Кыһалҕалары сомоҕолоһон быһаарыахха

Ил Түмэн депутаттара үгэс буолбут педагогтар атырдьах ыйынааҕы мунньахтарыгар кытыннылар. Атырдьах ыйын 20 күнүгэн ХИФУ “Сэргэлээх уоттара” култуурунай киинигэр сылын аайы ыытыллар атырдьах ыйынааҕы мунньах пленарнай чааһа саҕаланна. Бу тэрээһиҥҥэ өрөспүүбүлүкэ үөрэҕин уонна наукатын эйгэтин үлэһиттэрэ, ситэриилээх былаас, олохтоох салайыныы, уопсастыбаннай тэрилтэ бэрэстэбиитэллэрэ уонна федеральнай экспертэр кытыннылар. Мунньах саҕаланыыта РФ үөрэҕин миниистирэ Ольга Васильева эҕэрдэтин ааҕан иһитиннэрдилэр.

Үөрэх салаатын үлэһиттэрин үгэс буолбут атырдьах ыйынааҕы мунньахтара аһыллыбытынан Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Петр Гоголев эҕэрдэлээтэ. Кини үөрэх эйгэтигэр Саха сирин парламена сокуону оҥорор үлэтигэр тутуһар хайысхалары бэлиэтээтэ. Спикер билигин барыбыт иннигэр уопсай сорук турарын, ол иһин быйыл ыытыллар педагогтар атырдьах ыйынааҕы мунньахтарыгар баар кыһалҕалары бары бииргэ дьүүллэһэр, быһаарыы суолун көрдүүр, соруктары уонна үлэ хабаанын түмсүүлээхтик быһаарар тоҕоостооҕун ыйда.

“Үөрэх – сорох түгэннэргэ түргэн быһаарыыны ылары ирдиир тэтимнээх эйгэ. Ол иһин өрөс­пүүбүлүкэ сокуона сытыы уонна инникини өтө  көрөр буолуохтаах. Саха сирин парламена бары өрүттэри хабан үлэни ыытар, үөрэҕи кытары иитиини, дьиэ кэргэни таарыйар кэккэ боппуруостары, оҕо сынньалаҥын түмэ тутан көрөр”, — диэн Петр Гоголев эттэ.

Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ “Арктика оҕолоро” диэн РФ судаарыстыбаннай бырагырааматын олоххо киллэрии туһунан кэпсээтэ. Бу бырагырааманы олоххо киллэриини өрөспүүбүлүкэ парламена көҕүлүүр. Ил Түмэн депутаттара киллэрбит этиилэрин атын регионнар уонна РФ Федеральнай мунньаҕа өйөөбүттэрин туһунан спикер иһитиннэрдэ. Кини мунньах кыттааччыларын бу боппуруоһу дьүүлэһиигэ кытталларыгар ыҥырда, сотору кэминэн түмүктүүр этиилэр оҥоһуллуохтаахтарын туһунан эттэ.

“Бу бырагыраама Арктика зонатыгар үөрэх хаачыстыбаннай уонна тоҕоостоох буоларыгар көмөлөһүөҕэ. Бэс ыйыгар “Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн статуһун туһунан” СӨ сокуона ылыныллыбыта. Элбэх оҕолоохтор статустарыгар үөрэнэ сылдьар эбэтэр аарымыйаҕа сулууспалыы сылдьар 23 саастарыгар диэри оҕолоох ыаллар киирдилэр. Оччотугар бу ыалларга оҕо оскуолаҕа кэтэр форматын атыылаһарга, оҕолор оскуолаҕа аһыылларыгар, кырачааннарга эмп ыларга чэпчэтиилэр көрүллэллэр”, — диэн иһитиннэрдэ.

Өссө биир сүрүн боппуруоһунан Петр Гоголев ыраах сытар нэһилилэнньэлээх пууннар үөрэх тэрилтэлэрин интернетинэн хааччыйыыны ыйда, ороскуоттарын субсидиялыыр мэхэнньиисимэ оҥоруллуохтааҕын эттэ. Аҕыйах ахсааннаах үөрэнээччилээх оскуолалар статустарын сокуонунан бигэргэтии, кадырдары тус бэлэмнээһин, агрооскуолалар базаларыгар оҕону үлэҕэ иитии боппуруостарын тула кэпсэтии барыахтааҕын бэлиэтээтэ. “Улуустарга үлэбитинэн сылдьан үөрэнээччилэр үлэҕэ уһуллар былаһааккаларыгар өйөбүл наадатын бэлиэтээбиппит. Бырагыраама, уһуйуу ньыматын методикатын бэлэмнээн, сөптөөх тэриллэринэн хааччыйар тоҕоостоох. Эбии үөрэхтээһининэн социальнай предпринимательствоны сайыннарыы кэскиллээҕэ билиннэ”, — диэтэ.

Салгыы Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ өр кэм устата кадетскай оскуола уонна кадетскай кылаастар туһунан боппуруос быһаарыллыбакка сылдьарын, доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолор үөрэнэллэригэр өйөбүл наадалааҕын эттэ. “Саха сирин парламена үөрэх эйгэтигэр судаарыстыннай-муниципальнай-чааһынай бииргэ үлэлэһии боппуруоһунан дьарыктанар. Оҕо саадыгар миэстэ тиийбэт кыһалҕатын судаарыстыбаннай уонна чааһынай бииргэ үлэлэһиинэн арыллыбыт чааһынай оҕо саадын арыйыы быһаарыан сөп. Бырабыыталыстыба үөрэх тэрилтэлэрин тиһигин сайыннарыыга улахан үлэ ыытар. Ил Түмэн бу боппуруоска улахан болҕомтотун уурар: норуот депутаттара кыттыылаах социальнай муниципальнай тэрилтэлэр ситимнэрин саҥардыыны хонтуруоллуур бырайыактыыр бөлөх тэрилиннэ. Ылыллар быһаарыылар сокуоннай, систиэмэлээх, хас оройуон усулуобуйатын көрөн оҥоһуллуохтаахтар уонна тэрилтэлэр тиһиктэрин уонна үөрэх хаачыстыбатын тупсарар соруктаныахтаахтар. Ылыллыбыт быһаарыылар социальнай түмүгэ хайдах буолуоҕа сыаналаныахтаах. Үлэ түмүгүнэн Ил Түмэҥҥэ “Бырабыыталыстыба чаһа” ыытыллыаҕа”, — диэтэ уонна иһитиннэриитин түмүгэр үүнээри турар Билии күнүнэн эҕэрдэлээтэ, учуутал үлэтэ киһи-аймахха суолтатын бэлиэтээтэ.

СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Владимир Солодов Ил Дархан Айсен Николаев бастыҥ хаачыстыбалаах үөрэхтээх 15 субъектар ахсааннарыгар киирэргэ туруорбут соругун санатта.

“Саха сирэ Арассыыйа үөрэҕин таһымын үрдүккэ таһаарар соруктаах национальнай бырайыагы олоххо киллэриигэ көхтөөхтүк кыттыһар. Оскуола үөрэҕин үрдэтиигэ оройуон баһылыктарын кытта тэҥҥэ үлэлэһиэхпитин наада. Үөрэх тэрилтэлэрэ кыахтарын барытын туһанан үлэлииллэрин, хас биирдии оҕо дьоҕурун сайыннарар туһугар соруктаныахтаахпыт”, — диэтэ.

Өрөспүүбүлүкэ бастакы президенэ Михаил Николаев этиитин чугастык ылынан иһиттилэр. “Үөрэх кадырдарын хаачыстыбатын үрдэтэр, аҕыйах үөрэнээччилээх оскуолаларга үлэлиир анал педагогтары бэлэмниир туһунан бары бииргэ сомоҕолоһон толкуйдуохтаахпыт”, — диэн эттэ.

Үөрэх салаатын үлэһиттэрин атырдьах ыйы­нааҕы мунньахтара тэтимнээхтик барар. Кыттааччылар бырайыактыыр сессияларга, төгүрүк остуолларга кытыннылар, “Үөрэх тэрилтэлэригэр цифровой эйгэни киллэрии”, “Төрөпүттэр аһаҕас мунньахтара” бырайыактар сүрэхтэннилэр.