Нэһилиэнньэни долгутар икки сокуон барыла

Депутат быыбардааччыларын кытта бастакы көрсүһүүтүн Үөһээ Бүлүү оройуонун Балаҕаннаах сэлиэнньэтигэр ыытта. Марфа Филиппова Ил Түмэн сокуону оҥорор үлэтин түмүктэрин туһунан кэпсээтэ, ыйытыыларга хоруйдаата. Өрөспүүбүлүкэҕэ тыа хаһаайыстыбатын сайдыытын туһунан сокуон барылын дьүүллэһии буолла. Хомойуох иһин, үгүс тыа сирин дьоно ити сокуон барылын туһунан билбэттэр эбит. Марфа Семеновна өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана көҕүлээбит сокуонун барылын ис хоһоонун сиһилии тиэртэ уонна «Сиэрдээх Россия» фракцията сокуон барылыгар киллэрбит көннөрүүлэрин билиһиннэрдэ. Санатан эттэххэ, ити сокуон барылыгар бары көннөрүүлэр Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай политикаҕа сис кэмитиэтигэр кулун тутар 1 к. диэри киириэхтээхтэр.
«Уһук илиҥҥи гектар» туһунан иккис сокуон барыла олохтоохтору улаханнык долгутар. Ол курдук, сорох дьон уонунан сылларга оттуур ходуһаларын бас билэр бырааптаналларыгар наадалаах докумуоннара суох. Ходуһа бастакы гектарын докумуоҥҥа оҥорторуу сыаната 4500 солк., онтон салгыы гектар иһин 300 солк. төлүүллэр. Тыа сиригэр харчы суох, онон оройуон киинигэр уонна онтон төттөрү айаннарыгар 400-түү солк. төлүүллэрэ да ыарахаттардаах. Оттон ыалларын кытта бэйэлэрин учаастактарын докумуонун оҥорторууга кыттыһар түгэннэригэр, сир учаастактарын тыырсыы сытыы боппуруоһа үөскээн тахсар. Регистрацияламматах учаастактар 80%-рын судургутутуллубут схеманан муниципальнай тэриллии аатыгар оҥорторор, ол кэнниттэн олохтоохторго арендаҕа биэрэр туһунан «Балаҕаннаах нэһилиэгэ» МТ баһылыга Степан Дмитриев этиитин соччо өйөөбөттөр. Марфа Семеновна этэринэн, нэһилиэк дьаһалтата оройуон кииниттэн сир үлэһиттэрин ыҥыран быһаарар семинары ыытара ирдэнэр.

«Баччааҥҥа диэри ааспыт күһүн туттарбыт үүппүт төлөбүрэ киирэ илик», – диэн Балаҕаннаах хас да олохтооҕо эттэ. Холобур, Афанасий Васильев атырдьах ыйыттан туттарбыт үүтүгэр харчытын ылбатаҕын, кини ол харчынан ынахтарыгар кыһыҥҥы хотону ситэрэр баҕалааҕа туолбатаҕын туһунан депутакка эппитэ. Марфа Филиппова сүбэтинэн, фермер Афанасий Афанасьевич прокуратураҕа үҥсүү суруйан, харчытын ааспыт сыл бүтэһигэр эрэ ылбыта. Өрөспүүбүлүкэ бюджетыттан үүтү оҥорон таһаарааччыларга бэриллэр үбү муниципальнай тэриллиилэр туһааннаах дьоҥҥо тиэрдибит чахчыларын бэрэбиэркэлииргэ көрдөһөн, Марфа Семеновна ааспыт сылтан Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл политикатын министиэристибэтигэр хаста да туруорсубута.
Тыа сиригэр эдэр ыаллары олорор дьиэнэн хааччыйыыга кыһалҕалар бааллара этилиннэ. Ол курдук, икки эдэр ыал СӨ «Биирдиилээн олорор дьиэни тутуу» судаарыстыбаннай программаҕа кыттыахтарын баҕарбыттар. Ол эрээри биир дьиэ кэргэн – саҥа саҕалыыр фермердэр программаҕа киирэллэригэр үптэрэ тиийбэт; кыра, үлэ миэстэтэ суох нэһилиэккэ мэктиэлээччини булар уустук. Ону ааһан НДФЛ-2 форманы толоруу да кыһалҕанан буолар. Ил Түмэн мандаакка уонна регламеҥҥа хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлэ ити боппуруоһу быһаарарга эрэннэрдэ.
Ороһуга
Ороһу сэлиэнньэтигэр нэһилиэк баһылыга Анатолий Антонов кэпсээбитинэн, кинилэр саамай тыын кыһалҕаларынан оскуола дьиэтэ саахалланар кутталлааҕа буолар. Бойобуой дьайыылар ветераннара Константин Котоконов ветераннары тырааныспар нолуогуттан босхолооһун чааһыгар «Ветераннар тустарынан» федеральнай сокуоҥҥа уларытыыны киллэрэр кыаллыа дуо диэн туоһуласта уонна сокуону көҕүлээһини оҥороругар өйөбүлү ылар кыахтанна. Учууталлар эмиэ сокуоҥҥа уларытыыны киллэрэр этиилээхтэр. Ол курдук, иитээччи-библиотекарьдарга уонна социальнай педагогтарга эбии төлөбүр көрүллүбэт, кинилэр 25 сылы үргүлдьү үлэлээн баран, пенсияҕа тахсар бырааптара суох.
Ороһуга хас да фермер кыттыһан 120 төбөҕө кыстык хотону туталлар эбит. Бу тутуу үлэҕэ киирдэҕинэ, оҥорон таһаарыы көрдөрүүлэрэ улааталларын ааһан, саҥа үлэ миэстэлэрэ үөскүүллэрэ күүтүллэр. Ол эрээри гааһынан хааччыйыы кыаллыбакка турар. Марфа Филиппова бу боппуруоһу быһаарыыны түргэтэтэргэ фермердэри өйүөх буолла.
Ходуһалара докумуоҥҥа киирбэтэх
Тамалакаан сэлиэнньэтигэр саахалланар кутталлаах оскуола мас дьиэтин оннугар саҥа дьиэни тутуу боппуруоһун быһаарыы эрэйиллэр. Оскуола оҕолоро үөрэххэ анамматах дьиэлэргэ 2 симиэнэнэн, биир этээстээх тэллэй буолбут дьиэҕэ үөрэнэргэ күһэллэллэр. Көрсүһүү кулууп саҥа дьиэтигэр буолан ааста.
Оттон ыаллыы сытар Намҥа «АЛРОСА» АК өйөбүлүнэн оскуола саҥа дьиэтэ тутуллар, ити эрээри эдэр специалистарга уопсай дьиэ уонна гараж тутуулара көрүллүбэтэх.
Бу икки сэлиэнньэ олохтоохторо эмиэ Уһук Илин федеральнай уокурукка сири биэрии туһунан сокуон барылын ыйыталастылар. Кинилэр эмиэ туһанар ходуһаларын регистрациялата иликтэр, онуоха харчы, бириэмэ суоҕар, Үөһээ Бүлүүгэ сир үлэһиттэрэ ноҕуруускалаахтарыгар сигэнэллэр. Улуус бары нэһилиэктэригэр Интернет ситимэ уонна мобильнай сибээс мөлтөхтүк үлэлииллэрэ ахтылынна. Холобур, Нам сэлиэнньэтигэр «Билайн» сотовай оператор подстанцията нэһилиэнньэлээх пуун кытыытыгар турар, алдьаммыт күрүөлээх. Кырдьаҕас дьон сылыктыырынан, кыһыҥҥы намыһах температура сибээс хаачыстыбатыгар дьайар – подстанция аһаҕас халлаан анныгар турар. Кэлин Дьокуускайга Россвязькомнадзор бэрэстэбиитэллэрэ температура режимэ уонна подстанция таһырдьа турара өҥөлөр хаачыстыбаларыгар дьайбат диэн уоскуппуттара.
Ил Түмэн Ньурба улууһугар народнай депутата «Марха өрүс бассейнын экологическай туругун туһунан» парламент истиилэригэр кыттаары Ньурба улууһугар тиийэн, Ньурба куоратын 11 №-дээх аптекатыгар сырытта, коллективы кытта көрүстэ. Бу акционернай уопсастыба акцияларын 100% «Сахамедстрах» бас билэр. 28 киһилээх коллектив аптеканы приватизациялыан баҕарар. Бу федеральнай, регионнааҕы уонна муниципальнай чэпчэтиилэринэн нэһилиэнньэни хааччыйар оройуоҥҥа соҕотох аптека буолар, быйыл тэриллибитэ 80 сыла туолуоҕа.

Марфа Семеновна Ньурба оройуонугар баар Улуустар икки ардыларынааҕы кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр интернат-дьиэлэригэр бэйэтин биир дойдулаахтарын кытта көрүстэ. Бу интернакка Үөһээ Бүлүү, Сунтаар, Бүлүү уонна Ньурба улуустарыттан 100 киһи олорор. Марфа Филиппова өйдүүрүнэн, 2013 сылга Үөһээ Бүлүүгэ кырдьаҕастар олорор дьиэлэрэ сабыллыбытынан сибээстээн, улуус 30 олохтооҕо бэйэлэрин дойдуларыттан арахсыахтарын олох баҕарбатахтара. «Билигин кинилэр киэҥ, толору хааччыллыылаах таас дьиэҕэ олороллорун, интернат үлэһиттэрэ кыһамньылаахтарын истиҥник, астына кэпсииллэр. Ветераннар сирэйдэрэ-харахтара да сырдаабыт»», – диэн Марфа Семеновна үөрүүтүн үллэһиннэ. Кини биир дойдулаахтарыгар «Ил Түмэн» хаһыат сахалыы уонна нууччалыы таһаарыытыгар, төрөөбүт Үөһээ Бүлүүтүн оройуоннааҕы хаһыатыгар сурутууну бэлэхтээтэ. Ону сэргэ депутат Ньурбаҕа кырдьаҕастар дьиэлэрин библиотекатыгар уус-уран литература кинигэлэрин ыытарга бэлэмниир.
Кырдьаҕастар дьиэлэрин социальнай үлэһиттэрэ уонна санитаркалара Ил Түмэн народнай депутатыттан үлэ буортулаах усулуобуйаларын иһин урут баар 50% эбии төлөбүр кээмэйин төннөрүү боппуруоһун быһаарыыга көмөлөһөрүгэр көрдөс­түлэр. Саҥа сокуон быһыытынан, кырдьаҕастары уонна инбэлииттэри көрө-истэ дьиэлэригэр кэлэр социальнай үлэһиттэргэ, ону сэргэ чааһынай дьиэлэригэр кыаммат дьону көрөр-харайар сирэйдэргэ хамнастарыгар эбии 60% көрүллэр. Оттон судаарыстыбаннай интернат-дьиэлэргэ итинник үлэһиттэргэ эбии төлөбүр 15% диэри түспүтэ.
Көрсүһүүлэр кыттыылаахтарын бары этиилэрин, туруорсууларын депутат хонтуруолга ылла.
Ити курдук, бэйэтин түбүктээх сырыыларын түмүгүнэн, өрөспүүбүлүкэ парламентарийа Марфа Филиппова бэлиэтээбитинэн, бары сэлиэнньэлэр олохтоохторун сүнньүнэн икки сокуон барыла долгутар – өрөспүүбүлүкэҕэ тыа хаһаайыстыбатын сайдыытын туһунан итиэннэ «уһук илиҥҥи гектар» туһунан федеральнай сокуон барыла.
Олунньу 16 күнүгэр Ил Түмэн мандаакка уонна регламеҥҥа хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлэ Марфа Филиппова Горнай улууһун Атамай, Мытаах, Октябрьскай нэһилиэктэрин уонна Бэрдьигэстээх сэлиэнньэтин, ону тэҥэ Үөһээ Бүлүү улууһун Быракаан уонна Өргүөт нэһилиэктэрин олохтоохторун кытта көрсүһүүгэ СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕын үлэтин отчуоттуу айаннаата.