Үлэни, кэрэни өрө тутар Сунтаарга

Киэһээ 6 чаастан “Айыллаан” култуура киинигэр нэһилиэнньэни кытта көрсүһүү буолла. Төһө да өрөбүл күн буоллар, бордоҥнор көрсүһүүгэ мустубуттара киһини үөрдэр. Ил Түмэн Хонтуруоллуур кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Уаров сэтинньи 23-24 күннэригэр Мииринэй куоракка буолан ааспыт өрөспүүбүлүкэ парламенын көһө сылдьар истиилэрин түмүктэрин сырдатта уонна саха ыччатын бырамыысыланнаска сыһыаран үлэлэтии туһунан бэйэтин санаатын үллэһиннэ. “Инникитин промышленность эйгэтигэр үлэлиир саха ыччатын ахсаана элбээн иһиэхтээх. Оччоҕо кинилэр өрөспүүбүлүкэ бюджетыгар улахан нолуогу киллэрэр компаниялар үлэһи­тэрэ, үрдүк хамнастаах дьон буолуохтара”, — диэтэ Александр Уаров.

Ил Түмэн олохтоох бэйэни салайыныы боппуруостарыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Василий Местников Бордоҥ дьонугар-сэргэтигэр олохтоох бэйэни салайыныы сайдыытын, сокуоннарын, бэрэстэбиитэллээх уорган боломуочуйаларын туһунан ымпыктаан-чымпыктаан кэпсээтэ. Василий Александрович Өй­мө­көөн улууһугар өр кэмҥэ баһылыктаабыт буолан тыа сирин олоҕун бары ыарахаттарын иһиттэн билэрэ кини тыа дьонун кытта алтыһыытыгар көстөр. Тэрээһиҥҥэ мустубут дьон Ил Түмэн депутаттарыгар аан дойду экономикатын туругуттан саҕалаан нэһилиэк иһинээҕи тутууларга диэри дириҥ ис хоһоонноох интэриэһинэй ыйытыылары биэрдилэр.
Көрсүһүү түмүгэр нэһилиэк баһылыга Наталья Егорова Александр Сергеевичка нэһи­лиэк сайдыытыгар киллэрэр сүдү кылаатын иһин олохтоох дьон аатыттан махтанна. “Бүгүҥҥү көрсүһүү кэнниттэн аныгыскы быыбардарга нэһилиэк депутатын миэстэтэ былдьаһык буолуоҕар эрэнэбин”, — диэн баһылык Василий Местниковка туһаайан махтанна.

Иккис күн. Бэлиэ тэрээһиннэргэ кыттыы

Ахсынньы 7 күнүгэр Ил Тү­мэн депутаттара Александр Уаров, Василий Местников уонна Иннокентий Васильев 195 км уһуннаах Сунтаар-Мииринэй хайысхалаах суолу-ииһи оҥорор, өрөмүөннүүр “Сунтаар-Автодор” тэрилтэ үлэтин-хамнаһын билистилэр. Генеральнай дириэктэри бастакы солбуйааччы Дмитрий Тен тэрилтэ үлэтин-хамнаһын туһунан сиһилии кэпсээтэ.
Бу кэнниттэн парламента­рийдар Сунтаардааҕы анал коррекционнай оскуола саҥа таас интэринээт дьиэтин аһыл­лыытыгар сылдьан үөрэнээ­чилэри уонна үлэһиттэри эҕэрдэлээтилэр. Оскуола дириэктэрэ Анисия Игнатьева интернат тутуутугар күүс-көмө, сүбэ-ама буолбут Ил Түмэн депутаттарыгар А.С.Уаровка, С.М.Березиҥҥа, улуус баһы­лыгар А.В.Григорьевка барҕа махтал тылларын эттэ. Тутуу попечителэ – “Алроса” АК МТС. Бары үөрэнээччилэр, үлэһиттэр саҥа интернакка киирэн, үөрүүлэрэ үксээтэ. Бу оскуола иллээх-эйэлээх кэллэктиибэ 2014 сыллаахха бэйэ күүһүнэн спорт саалатын туппут.
Салгыы ыалдьыттар Эл­гээйи нэһилиэгэр Россия үтүөлээх учуутала, Октябрьскай Революция уордьанын кавалера, ССРС үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Элгээйитээҕи Айылҕа музейын төрүттээбит таксидермист Борис Николае­вич Андреев төрөөбүтэ 100 сылын бэлиэтиир үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ кыттыыны ыллылар. Тэрээһин саамай күүтүүлээх түгэнинэн Борис Андреев тыыннааҕар доҕор оҥостубут Чижик диэн туруйатын кытта турар боруонса пааматынньыгын ары­йыы буолла. Норуот депутаттара 4000-тан тахса экспонаттаах Айылҕа музейын (дириэктэр А.С.Иванова) астына көрдүлэр. Үөрүүлээх сиэр-туом кэмигэр музейы төрүттээһиҥҥэ, сайыннарыыга үлэлэспит дьоҥҥо махтал, эҕэрдэ суруктары туттардылар.

Үһүс күн. Үтүө-мааны Тойбохойго

Оптуорунньук күн Ил Түмэн депутаттара Александр Уаров, Василий Местников, Иннокентий Васильев уонна кэлин кыттыспыт народнай депутат Жанна Егорова Тойбохой нэһилиэгэр тиийэн Социалис­тическай Үлэ Геройа, кыраайы үөрэтээччи, энтузиаст-учуутал, патриот Георгий Евдокимович Бессонов төрөөбүтэ 100 сылын бэлиэтээн, кини олорбут дьиэтигэр (билигин музей-дьиэ) уонна төрүттээбит кыраайы үөрэтэр музейыгар (дириэктэр А.В. Евсеев) ыалдьыттаатылар. 11 чаастан Тойбохой олох­тоох нэһилиэнньэтин кытта көрсүһүү буолла. Өрөспүүбүлүкэ Ил Түмэнин доруобуйа харыста­былыгар, социальнай көмүскэлгэ, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Жанна Егорова сокуоннары ылыныыга парла­мент уонна депутат тустаах үлэтин-хамнаһын билиһиннэрдэ. Кини Саха сиригэр доруобуйа харыстабылын чааһыгар уустук­тар элбэхтэрин бэлиэтээтэ. Нэһилиэк олохтоохторо ордук экология, иһэр уу уонна сир боппуруостарын көтөхтүлэр. Ону таһынан чэпчэтиилээх эмтэр балыыһаларга суох­тарын эттилэр. Түмүккэ Ил Түмэн депутаттара музей иннигэр Георгий Бессонов пааматынньыгын туруорарга быһаардылар.

Онтон күнүс 3 чаастан улуус дьаһалтатын аактабай саалатыгар Сунтаар улуу­һун бэрэстэбиитэллээх уорганнарын депутаттара, сорох нэһилиэктэр баһылыктара кыттыылаах көрсүһүү буолла. Манна Александр Уаров Саха сирин, Россия уонна аан дойду билиҥҥи экономическай балаһыанньаларын туһунан кэпсээбитин мунньах кыттыы­лаахтара интэриэһиргээн иһиттилэр. Василий Местников парламент олохтоох бэйэни салайыныы боппуруостарыгар сис кэмитиэтин үлэтин сиһилии кэпсээтэ. Норуот депутата Жанна Егорова Сунтаар балыыһатын иккис уочаратын тутуутугар тохтоото уонна үлэ салҕанан барарын эттэ.

Улуус сайдар кэскиллээх

Александр Уаров ахсынньы 9 күнүгэр Дьокуускайга көтүөн иннинэ Сунтаар нэһилиэгин олохтооҕо эдэр фермер Дмитрий Николаев туттубут каркастан оҥоһуллар хотонугар сырытта. Манна билиҥҥи туругунан 60-ча төбө сүөһүнү ту­­таллар. Николаевтар нэһи­лиэктэн тэйиччи сиргэ, хотоннорун аттыгар, үчүгэйкээн саҥа дьиэ туттан, онно көһөн түбүгүрэ сылдьаллар эбит. Александр Сергеевич билиҥҥи уустук кэмҥэ тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар бэйэлэрин кылааттарын киллэрсэр эдэр дьиэ кэргэни хайҕаата уонна ситиһиилээх үлэни баҕарда.
Ити курдук, норуот депу­таттара бэлиэ тэрээһиннэргэ кыттан, олохтоохтору кытта көрсөн, ирэ-хоро кэпсэтэн үлэлэрин түмүктээтилэр.
Биэс күн устата Сунтаар улууһун бары нэһилиэктэригэр суол-иис туруга үчүгэйин, тутуу күүскэ барарын, атыы-эргиэн сайдарын бэлиэтии көрдүбүт. Онон Сунтаар өрөспүүбүлүкэ биир саамай сайдыылаах улууһун быһыытынан салгыы тэтимнээхтик үлэлиир.

Мария ПАВЛОВА
Дьокуускай-Сунтаар.