Истиҥ тылынан

Махтал, Учууталбар

Степан Киричук, Федерация Сэбиэтин федеративнай тутулга, регионнар политикаларыгар, олохтоох бэйэни салайыныыга уонна Хоту сир дьыалаларыгар кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы:
— Элбэх сиргэ, дойдуга сырыттым, үгүс бэртээхэй дьону кытта көрүстүм, кинилэртэн «олоххо» үөрэнним уонна үөрэнэбин. Арассыыйа, үгүс ахсааннаах норуоттара чулуу бэрэстэбиитэллэрдээҕинэн улуутунан киэн туттабын. Саха самородогын Александр Николаевич Жиркову кытта хаста да көрсөн турардаахпын.
Историяны, өбүгэ үгэстэрин кытта ситимнээн, алтыһыннары тутан үлэлиир салайааччы, регионун эргиччи үүнүүтүн-сайдыытын салайыыны хааччыйар дии саныыбын. Александр Николаевич — итинник салайааччы. Мин кинини кытта кэлиҥҥи көрсүһүүлэрим, сытыы, мындыр өйүн, идэтин дириҥник баһылаабытын, үлэһитин эрэ бигэргэппэтэхтэрэ, маны таһынан Россия, Саха сирин олохтоохторун, төрөөбүт сирин-уотун хайдахтаах курдук таптыырын, ытыктыырын өссө төгүл итэҕэппиттэрэ.
Александр Жирков Саха Өрөспүүбүлүкэтин эрэ судаарыстыбаннай деятелэ буолбатах, кини Россия судаарыстыбатын биир актыыбынай тутааччыта, норуоттар икки ардыларынааҕы ассоциациялар кыттыылаахтара.
Мин олохпор лозунум: «Век живи — век учись». Александр Николаевич, миэхэ ордук Арктика боппуруостарыгар, общественнай уонна норуот хаһаайыстыбатын уустук соруктарын быһаарыыга бигэ эрэллээх уонна дьулуурдаах буолууга үгүс билиини-көрүүнү биэрэҕин. Махтал, Учууталым, махтал Коллегам, махтал Соратнигым. Үтүөнү, табыллыыны уонна ситиһиилэри.

Өрөспүүбүлүкэбит үүнэрин-сайдарын туһугар

Егор Борисов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана:
— Александр Жиркову сындалыйбат сындааһыннаах үлэһит уонна үрдүк профессионал быһыытынан сыаналыыбын. Дьон-сэргэ ытыктабылынан туһаныаххын туһанаҕын. Киэҥ, дириҥ билиилээх-көрүүлээх салайааччы, тэрийээччи быһыытынан билиниллэҕин. Төрөөбүт-үөскээбит өрөспүүбүлүкэҥ сайдарын туһугар күүскүн-күдэххин харыстаабакка үлэлиигин-хамсыыгын.
Ил Түмэн биэс ыҥырыытыгар депутаттыыр кэмҥэр өрөс­пүүбүлүкэ сүрүн сокуоннарын оҥорууга ааптар, эксперт, оробуочай бөлөх салайааччытын быһыытынан, Саха сирин олохтоохторун интэриэстэрин туруулаһаҕын.
Өрөспүүбүлүкэ Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) историятыгар икки эрэ политическай деятель, бары биэс ыҥырыы тухары быыбардааччыларын үрдүк итэҕэллэрин сүгэннэр, норуот депутата буолары ситистилэр. Итинтэн биирдэстэрэ Александр Николаевич — эн буолаҕын. Бу холобур эн ыытар киэҥ общественнай үлэҥ-хамнаһыҥ көдьүүстээҕин, түмүктээҕин туоһулуур. Норуот итэҕэллээҕин хаачыстыбалара бүүс-бүтүннүү эйиэхэ иҥэн сылдьаллар. Бары боппуруостары быһаарыыга судаарыстыбаннайдык уонна систиэмэлээхтик сыһыаннаһаҕын уонна туруулаһаҕын, быһаарылларыгар дьаныардаахтык үлэлэһэҕин.
Күн бүгүн эн салалтаҕынан наадалаах сокуоннары ылыныыга уонна кинилэр туолууларын кытаанахтык хонтуруоллааһыны хааччыйыыга Саха сирин парламенын оруола уонна эппиэтинэһэ күүһүрдэ.
Үбүлүөйгүнэн эҕэрдэ­лиибин, эн билииҥ-көрүүҥ, олоххо уопутуҥ өрөспүүбүлүкэбит уонна Россия судаарыстыбатын бүттүүнүн интэриэһигэр өр кэмҥэ сулууспалыы туруохтун.

Сэдэх научнай өйдөөх

Андрей Борисов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай сүбэһитэ:
— Мин Александр Николаевиһы киһи уонна салайааччы быһыытынан үрдүктүк сыаналыыбын. Киһи тус хаачыстыбалара үгүстүк киһи бэйэтин, дьиэ кэргэнин, аҕа ууһун дьылҕатын, оттон кини салайар дуоһунаска олорор буоллаҕына, бүтүн судаарыстыба, норуот, омук дьылҕаларын быһаарарын өйдүөх тустаахпыт. Бу манна Александр Николаевич олох, кэм уонна история кини иннигэр туруорар соруктарын түмүктээхтик быһаарар хаачыстыбаларынан хатаҕаламмытын тоһоҕолоон бэлиэтиэх тустаахпын. Кини бигэ сыаллааҕа-соруктааҕа, хомуллуулааҕа, кимиэллээх туруорсуулааҕа өрөспүүбүлүкэбит сокуонун базата сайдарыгар төһүүнэн буолаллар.
Саха норуотун героическай эпоһа — Олоҥхо Холбоһуктаах Нациялар үөрэххэ, наукаҕа уонна култуураҕа тэрилтэлэрин (ЮНЕСКО) быһаарыытынан, киһи аймах култуураҕа нэһилиэстибэтин шедевринэн ааҕыллыытыгар Александр Николаевич үгүс үлэни оҥорбута. Ордук Олоҥхо ыһыаҕын ыытыы идеятын олоххо киллэриигэ. Кини ыһыах эрэ, нэһилиэнньэ киэҥ араҥатыгар олоҥхо киэҥ, дириҥ суолтатын тиэрдэр күүс буоларын өйдүүрэ. Бу идея дириҥ суолтатын дакаастыырга эмиэ туруулаһар уонна ылыннарар хаачыстыбаларын көрдөрбүтэ. Ол түмүгэр, онус сылын Олоҥхо ыһыаҕа биһиги өрөспүүбүлүкэбит биир сүрүн бырааһынньыгынан буолар.
Александр Николаевич — сэдэх научнай өйдөөх. Хайа эмэ дьыалаҕа, идеяҕа ылсыан иннинэ, бастаан наукаҕа тирэҕирэн, илдьиритэн үөрэтэр, сүүстэ ыйааһыннаан көрөр, дьэ, ол эрэ кэнниттэн быһаарыныыны ылынар. Үс томнаах Саха театрын Антологиятын оҥорууга эмиэ итинник ылсыбыта. Ол түмүгэр, Антология «Humanitas» ХХV норуоттар икки ардыларынааҕы кинигэ быыстапка-дьаарбаҥкатыгар «Сыл бастыҥ кинигэтэ» ааты ылары ситиспитэ. Саха театральнай искусствотын төрдүн-төбөтүн билэр буолан, Олоҥхо театра тэриллиитин ис сүрэҕиттэн өйөөбүтэ.
Историк, депутат, өрөс­пүүбүлүкэ сокуону оҥорон таһаарар уорганын салайааччыта Александр Николаевич Жирков төрөөбүт дойдубут култуурата уонна искусствота сайдыытыгар дьоһун кылаатын киллэрсэр. Ити тыыннаах холобурдар кинини өрөспүүбүлүкэбит элитатын чаҕылхай бэрэстэбиитэлэ буоларын туоһулууллар.

Хаана суох үлэһит

Мандар Уус, тимир ууһа, ойууһут:
— Билигин биһиги ортобутугар туох-баар күүстэрин-күдэхтэрин, өйдөрүн-санааларын бүүс-бүтүннүү биэрэн үлэлиир салайааччы дьонноох буоламмыт, Саха сирин дьоно-сэргэтэ этэҥҥэ, кимтэн да итэҕэһэ суох олохпутун олоробут, үлэлиибит-хамсыыбыт, айабыт-тутабыт. Оннук хотоойу санаалаах, сатабыллаах өйдөөх, хорутуулаах айаннаах салайааччылартан биирдэстэрэ – Александр Николаевич Жирков буолар.
Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин дуоһунаһыгар бэрт кылгас кэмҥэ үлэлии олордор да, номнуо дьон хараҕар биллэр-көстөр ситиһиилэр кэлэн эрэллэриттэн үөрэбит эрэ.
Былыр аһара тулуурдаах, үлэһит киһини сөҕөн, ытыктаан, «хаана суох үлэһит» диэн ааттыыллара – ол аата сылайбат сындааһыннаах, уостубат уохтаах, эстибэт эрчимнээх киһи диэбит өйдөбүллэрэ буолара. Оттон санаабыт санаатын, баҕарбыт баҕатын хайдахтаах да ыарахаттары көрүстэр, хайаан да толорон, ситиһэн тэйэр, дьонун иннигэр эппит тыла этириэс, эрэннэрбитэ эрэ экчи киһини “туруу киһи” дииллэрэ. Александр Николаевич оннук киһи.
Мин биир сөҕөрүм диэн баар, бу саха дьонун дьоллоох, нус-хас, күүрээннээх үлэлээх-хамнастаах олохторун туһугар туруулаһар сүдү түбүгэр сылдьан, саха төрүт култуурата, духуобунаһа сайдыытыгар ис сүрэҕиттэн ылсан, тиһигин быспакка үлэлиириттэн.
Аан дойдуга, Арассыыйаҕа да быһыы-майгы, кириисис эҥин, араас саансыйалар сытыырхайар кэмнэригэр Ил Дархаммыт Егор Афанасьевич уонна спикер Александр Николаевич курдук, туруу дьонноох буоламмыт баччаҕа диэри этэҥҥэ быр-бааччы олорон кэллибит, кэнэҕэскитин даҕаны этэҥҥэ үөрэҕи, үлэни-хамнаһы өрө тутуохпут диэн эрэнэбит.

Норуот туруулаһар тумус дьонунан күүстээх

Иннокентий СЫРОВАТСКАЙ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Уус-Алдан улууһун, Дүпсүн, Мүрү нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо, поэт, журналист:
— Ил Түмэн биэс ыҥырыытыгар Уус-Алдан улууһун сиэрдээх дьонун-сэргэтин кытта Александр Николаевич Жирков туһугар куоластыыр санаабын хаһан да халбаҥнаппатаҕым. Сытыы туруорсуулаах, ол иһигэр россияннар барыларын дьылҕаларыгар сыһыаннаах көҕүлээһиннэри былаас үрдүкү таһымыгар туруорсар дьоҕурдаах буолан, Александр Николаевич Ил Түмэн спикеринэн үлэлээбит сылларыгар номнуо субъектар парламеннарын ортолоругар 20 иһигэр бигэтик таҕыста. Ити, биллэн турар, Александр Николаевич Россия таһымнаах политическай деятель буоларын туоһута дии саныыбын.
Александр Николаевич итинник улахан государственнай таһымнаах үлэтин-хамнаһын быыһыгар норуотун, дьонун-сэргэтин кытта сибээһин хаһан да быспатын сөҕө истэбин, көрөбүн даҕаны. Кини кыһалҕалаахха көмөлөспөтөҕө, үөрүүгэ-көтүүгэ, историческай түгэннэргэ кыттыбатаҕа суоҕун тэҥэ.

Балаһаны бэлэмнээтэ Людмила НОГОВИЦЫНА.