Биир санаанан, түмсүүлээхтик

Биһиги улууспут тыа сирин, киин куораты уонна бүтүн Саха сирин ыаллыы регионнары кытта ситимниир сайдыы биһигэ буолла. Оттон Аллараа Бэстээхпит куорат буола улаатыаҕа. Сайдыы биһиги улууспутугар түргэн тэтиминэн барар. Түмсүүлээхтик уонна биир ситимнээхтик үлэлиир буоллахпытына, сайдыыны түргэнник ылынан, улууспут туһугар туһаайан үлэлиэхпит. Дьон-сэргэ үчүгэй өттүгэр уларыйыы, сайдыы тохтооботугар, дьулурҕатык салҕанан иһэригэр баҕарар. Олох таһыма үрдээтэҕин аайы саҥаттан саҥа ирдэбил үөскээн, улаатан иһэр. Ол – олох сокуона

Аҕыйах сыллааҕыта бигэргэммит 131 №-дээх Федеральнай Сокуоҥҥа, «Мэҥэ-Хаҥалас» муниципальнай оройуон Устаабыгар уонна улуус дьокутааттарын Сэбиэтин регламеныгар олоҕуран, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун дьокутааттарын Сэбиэтин IV ыҥырыытыгар 20 дьокутаат талыллыбыта. Бу дьокутааттар булкаастаах быыбардыыр систиэмэнэн 2013 сыллаахха балаҕан ыйын 8 күнүгэр талыллыбыттара. Биир мандааттаах уокуруктан уонна баартыйалар испииһэктэринэн талыллыбыт дьокутааттар нэһилиэктэрбитигэр сыһыа­рыллан, таһаарыылаахтык үлэлии сылдьалларын бэлиэтиир тоҕоостоох.

Хамыыһыйалар

Мэҥэ-Хаҥалас улууґун дьокутааттарын Сэбиэтин IV ыҥырыытын I сиэссийэтигэр бэрэссэдээтэлинэн Андрей Михайлович Находкины, солбуйааччынан Альбина Андреевна Григорьеваны талбыттара. Ону таһынан дьокутааттар Сэбиэттэригэр сэттэ хамыыһыйаны бигэргэтэн, хамыыһыйа бэрэссэдээтэллэрин талбыттара. Бүддьүөт, үп уонна нолуок, экономическэй сайдыы, бас билии, сири туһаныы хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлэ — Альбина Андреевна Григорьева; бырамыысыланнас, эргиэни тэрийии уонна ырыынакка батарыы эйгэтин хамыыһыйатын – Ян Аркадьевич Новиков; киһи быраабын уонна быраап, уопсастыбаннай бэрээдэк хамыыһыйатын – Прокопий Васильевич Марков; социальнай эйгэ хамыыһыйатын – Захар Николаевич Никитин; тыа хаһаайыстыбатын, айылҕа харыстабылын хамыыһыйатын – Ньургун Иннокентьевич Пинигин; олох-дьаһах, энергетика, тырааныспар уонна сибээс, ыксаллаах быһыы-майгы хамыыһыйатын – Илья Васильевич Ильин; тутууга уонна суол хаһаайыстыбатын хамыыһыйатын – Георгий Валерьевич Егоров салайаллар.

Улууспут дьокутааттарын мунньаҕын IV ыҥырыыта уопсайа 34 сиэссийэни ыытта. Хас биирдии сиэссийэ буолуон иннинэ тустаах хамыыһыйалар улуус управлениелара киллэрэр боппуруостарын ырытан, үөрэтэн көрөллөр. Дьокутааттар баһыйар үгүстэрэ бигэргэттэҕинэ эрэ биирдэ сиэссийэҕэ көрүллэр. Сиэс­сийэлэргэ боппуруостары дьүүллэһиигэ улуус дьаһалтатын уп­равлениеларын, отделларын салайааччылара, нэһилиэк баһылыктара, Ыччат парламена быһаччы кыттыыны ылаллар. 31 нэһилиэкпитигэр, нэһилиэк дьокутааттарын сэминээрдэрэ уонна быыбардааччылары кытары көрсүһүүлэр, «төгүрүк остуоллар» былааннаахтык тэриллэн ыытыллаллар. Дьокутааттар олохтоох бэйэни салайыныы Сэбиэтин үлэтигэр кытталлар, этиилэрин киллэрэллэр. Олохтоох бэйэни салайыныы Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ – улууспут баһылыга Николай Прокопьевич Старостин. Сиэссийэ уонна олохтоох бэйэни салайыныы Сэбиэтэ биир күн буолаллар, онон дьокутааттар да, баһылыктар да бииргэ үлэлэһэллэригэр табыгастаах. Сэбиэт уонна сиэссийэ мэлдьи улуустааҕы «Эркээйи» уонна «Эркээйи-экспресс» хаһыаттарга киэҥник сырдатыллаллар.
Улуус Бочуоттаах гражданинын аатын иІэриини дьокутааттар олунньутааҕы сиэссийэҕэ куоластаан быһааран, улууспут тэриллибит күнүгэр, олунньу 10-гар, үтүө үлэлээх дьоммутугар сыллата туоґу сурук туттарыллар буолбута үтүө үгэскэ кубулуйда.
Илин Эҥэр бэрэстэбиитэллээх уорганнарын Ассоциацията

Мэҥэ-Хаҥалас улууһун дьокутааттарын көҕүлээһининэн, Илин Эҥэр бэрэстэбиитэллээх уорганнарын Ассоциацията тэриллибитэ. Ассоциацияны тэрийэр сүбэ мунньахха устаап ылыныллан, Саха £рөспүүбүлүкэтин олохтоох бэйэни салайыныы Департаменыгар уонна Ил Түмэн олохтоох бэйэни салайыныыга сис кэмитиэтигэр киллэрэр этиилэрин, олохтоох сокуоҥҥа уларытыылары барытын сүбэнэн, ырытан баран ыытарга диэн резолюция ылыммыттара. Ассоциация күн бүгүн далааһына кэҥээн иһэр, ити түмсүүнү Илин Эҥэр үгүс олохтооҕо биһириирин биллэрэр.
Оройуон Сэбиэтин дьокутааттара Саха £рөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) дьокутааттарын кытары мунньахтары, нэһилиэнньэни кытта көрсүһүүлэри тэрийэллэр. Мэҥэ-Хаҥалас улууһуттан дьокутааттарбыт – Ил Түмэн тутууга уонна олох-дьаһах хаһаайыстыбатыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Романов, дьиэ кэргэн, оҕо аймах, ыччат, спорт уонна физическэй култуура сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Юрий Баишев ый ахсын нэһилиэнньэҕэ тахсан үлэлэрин, дойдуга туох буола турарын сырдаталлар. Нэһилиэнньэттэн киирбит этиилэринэн парламеІІа, бырабыыталыстыба чаастарыгар иһитиннэрии оҥорбуттарын кэпсииллэр.
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ, Бүтүн Россиятааҕы Олохтоох бэйэни салайыныы Сэбиэтин улуустааҕы салаатын салайааччыта Андрей Находкин, Саха £рөспүүбүлүкэтин дэлэгээссийэтигэр киирэн, Калужскай уобаласка, Калуга куоракка бэйэни салайыныы боппуруостарыгар уопут атастаһан кэлбитэ. Саха сиринээҕи Олохтоох бэйэни салайыныы Сэбиэтэ ыытар куонкурустарыгар улууспут ситиһиилээхтик кыттар. Ол курдук 2015 сылга I миэстэ, 2016 сыллаахха II миэстэ буолан диплом туппута.
Россиятааҕы Олохтоох бэйэ­ни салайыныы Сэбиэтэ Интэриниэт ситиминэн ыыппыт куонку­рустарыгар Мэҥэ-Хаҥаластааҕы Сэбиэттэн улуус бэрэссэдээтэлин көмөлөһөөччүтэ Николай Скрябин «Аллараа Бэстээх 2030 сылга диэри социальнай-экономическай сайдыыта» диэн бырайыагынан кыттан, кыайыылааҕынан тахсан Федерация Сэбиэтин улахан наҕараадатынан бэлиэтэннэ.

Дьокутааттарбыт — спортсменнар

2016 сыллаахха олохтоох бэйэни салайыныы муниципальнай тэриллиилэрин, бэрэстэбиитэллээх уорганнарын өрөспүүбүлүкэтээҕи V спартакиадаларыгар, оройуон Сэбиэтин уонна нэһилиэктэр дьокутааттара Намҥа ситиһиилээхтик кыттан, 19 хамаандаттан үһүс миэс­тэни ылары ситиспиттэрэ.

Успуорт биэс көрүҥэр эриэ-дэхси күрэхтэспит дьокутааттарбытын бэлиэтээн аастахха, Томтор оскуолатын дириэктэрэ Н.Н. Свино­боев — волейболга, Чүүйэттэн урбаанньыт И.И. Атласов — теннискэ, Майаттан улуус дьокутаата З.И. Игнатьев — ытыыга, Майа сэлиэнньэтин дьокутаата П.И. Цыпандин — саахымакка 3 миэстэ буолбуттара.
Көстөрүн курдук, дьокутааттарбыт успуорка сыстаҕастар. Кинилэр — спортивнай федерациялар салайааччылара. Холобур, А.М. Находкин — хайыһарга, Нь.И. Пинигин — ат спордугар, Д.И. Тихонов — гиирэҕэ, төрүт үгэстэргэ, Г.В. Егоров — ох сааҕа федерациялары сүрүннүүллэр. Улуус бары дьокутааттара федерациялар чилиэннэрэ буолаллар.

Норуот уонна кэскил туһугар

Улуус салалтата, бары дьокутааттар, уопсастыбанньыктар биир санаанан үлэ – олохпут сайдыы­тын олуга буоларын толору өйдөөн, үлэлии-хамсыы сылдьалларыттан олохтоохтор киэн туттабыт. Ханнык баҕºарар былааннары, бырайыактары бииргэ сүбэлэһэн, олоххо киллэрэргэ дьулуґаллар. £рөспүүбүлүкэ, улуус, нэһилиэк сайдыытыгар туһуламмыт соруктары үрдүк эппиэтинэстээхтик толороллоругар эрэллээхпит.
Субу буолаары турар аан бастакы Саха £рөспүүбүлүкэтин бэрэстэбиитэллээх уорганнарын дьокутааттарын сийиэһигэр улууспутуттан 34 дьокутааппыт кыттыыны ылыаҕа.
МэІэ-ХаІалас дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ А.М. Находкин – бэрэстэбиитэллээх уорганнар I сийиэстэрин тэрийэр хамыыhыйатын чилиэнэ. Кини сүрүн туруорсар боппуруоhунан нэhилиэк дьокутаатын статуhун үрдэтии туґунан Сокуон барылын ылыныы буолар. Илин ЭІэр дьокутааттарын ассоциацията туруорсар боппуруостарын боротокуоллаан, сийиэс хамыыhыйатыгар киллэрэн турар.

Иннокентий АММОСОВ, 
РФ суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ.