Ил Дархан уонна депутаттар итэҕэллэрин түһэн биэрбэккэ

Быыбар буолара көһүтүллэр

Пленарнай мунньах саҕала­ныытыгар өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлинэн тахсыылаахтык үлэлээбит, Госдума сэттис ыҥырыытын депутатынан талыллыбыт Галина Данчикованы өрөспүүбүлүкэ үүнэрин-сайдарын туһугар федеральнай таһымҥа тахсыылаахтык, биир сүбэнэн үлэлииригэр баҕаран, Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков истиҥ тыллары эттэ.

Бу күһүн балаҕан ыйын 18 күнүгэр буолбут быыбарга Ил Түмэн депутата Виктор Станиловскай быыбардааччылар 24,06% куоластарын ылан, Нерюнгри оройуонун баһылыгынан талыллыбыта. Пленарнай мунньах бастакы боппуруоһунан кини норуот депутатын быһыытынан боломуочуйатын болдьоҕун иннинэ тохтоторун туһунан парламент уурааҕын көрүү буолла.

Ааҕааччыларга санатар эбит буоллахха, кини үс сыл анараа өттүгэр буолбут Ил Түмэн быыбарыгар кыайан, 17 №-дээх биир мандааттаах Промышленнай уокуруктан норуот депутата буолары ситиспитэ.

Виктор Станиловскай Ил Түмэҥҥэ үс сыл устата депутаттыыр кэмигэр элбэххэ үөрэммитин уонна салгыы өрөспүүбүлүкэ парламенын кытта бииргэ үлэлииригэр эрэллээҕин туһунан эттэ. Спикер Александр Жирков Станиловскай 25 саастааҕар Нерюнгрига кэлбитин, бу куорат историятын уонна үгэстэрин дириҥник билэрин туһунан бэлиэтээтэ уонна саҥа дуоһунаһыгар таһаарыылаахтык үлэлииригэр-хамсыырыгар баҕарда.

¥өһэ ахтан аһарбыт 17 №-дээх биир мандааттаах Промышленнай уокурукка өрөспүүбүлүкэ киин быыбардыыр хамыыһыйата анаабыт күнүгэр Ил Түмэҥҥэ депутаты талар быыбар буолара көһүтүллэр.

Бу салайааччыттан инники олохпут тутулуктаах

Өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин анааһын боппуруоһа болҕомто киинигэр сылдьара өйдөнөр. Дойдуга үп-харчы кырыымчык, уустук кэмҥэ бу боппуруос, урут этэн аһарбытым курдук, икки-үс бүк тыын суолталанар. Тоҕо диэтэргин, бу салайааччыттан регион социальнай-экономическай сайдыыта, нэһилиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын туруга, дьылҕата — бүтүннүү, быһаччы тутулуктаах. Онон дьон-сэргэ ити тула кэпсэтэрэ, санаатын атастаһара, долгуйара бааламмат.

Хаһыат ааспыт нүөмэригэр суруйбутум курдук, өрөс­пүүбүлүкэбитигэр президент (билиҥҥинэн баһылык, Ил Дархан) былааһа олохтоммута, олохпут укулаата уларыйбыта баара-суоҕа сүүрбэттэн эрэ чорбойор кэм буолла. Ааҕааччыларга санатар эбит буоллахха, итинтэн ылата бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэллэринэн Василий Власов, Вячеслав Штыров, Юрий Кайдышев, Валентин Федоров, Егор Борисов, Галина Данчикова үлэлээбиттэрэ. Кылгас кэмҥэ Семен Назаров премьер-министрдии сылдьыбыта. Бары да аптарытыаттаах, ааттаах-суоллаах дьон ити үрдүк дуоһунаска үлэлээбиттэрэ. Бу салайааччылартан Юрий Кайдышев уонна Галина Данчикова иккиэн Саха сиригэр төрөөбөтөхтөрө эрээри, өрөспүүбүлүкэ сайдарын туһугар өйдөрүн-санааларын ууран туран үлэлээбиттэрин-хамсаабыттарын билэбит. Онон миэстэтигэр төрөөбүт-үөскээбит киһи таһаарыылаахтык үлэлиир диэн буолбатах. £рөспүүбүлүкэбитигэр президент института олохтонуон да иннинэ, итинник холобурдар суох буолбатахтар, бааллар.

Пленарнай мунньахха депутаттар бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлинэн Евгений Чекини аныырга өрөспүүбүлүкэ Ил Дарханыгар сөбүлэҥнэрин биэрэр туһунан боппуруоһу дьүүллэстилэр.

Ил Дархан Егор Борисов бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин дуоһунаһыгар кандидаты билиһиннэрдэ. Ол курдук, Евгений Чекин икки үрдүк үөрэҕи: Ярославскайдааҕы судаарыстыбаннай медицинскэй академияны уонна Бүтүн Россиятааҕы финансовай-экономическай институту кыһыл дипломнарынан бүтэрбит. ¥лэтин Ярославль куорат суһал көмө станциятын санитарынан саҕалаабыт. Ол кэнниттэн көһө сылдьар биригээдэҕэ быраастаабыт. Онтон санаторий-профилакторийга кылаабынай бырааһынан үлэлээбит. 2003 сылтан саҕалаан, этэргэ дылы, олоҕун, үлэтин тосту уларыппыт. Доруобуйа харыстабылын эйгэтиттэн экономика хайысхатыгар көһөн үлэлээбит. ¥лэтин ыстааһа 21 сылга тэҥнэһэр. Салайар үлэҕэ уонтан тахса, судаарыстыбаннай сулууспаҕа сэттэ сыл устата үлэлээбит.

Евгений Чекин 2011 сыллаахха атырдьах ыйыгар Саха сиригэр ыҥырыллан кэлэн, экономика министерствотыгар судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһин департаменын салайбыт. 2012 сыллаахха кинини экономика министрин солбуйааччынан анаабыттар.

Егор Борисов күн бүгүн аччыгый уонна орто бизнеһи өйөөһүҥҥэ сиппит-хоппут инвестиционнай политика ыытыллара, экономиканы инновационнай салайыы наадаларын ыйда. Саха сирэ Российскай Федерация бүттүүнүн курдук, экономиканы бырайыактарынан салайыыга көһөн эрэрин туһунан санатта. Итилэри олоххо киллэрэргэ үгүс ахсааннаах нуорма-быраап аакталара ылыллаллара наадатын туһунан эттэ. Бу барыта бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлиттэн саҥалыы көрүүлэри ирдиирин Ил Дархан санатта. Егор Афанасьевич: «Евгений Алексеевич бэйэтин көрүүлэринэн уонна үлэлиир истиилинэн ити ирдэбиллэргэ сөп түбэһэр», – диэн эттэ.

Евгений Чекин сөптөөх инвестиционнай климаты үөскэтиигэ, өрөспүүбүлүкэ толоруулаах былааһын уорганнарын ыытар үлэлэригэр сөптөөх стандарты олоххо киллэриигэ актыыбынайдык үлэлээбит. Егор Борисов: «Ити стандарт күн бүгүн Российскай Федерация бары субъектарын толоруулаах былааґын уорганнарын үлэлэригэр-хамнастарыгар сүрүн механизмынан буолар», – диэн бэлиэтээтэ.

Бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлигэр кандидат экономика министерствотыгар үлэлии кэлиэҕиттэн ылата, хара маҥнайгыттан судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһини сайыннарыыга туһуламмыт нуорма-быраап базатын оҥорууга уонна ылыныыга кыттыыны ылбыт. Ити түмүгэр, бу хайысханан 11 млрд солк. суумаҕа 28 култуура уонна үөрэхтээһин объектарын тутар 17 бырайыак олоххо киирбит. Маны таһынан Ил Дархан дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыба эйгэтигэр 1,5 млрд солк. суумалаах икки концессионнай сөбүлэґии олоххо киллэриллэ сылдьарын бэлиэтээтэ. Судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһини сайыннарыы таһымыгар 2015 сыл түмүгүнэн Саха сирэ Российскай Федерацияҕа 14-с миэстэ буолбут.

Ил Дархан Евгений Чекин өрөспүүбүлүкэ 2030 сылга диэри социальнай-экономическай сайдыытын стратегиятын оҥорууга актыыбынай кыттыыны ыларын бэлиэтээтэ. Егор Борисов бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлигэр кандидат өрөспүүбүлүкэ улуустарын олохторун-дьаһахтарын билэрин туһунан эттэ. Бырабыыталыстыба отчуоттарыгар Чекин үгүс нэһилиэнньэлээх пууннарга сылдьыталаабытын туһунан Ил Дархан бэлиэтээтэ. Кини Евгений Алексеевич өрөспүүбүлүкэ уонна федеральнай салалта кадрын резервэтигэр инники кэккэҕэ турарын туһунан эттэ.

Егор Борисов Евгений Алексеевич аныгы кэм салайааччыта буоларын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Кини үгүстэр Чекини дьоҥҥо-сэргэҕэ киэҥник биллибэтин туһунан этэллэрин санатта. Егор Афанасьевич: «Алта сыл анараа өттүгэр бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин дуоһунаһыгар Галина Данчикова кандидатуратыгар Ил Түмэн сөбүлэҥ биэрэригэр эмиэ маннык хартыына этэ. Евгений Алексеевич тирээн турар кыһалҕалары быһаарыыга миигин кытта эппиэтинэһи тэҥҥэ сүксэригэр итэҕэйэбин», – диэн эттэ. Ил Дархан Саха сиригэр кииннэрэ түспэтэх бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэллэрэ Иван Петров, Сергей Маркин уонна Галина Данчикова өрөспүүбүлүкэ туһугар патриоттуу үлэлээбиттэрин-хамсаабыттарын туһунан бэлиэтээтэ. Ил Дархан норуот итэҕэллээхтэрин кини кадрга быһаарыныытын өйүүллэригэр уонна сөбүлэҥнэрин биэрэллэригэр ыҥырда.

Экономика түргэн тэтиминэн сайдарын туһугар

Евгений Чекин Ил Түмэн судаарыстыба тутулугар уонна сокуону оҥорууга сис кэмитиэтин киэҥ ыҥырыылаах мунньаҕар эппитинээҕэр, этиитин ис хоһоонун кэҥэппитин бэлиэтиибин. Кини, бастатан туран, өрөспүүбүлүкэ Ил Дарханыгар бырабыыталыстыбаны салайарыгар уонна хамаандатыгар үлэлииргэ итэҕэйбитигэр махталын биллэрдэ. Евгений Чекин толоруулаах былаас уорганын, бырабыыталыстыба үлэтэ, бүтүн коллектив ыытар үлэтэ-хамнаһа буоларын бэлиэтээтэ. Ол курдук, Егор Борисов тэрийбит хамаандатын ыытар үлэтэ үтүө түмүктэри аҕаларын бэлиэтээтэ. Өрөспүүбүлүкэ экономикатыгар үүнүү тэтимэ дойду экономикатын орто көрдөрүүтүн куоһарарын, сүрүн макроэкономическай көрдөрүүлэр динамикалара куһаҕана суоҕун ыйда.

Маны таһынан бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлигэр кандидат сөбүгэр дефициттээх өрөспүүбүлүкэ бюджетын таҥыы, гражданнар иннилэригэр социальнай уонна коммунальнай хааччыйыыга эбэһээтэлистибэлэрин толоруу, инвестициялары тардан, экономиканы сайыннарыы курдук  үлэ сүрүн хайысхаларын ааттаталаата. Евгений Чекин өрөспүүбүлүкэ иннин диэки хардыылыырыгар, сайдарыгар инструменнары уонна механизмнары толкуйдааһын бырабыыталыстыба сүрүн соруга буоларын бэлиэтээтэ. Кини: «Ити механизмнары толкуйдааһын Ил Түмэни кытта биир сүбэнэн оҥоһуллуохтаах», – диэн эттэ.

Бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлигэр кандидат парламентарийдарга инники үлэтигэр концепциятын уонна өрөспүүбүлүкэ экономиката сайдыытыгар бэйэтин көрүүлэрин кытта билиһиннэрдэ.

Депутаттар Виктор Федоров, Василий Власов, Елена Голомарева, Жанна Егорова, Виктор Губарев, Гульсум Бейсембаева Евгений Чекиҥҥа үгүс ыйытыылары биэрдилэр. Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков киниттэн ити эппиэттээх дуоһунаска үлэлииргэ  тіґі бэлэмнээҕин уонна талыллар түгэнигэр бырабыыталыстыба парламены кытта хайдах быһыылаахтык инникитин бииргэ үлэлиир былааннааҕын туһунан ыйытта.

Депутат Елена Голомарева аҕыйах ахсааннаах хотугу төрүт норуоттар бырааптарын, кинилэр сирдэрин-уоттарын харыстааһыҥҥа туох былааннааҕын туһунан туоһуласта. Гаврил Парахин бырабыыталыстыба уонна парламент арыгылааһыны утары охсуһуутун боппуруоһун таарыйда, кэлии киһи көрүүтүгэр хайдаҕын туһунан интэриэһиргээтэ. Гульсум Бейсембаева өрөспүүбүлүкэҕэ баар инвестиционнай климаты хайдах сыаналыырын туһунан интэриэһиргээтэ.

Депутаттар маны таһынан кандидаттан доруобуйа харыстабылын, инвестиция, тутуу, 2030 сылга диэри өрөспүүбүлүкэ социальнай-экономическай сайдыытын стратегиятын, демография, бюджеты бырайыактарынан таҥыы, олохтоох промышленноһы сайыннарыы, нэһилиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын таһымын үрдэтии боппуруостарын таарыйар ыйытыылары биэрдилэр.

Баһыйар үгүс куолаһы ылан

Кандидаты дьүүллэһиигэ депутаттар, фракциялар салайааччылара уонна чилиэннэрэ Александр Ноговицын, Виктор Губарев, Гаврил Парахин, Гульсум Бейсембаева, Михаил Габышев, Егор Жирков уонна Владимир Федоров тыл эттилэр.

Дьүүллэһии кэнниттэн кистэлэҥ куоластааһын саҕаланна. Куоластааһыҥҥа  кыттыбыт депутаттартан Евгений Чекин кандидатуратын 46 норуот итэҕэллээҕэ өйөөтө, 12 парламентарий утарда, 4 норуот итэҕэллээҕэ туттунна. Онон депутаттар баһыйар үгүстэрэ тустаах кандидаты өйөөннөр, Ил Түмэн өрөспүүбүлүкэ Ил Дарханыгар бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлинэн Евгений Чекини аныырыгар сөбүлэҥнэрин биэрдилэр. Спикер Александр Жирков Ил Түмэн аатыттан эҕэрдэлээтэ уонна инники үлэтигэр ситиһиилэри баҕарда.

Хаһыаппыт ааспыт нүөмэ­ригэр саха омук сиэринэн, эдэр киһини быһа саҥарыллыбат диэн этэн турабын. ¥лэтин-хамнаһын түмүгүн кэм-кэрдии көрдөрүө турдаҕа. Кини Ил Дархан, норуот депутаттарын итэҕэллэрин түһэн биэрбэккэ, өрөспүүбүлүкэ олоҕо-дьаһаҕа туруктаах буоларын туһугар үлэлииригэр-хамсыырыгар эрэнэбит.

Конституционнай суут судьуйатынан — Игорь Николаевы

Пленарнай мунньахха депутаттар өрөспүүбүлүкэ Конституционнай суутун судьуйатын дуоһунаһыгар Игорь Николаевы таллылар. Кини кандидатуратын депутаттарга Ил Дархан Егор Борисов билиһиннэрдэ.

Ааҕааччыларга кини туһунан кылгастык билиһиннэриэхпин баҕарабын. Игорь Николаев Харьковтааҕы юридическай институту үөрэнэн бүтэрээт, ис дьыала уорганнарыгар уонна прокуратураҕа үс сыл устата үлэлээбит. Тоҕус сыл устата норуот хаһаайыстыбатын тэрилтэлэригэр юрист-сүбэлээччи быһыытынан сылдьыбыт. Суут эйгэтигэр 1987 сыллаахтан үлэлиир. Орто Халыма оройуонун суутугар судьуйалаабыт, Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун уонна Мирнэй куорат сууттарыгар бэрэссэдээтэллээбит. Игорь Игнатьевич 1994 сыл кулун тутар ыйтан Ил Түмэн уурааҕынан өрөспүүбүлүкэ ¥рдүкү суутун судьуйатынан талыллан үлэлээбит.

1999 сыллаахха өрөспүү­бүлүкэ ¥рдүкү суутун бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан анаммыт. Гражданскай дьыалаларга суут коллегиятыгар бэрэссэдээтэллии, ¥рдүкү суут Президиумун чилиэнэ буола сылдьыбыт. Уопсайа 28 сыл устата судьуйанан үлэлээбит.

Игорь Николаев аан бастаан өрөспүүбүлүкэ Конституционнай суутун судьуйатынан талыллан, депутаттар иннилэригэр мэктиэ тыл эттэ.

Ааҕар-суоттуур палаатаҕа – иккиһин

£рөспүүбүлүкэ Ааҕар-суоттуур палаататын бэрэссэдээтэлин боломуочуйатын болдьоҕо бу күһүн бүппүтэ. Ааҕааччыларга санатар эбит буоллахха, 2012 сылтан күн бүгүнүгэр диэри палаатаны Егор Марков салайан кэллэ. Кинини дуоһунаһыгар иккистээн аныыр туһунан этиини Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков киллэрдэ. Норуот депутаттара баһыйар үгүстэрэ өйөөннөр, Егор Марковы өрөспүүбүлүкэ Ааҕар-суоттуур палаататын иккистээн салайарыгар кыах биэрдилэр.

Ааҕар-суоттуур палаата түөрт сыл устата 371 тэрээһини, 143 хонтуруоллуур уонна 228 экспердиир-ырытар үлэлэри ыыппыт.

Гербэҕэ уларыйыы

2015 сыл түмүгэр өрөс­пүүбүлүкэ Ил Дархана Егор Борисов Ил Түмэҥҥэ өрөспүүбүлүкэ Төрүт Сокуонун сэттэ ыстатыйатыгар уларытыылары киллэрэр туһунан сокуон барылын киллэрбитэ. Тустаах сокуон барыла бэс ыйын 15 күнүгэр бүтэһиктээх ааҕыыга ылыныллыбыта. Ол курдук, Төрүт Сокуон 47 ыстатыйатын 2 чааһыгар «Республика Саха (Якутия)» уонна «Саха Республиката» диэн сурулла сылдьар. Саха тылын орфографиятын быраабылатын быһыытынан итилэр «Саха £рөспүүбүлүкэтэ» диэн уларытыллыбыттара.

Пленарнай мунньахха депутаттар «Саха £рөспүүбүлүкэтин официальнай символикатын туһунан» сокуоҥҥа уларытыылары киллэрэр туһунан» сокуону бүтэһиктээх ааҕыыга ылыннылар. £рөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай гербэтин иһигэр «Саха Республиката» диэн сурук «Саха £рөспүүбүлүкэтэ» диэн уларытыллар.

¥с сыллаах бюджекка төннүү

Биллэрин курдук, федеральнай сокуоннар ирдииллэринэн, 2007 сылтан саҕалаан государственнай бюджеппыт үс сылы хабан оІоґуллар буолбута. Ол эрээри дойду экономиката уустугуран, ааһан эрэр 2016 сыллааҕы өрөспүүбүлүкэ бюджета биир сылга таҥыллыбыта.

Кэлэр 2017 сыллааҕы өрөспүүбүлүкэ бюджета эмиэ үс сылы хабан оҥоһуллуоҕа. Пленарнай мунньахха «2017 сылга уонна былааннаммыт 2018-2019 сс. Саха £рөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бюджетын уонна бюджетын ситимин оҥоруу уратыларын туһунан» сокуон барыла бүтэһиктээх ааҕыыга ылылынна. Бу боппуруоска дакылааты үп министрэ Валерий Жондоров оҥордо. Ити уларыйыы киирбитинэн сибээстээн, өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай бюджетын уонна булгуччулаах медицинскэй страховкалааһын сирдээҕи-уоттааҕы фондатын бюджетын тустарынан сокуон барыллара парламеҥҥа киллэриллэр болдьохторо уларыйбыт.

Ол курдук, өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана 2017 сылга уонна былааннаммыт 2018-2019 сс. Саха £рөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бюджетын туһунан сокуон барылын бу сыл сэтинньи 1 күнүттэн хойутаабакка эрэ парламеҥҥа киллэрэр, болдьоҕу уларытар туһунан сокуон барылын оҥорбут.

2016 сыллаах бюджекка уларыйыылар

Пленарнай мунньахха депутаттар «2016 сыллаах Саха £рөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бюджетын туһунан» сокуоҥҥа уларытыылары киллэрэр туһунан» сокуон барылын дьүүллэстилэр. Бу боппуруоска иһитиннэриини үп министрэ Валерий Жондоров оҥордо.

£рөспүүбүлүкэ экономикатын сүрүн көрдөрүүлэрэ дойду орто көрдөрүүлэрин урукку курдук аһаралларын бэлиэтиибин.

Валерий Жондоров өрөспүүбүлүкэ бюджетын дохуоттаах чааһа алтынньы 1 күнүнээҕи туругунан 77%, оттон бюджет ороскуоттаах чааһа сыллааҕы былаантан 73,7% туолбут. Министр бюджет дохуоттаах чааһа 6 млрд 872 мөл. солк. улааппытын туһунан эттэ. Ол курдук, өрөспүүбүлүкэ бюджетыгар Российскай Федерация дьиэ-уот, коммунальнай хаһаайыстыбатын реформалааһыҥҥа фондатыттан 500 мөл. солк., судаарыстыбаннайа суох тэрилтэлэртэн инвестиционнай бырагыраамалар тэрээһиннэрин олоххо киллэриигэ 2 млрд 176 мөл. солк. киириилэрэ күүтүллэр. Маны таһынан нолуок уонна нолуогу таһынан дохуоттар киириилэрэ улаатан биэрбит. Манна субсидиялар, субвенциялар, бюджеттар икки ардыларынааҕы трансфертар тобохторун төннөрүү (227 мөл. 294 тыһ. солк.) эмиэ учуоттаммыт.

£рөспүүбүлүкэ бюджетын ороскуоттаах чааһа 7 млрд 912 мөл. солк. улаатан биэрбит. Бырагыраамалар ороскуоттара 8 млрд 225 мөл. солк. улаатан биэрбит. Оттон бырагыраамалары таһынан ороскуоттар төттөрүтүн 313 мөл. солк. аччаан биэрбиттэр.

Федеральнай бюджеттан 2 млрд 468 мөл. солк. уонна судаарыстыбаннайа суох тэрилтэлэртэн 2 млрд 176 мөл. солк. үп киирбит. Бюджет ороскуоттаах чааһын сүрүн уларыйыылара итини кытта сибээстээхтэр. £рөспүүбүлүкэ инвестиционнай бырагырааматын үбүлээһин 2 млрд 773 солк. улаатан биэрбит.

Оттон өрөспүүбүлүкэ бюджетын дефицитэ 1 млрд 039 мөл. солк. улааппыт уонна 9 млрд 227 мөл. солк. тэҥнэспит.

Министргэ ыйытыылары депутаттар Елена Голомарева, Гульсум Бейсембаева, Алексей Филиппов уонна Виктор Федоров биэрдилэр. Ол курдук, Алексей Филиппов Амма улууһугар үс спортивнай объект тутуутун туһунан ыйытта. Елена Голомарева ыйытыытыгар «Арктика оҕолоро» бырагыраама ылыллара наадалааҕын туһунан боппуруоһу таарыйда. Виктор Федоров «Уус-Бүлүү» айылҕа пааркатын сиригэр инфраструктура объектарын тутуу туһунан ыйытта.

Тустаах сокуон барылын дьүүл­лэһиигэ депутаттар Михаил Габышев, Евгения Михайлова, Владимир Прокопьев уонна Виктор Федоров кыттыыны ыллылар. Михаил Габышев этиитигэр 310 оскуола оҕото таһырдьа туалеттыылларын туһунан бэлиэтээтэ. Тыйыс тымныылаах дойдуга, сайдыылаах кэмҥэ ити сөбө суоҕун, оҕолор доруобуйаларыгар оҕустаралларын туһунан эттэ. Бу сыалга-сорукка үп-харчы көрүллэрэ наадалааҕын ыйда. Виктор Федоров Уус-Бүлүү айылҕа пааркатын тутууларыгар сыһыаннаан эттэ. Владимир Прокопьев Саха сирин Экологическай фондатыгар бюджеттан эбии үбү-харчыны көрөр наадалааҕын ыйда. Евгения Михайлова этиитигэр суолу оҥоруу боппуруоһун таарыйда.

Депутаттар боппуруоһу дьүүллэһии кэнниттэн тустаах сокуон барылын бүтэһиктээх ааҕыыга ылыннылар.