут диэн эттэ.
Ааспыт сылга олохтоохтор көҕүлээһиннэрин өйөөһүн бырагыраамата үлэлээтэ. Ил Дархан бу бырагыраама үбүлээһинэ 2018 сылга 32 мөл. солк., кэлэр сылларга 500 мөл. солк. диэри үрдэтиллэрин туһунан иһитиннэрдэ. Санатар буоллахха, олохтоохтор көҕүлээһиннэрин өйөөһүн бырагыраамата бу иннинэ үлэлээбит муниципальнай тэриллиилэр кэлим сайдыыларыгар бэриллэр субсидияны солбуйбута. Ол эбэтэр, саҥа бырагырааманан муниципальнай тэриллиилэр сайдыыларыгар туһаайыллыбыт бырайыактарын көмүскээтэхтэринэ уонна көдьүүстээх буоларын дакаастаатахтарына, субсидия ылаллар. Көрсүһүүгэ үп миниистирэ Валерий Жондоров иһитиннэрбитинэн, олохтоохтор көҕүлээһиннэрин өйөөһүн бырагырааматынан 290 сайаапка киирэн сытар эбит.
Егор Борисов хаарбах уонна саахалланар туруктаах дьиэлэртэн көһөрүү саҥа бырагыраамата киирэрин, ол инниттэн Саха сирэ пилотнай бырайыакка кыттыһарын, дьону көһөрүүгэ саҥалыы мэхэниисим үлэлиэҕин туһунан эттэ. Ол курдук, бастатан туран, муниципальнай дьиэҕэ олорооччулар көһөрүллүөхтэрэ диэн эттэ.
Нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун хааччыйыы сылыгар дьон үлэлээх буоларын ситиһии сүрүн соругунан турар. Ордук тыа сиригэр уонна хотугу улуустарга болҕомто ууруллар. СӨ Нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун судаарыстыбаннай кэмитиэтэ үлэтэ суох дьон ахсаанын билээри 396 нэһилиэккэ пааспардааһын үлэтин ыыппыт. Олунньуттан саҕалаан 3 тыһ. киһини араас идэлэргэ үөрэтэри былаанныыллар. “Олохтоох дьону – бырамыысыланнаска” бырайыакка 21 бырамыысыланнай тэрилтэ тардыллыаҕа. Ол курдук, “АЛРОСА” АК Верхне-Мунскай алмаас хостуур сиригэр чугас сытар улуустартан 600-чэ киһини үлэҕэ ыларга бэлэмнэр. Ити туһунан Ил Дархан көрсүһүүтүгэр кэмитиэт салайааччыта Степан Москвитин кэпсээтэ.
Егор Борисов муниципаль­най тэриллиилэр баһы­лык­тарын өссө биир түгэҥҥэ болҕомтолорун ууралларыгар ыҥырда. “Муниципальнай чиновниктар дохуоттара уонна ороскуоттара мин хонтуруолбар буолуохтара. 2018 сылтан маассабай бэрэбиэркэлэр ыытыллыахтара. Эһигини бэрэбиэркэлиирбин көҥүллүүр сокуон үлэлээтэ. Чиэһинэйдик үлэлээҥ-хамнааҥ, өскөтүн сокуону кэһии таҕыстаҕына, тута билиэхпит. Кылаабынайа, уорумаҥ, албыннаамаҥ”, – диэн Ил Дархан баһылыктары үтүө суобастаахтык үлэлииллэригэр эттэ.
Санатар буоллахха, Владимир Путин губернатордар судаарыстыбаннай чиновниктар дохуоттарын бэрэбиэркэлииллэригэр боломуочуйалыыр сокуон барылын бэлэмнииллэригэр сорук биэрбитэ. Ол түмүгэр “РФ муниципальнай сулууспатын туһунан” РФ сокуонугар уларытыы киирбитэ.
Маны таһынан Егор Борисов баһылыктар үлэлэригэр сыһыан­нарыгар тохтоото. “Баһылыктар этиилэрин, санааларын ырытан көрөн баран бэлиэтээбиппинэн, туох эмэ үчүгэй тутуу бардаҕына, баһылыктар бэйэлэрин суотугар ылынан хайҕаналлар. Оттон үлэ тохтубут түгэнигэр өрөспүүбүлүкэ баһылыгын буруйдууллар. Ол эрээри, бүддьүөккэ ин­вестициялааһынынан, бастатан туран, өрөспүүбүлүкэ баһылыга дьарыктанар, эһиги маныаха бүтэһик оруолу оонньуугут”, — диэтэ.

Баһылыктар ыйытыыларыгар хоруйдар

Үөһээ Бүлүү Хоро нэһилиэгин баһылыга Семен Чиряев олохтоохтор көҕүлээһиннэрин өйөөһүн бырагырааматыгар бэйэтин сыһыанын эттэ. “Бырагырааманан бэриллэр субсидияҕа нэһилиэктэр бары тиксибэттэр. Маныаха нэһилиэк инфракструктуратын сайыннарар бырайыакпытын дакаастыырбыт ирдэнэр. Оттон бу иннинэ муниципальнай тэриллиилэр кэлим сайдыыларыгар анал субсидия тыа нэһилиэктэригэр барыларыгар бэриллэр этэ. Бу үбүнэн нэһилиэктэр суолларын-иистэрин, тас көстүүлэрин төһөлөөх тупсарбыттара буолуой! Онон муниципальнай тэриллиилэр кэлим сайдыыларын бырагыраамата тохтообута хомолтолоох”, — диэтэ. Кини этиитин өйөөн баһылыктар илии­лэрин таһыннылар.
Егор Борисов маныаха бырагыраама эксперимент быһыытынан киирэрин, бырайыак көдьүүстээҕэ дьиҥнээхтик дакаастаннаҕына үп бэриллэр буолуоҕун туһунан эттэ. Ол гынан баран, 2019 сылтан үбүлээһини улаатыннаран, бырагыраамалар иккиэн үлэлиэхтэрин сөбүн бэлиэтээтэ.
Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгин баһылыга Гаврил Яковлев судаарыстыбаннай көрүүгэ киирбэтэх нэһилиэк баһаарынай чаастарын дьылҕатын туһунан ыйытта. “Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 72 баһаарынай чаас баарыттан 30 чаас өрөспүүбүлүкэ үбүлээһинигэр киирбит, онтон ордуга үп тиийбэтинэн билиҥҥитэ муниципаллар бас билиилэригэр бааллар. Олору көһөрөргө 30 мөл. солк. ирдэнэр”, – диэн эбэн эттэ.
Бу боппуруоска чуолкай эппиэт бэриллибэтэ. Бүддьүөт ороскуотун кыччатыы буола турар кэмигэр 30 мөл. солк. булар уустук.
Ньурба куорат баһылыга Александр Иванов улууска хаһан үрдүк күүрүүлээх уот ситимэ киирэрин туһунан ыйытта. “Алмаас хостонор Накыын өттүттэн ситими киллэрэр туһунан бигэргэтии баар буоллаҕына, инвестиция бырайыагын үлэлэтиэхтээхпит. Быйыл оҥоһуллубут бырайыак бизнес-былаанынан бу ситими киллэрии ороскуота 5,5 млрд солк. сыаналанар”, – диэн тустаах министиэристибэ бэрэстэбиитэлэ хоруйдаата.
Бүлүү улууһун Маҥаас нэһилиэгин баһылыга Аркадий Донской Роскосмос ракеталарын тобохторо Маҥааска уонна ол таһыгар сытар нэһилиэктэргэ түһэн, дьон-сэргэ доруобуйатыгар, экологияҕа кутталлаах буолбуттарын туһунан эттэ. СӨ айылҕа харыстабылыгар миниистирэ Сахамин Афанасьев быйыл экологияҕа оҥоһуллар хоромньуну бэрэбиэркэлээһин уонна олохтоохтор доруобуйаларын чин­чийии үлэтэ сотору кэминэн ыытылларын туһунан иһитиннэрдэ.

Мария ВАСИЛЬЕВА хаартыскаҕа түһэриилэрэ.

Нэһилиэккэ дьон үлэлээх дуо?

Үөһээ Халыма улууһун Нелемнэй юкагир нэһилиэгин баһылыга Андрей Солнцев:
— Нелемнэй дьоҕус нэһилиэгинэн буолар. 250 киһи олорор. Мин баһылыктар сийиэстэригэр уопут атастаһаары кэллим. Өрөспүүбүлүкэбитигэр буолар уларыйыылар тустарынан Ил Дархан бүгүҥҥү иһитиннэриититтэн биллим. Нэһилиэнньэ дьарыктаах буоларыгар көмө сылынан биллэриллибитэ олус үчүгэй. Холобур, биһиэхэ улахан үлэ суох ээ. Балыктыыбыт, бултуубут. Үлэтэ суох дьон баар этэ. Быйыл олохтоохтору бырамыысыланнас үлэтигэр тардыы бэрээдэгинэн улуус дьарыктаах буолуутун киинин нөҥүө 8 киһи бырамыысыланнай хампаанньаларга үлэлии киирдэ. Социальнай хантараагынан үс киһи бэйэ дьыалатын аһан эрэллэр. Ол курдук, Владимир Кирдун уонна Надежда Казаева балыктан 8 көрүҥ бородууксуйа оҥорор хаһаайыстыба тэриммиттэрэ. Вакуумнаах салаппаан тастаан атыылыыллар. Иккис киһи дьоҥҥо туһалаах табаары атыылыыр маҕаһыын тэриммитэ. Оттон үһүс, социальнай хантараагынан үп ылбыт киһи кууруссалары иитэн сымыыт атыылыыр. Бу тэриммит дьыалалара нэһилиэнньэҕэ олус наадалаахтар.

Таатта улууһун Уус-Амма нэһи­лиэгин баһылыга Егор Васильев:
— Ил Дархан баһылыктары кытары көрсүһүүтүгэр сылдьан астынным. Өрөспүүбүлүкэ социальнай уонна экэнэмиичэскэй эйгэтигэр буола турар балаһыанньаны иһиттибит уонна Егор Борисов биһиги үлэбитигэр-хамнаспытыгар соруктары туруорда. Мин Ил Дархан 2019 сылга тыа сирин олоҕун-дьаһаҕын тупсарарга анаммыт олохтоохтор көҕүлээһиннэрин өйөөһүн уонна муниципальнай тэриллиилэр кэлим сайдыыларын бырагыраамаларын иккиэннэрин үлэлэтиэх буолбутун олус астына иһиттим. Биһиэхэ улахан көмө буолар бырагыраамалар.
Биһиги нэһилиэкпитигэр үлэтэ суох буолуу кыһалҕата сыппаан эрэр. Маныаха “Саҕалааччы фермер” федеральнай бырагыраама көмөлөстө. Биһиги нэһилиэктэн 6 киһи грант ылан тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар. Быйыл икки киһи граҥҥа киирсэллэр. Онон үлэ миэстэтэ тахсар, дьон, кыра да буоллар, хамнастаах.

[contact-form][contact-field label=”Имя” type=”name” required=”true” /][contact-field label=”E-mail” type=”email” required=”true” /][contact-field label=”Сайт” type=”url” /][contact-field label=”Сообщение” type=”textarea” /][/contact-form]