16 октября 2015 в 14:42

Үс кэмитиэт холбоһуктаах мунньаҕар

Ил Түмэҥҥэ ааспыт нэдиэлэҕэ парламент Хонтуруоллуур, аҕыйах ахсааннаах норуоттар боппуруостарыгар, Арктика дьыалаларыгар уонна аграрнай политикаҕа уонна тыа сиригэр сис кэмитиэттэрин холбоһуктаах мунньахтара буолан ааста. Мунньаҕы Хонтуруоллуур кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Александр Уаров салайан ыытта.

Табаһыт хамнаһын 20 тыһыынча солкуобайга тиэрдиэххэ

Мунньахха үс кэмитиэт чилиэннэрин таһынан бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы, министерстволар, биэдэмистибэлэр бэрэстэбиитэллэрэ, хоту улуустартан табаһыттар кыттыыны ыллылар.

Бастакы боппуруоһунан сыл бастакы аҥаарыгар судаарыстыбанай бюджеттан таба иитиитин өйөөһүҥҥэ тыырыллыбыт үбү туһаныы түмүктэрин уонна төһө сокуоннайдык туттуллубутун көрдүлэр, дьүүллэстилэр. Өрөспүүбүлүкэ Ааҕар-суоттуур палаатата Булуҥ, Эбээн-Бытантай, Аллараа Халыма улуустарыгар бу хайысханан бэрэбиэркэ ыыппыт. Ити туһунан иһитиннэриини аудитор Екатерина Федорова оҥордо. Кини үбү туттууга куруубай кэһиилэр суохтарын бэлиэтээтэ.

Мунньахха парламентарийдар табаһыт хамнаһын боппуруоһун таарыйдылар. Олус ыарахан үлэлээх табаһыт үлэтин төлөбүрүн хайдах гынан 20 тыһ. солк. тиэрдиэххэ сөбүн тула кэпсэтии барда.

Быйыл саас Ил Түмэҥҥэ үс источниктан: улуус бюджета, муниципальнай тэриллии уонна хаһаайыстыба бэйэтэ кыттыгас үбүлээннэр табаһыт хамнаһын ити суумаҕа тиэрдиэхтээхтэрин туһунан сорук туруоруллубута. Ити соругу билигин Анаабыр уонна Өлөөн улуустара эрэ толороллоро мунньахха ыйылынна. Томпо улууһун общинатын үлэһитэ Мария Погодаева хамнастара 11 тыһ. 200 солк. эрэ тэҥнэһэрин туһунан эттэ.

Өрөспүүбүлүкэҕэ таба ахсаана аччыы турар боппуруоһа эмиэ таарылынна. Коллективнай хаһаайыстыбалары тэрийиэххэ наадатын туһунан эттилэр. Эбээн-Бытантай улууһуттан сылдьар табаһыт таба төрүүр кэмигэр ыччаттары ыстаадаҕа таһааран көмөлөһүннэрэр наадалааҕын туһунан бэлиэтээтэ. Кини: «Оччоҕо эдэрдэр ыстаадаҕа тардыһыахтара, табаны таптыахтара этэ», — диэтэ.

Мунньахха депутаттар инчэҕэй пантыны хомуйуу былаана тоҕо туолбатын, оттон муос былаана аһара туоларын туһунан интэриэһиргээтилэр. Тыа хаһаайыстыбатын министерствотын бэрэстэбиитэлэ: «Пантыны хомуйууга табалар быһа түһэллэр, өлүүлэрэ элбиир. Ол иһин айылҕатынан түспүт муоһу хомуйабыт», — диэн эттэ.

Депутат Петр Аммосов: «Хас сыл ахсын өрөспүүбүлүкэ иһиттэн 150 тонна таба муоһа таһаарыллар. Итинтэн баара-суоҕа 70 тонната эрэ регистрацияны ааһан, атыыга барар. Оттон 80 тонната легальнайа суохтук таһаарыллар. Саха сириттэн таба муоһун хоро таһыы салҕанан бара турар. Күн бүгүн биир киилэ хаппыт муос сыаната 14 долларга (700-тэн тахса солк.) тэҥнэһэр. Таба муоһун туттууга уонна дьаһайыыга туһуламмыт өрөспүүбүлүкэ сокуона ылыллара буоллар, кэтээн көрөр уорганнар хонтуруолга ылыах этилэр. Бу түмүгэр тустаах салаа бэрээдэктэниэҕэ. Итини таһынан таба иитиитинэн дьарыктанар хаһаайыстыбалар эбии дохуоттаныах этилэр. Өрөспүүбүлүкэ бюджетыгар эмиэ элбэҕэ да суох буоллар, дохуот син биир киириэх этэ», — диэтэ.

Депутат Елена Голомарева бэрэбиэркэлэммит улуустарга төһө община таба ахсаанын үрдэтэр сыаллаах субсидиянан туһаммыттарын туһунан ыйыталаста. Аудитор бары общиналар субсидиянан туһаммыттарын туһунан эттэ.

Экологическай фонда

Промышленность биһиги сирбитигэр-уоппутугар, айылҕабытыгар, кырдьык, өтөрүнэн көннөрүллүбэт охсууну оҥороро баар суол. Онтон дьон-сэргэ доруобуйата мөлтүүр, эмсэҕэлиир.

Депутат Александр Уаров өрөспүүбүлүкэ Экологическай фондатыгар үп-харчы наадатын туһунан бэлиэтээтэ. Кини олус элбэх киһи искэн ыарыытынан ыалдьарын уонна доруобуйа боппуруоһунан күүскэ дьарыктаныаҕын туһунан эттэ. Мунньах кыттыылаахтара бу боппуруоһу дьүүллэстилэр. Өрөспүүбүлүкэҕэ экологическай фонда тэриллэн үлэлиирэ саамай сөптөөх дии саныыбын.

Александр Сергеевич салгыы: «Ил Түмэн уурааҕа туолуутугар, наадалаах хайысхаҕа, регионнартан атыыр оҕустары аҕалыыга «Сахаплемхолбоһукка» 10 мөл. солк. быйылгы бюджекка көрүөххэ», — диэтэ.

Сытыйбыт хортуоппуй тоҕо тиэллэрий?

Мунньахха хоту улуустарга оҕуруот аһын тиэйии былаана туолан иһэрин туһунан иһитиннэрии оҥоһулунна.

Мунньахха хоту улуустарга оҕуруот аһын тиэйии боппуруоһугар Аллараа Халымаҕа сүүрбэ куул хортуоппуйу тиэрдибиттэриттэн 18-һа сытыйбыт хортуоппуй буолбутун аҕыннылар. Депутаттар оҕуруот аһын тиэйиигэ кытаанах хонтуруол наадатын ыйдылар. Бары хонтуруоллуур уорганнар манна кыттыһыахтаахтарын туһунан эттилэр.

«Хортуоппуй — иккис килиэп» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Ордук хоту үлэлии тиийбит дойду дьоно ити оҕуруот аһа суох хайдах да табыллыбаттар.

Перинатальнай киин тутуута[/b]

Биллэрин курдук, Российскай Федерация Бырабыыталыстыбатын 1873 №-дээх дьаһалынан Дьокуускай куоракка ааспыт сыллаахтан 130 куойкалаах өрөспүүбүлүкэтээҕи перинатальнай киин тутуута саҕаламмыта. Мунньахха бу тутуу хаамыытын кытта билистилэр. Иһитиннэриини доруобуйа харыстабылын министрэ Александр Горохов оҥордо.
Тутууга барыта 3 193 443,5 тыһ. солк. көрүллүбүт. Генеральнай бэдэрээтчитинэн «РТ-СоцСтрой» ХЭТ буолар. Тутар-монтажтыыр үлэтин «Адгезия» ХЭТ толорор эбит. Тутуу сэттэ мэндиэмэннээх буолуохтааҕыттан, үс этээһин тутуута бүппүт. Кэлэр сылга тутуу түмүктэниэхтээҕин туһунан министр эттэ.

Мунньах түмүгэр парламент Хонтуруоллуур кэмитиэтин ыытар үлэтин инники былаанын дьүүллэстилэр.

Людмила НОГОВИЦЫНА.